¹

ΜΕΤ᾿ οὐ πολὺν δὲ χρόνον ἐξαπέστειλεν ὁ βασιλεὺς γέροντα ᾿Αθηναῖον ἀναγκάζειν τοὺς ᾿Ιουδαίους μεταβαίνειν ἐκ τῶν πατρώων νόμων καὶ τοῖς τοῦ Θεοῦ νόμοις μὴ πολιτεύεσθαι,

¹

По ма'лњ же вре'мени, посла` цр~ь ста'рца нњкое^го а^џинее^нина понђждати і^ё^де'я, премњни'тися эTч~ескиX преда'нїи и^ бжsтвеныX ꙁакоn не придръжа'тися,

²

μολῦναι δὲ καὶ τὸν ἐν ῾Ιεροσολύμοις νεὼν καὶ προσονομάσαι Διὸς ᾿Ολυμπίου καὶ τὸν ἐν Γαριζίν, καθὼς ἐτύγχανον οἱ τὸν τόπον οἰκοῦντες, Διὸς Ξενίου.

²

ѓ^сквер#нити же въ і^ерsлимњ хра'мъ, и^ прои^меновати дїя и^ ѓ^лимъбїю. і^ и^же въ гариꙁи'не ја%коже ѓ^бита'ющїи и^мњхђ мњсто дїя стра'ннаго.

³

χαλεπὴ δὲ καὶ τοῖς ὅλοις ἦν καὶ δυσχερὴς ἡ ἐπίτασις τῆς κακίας.

³

стропти'во же и^ всMњ родомъ б^њ нападе'нїя лђкавъства

⁴

τὸ μὲν γὰρ ἱερὸν ἀσωτίας καὶ κώμων ἐπεπλήρωτο ὑπὸ τῶν ἐθνῶν ραθυμούντων μεθ᾿ ἑταιρῶν καὶ ἐν τοῖς ἱεροῖς περιβόλοις γυναιξὶ πλησιαζόντων, ἔτι δὲ τὰ μὴ καθήκοντα ἔνδον φερόντων.

⁴

и^жецр~ковь любодњя'нїя и^ козлогласова'нїя б^њ полна` эT ја^ꙁы'къ и^ живђщихъ со блђдницами, и^ въ сщ~енныX притворехъ женамъ приближа'ющиMся и^ неподо'бная внђтрь вноша'хђ”

⁵

τὸ δὲ θυσιαστήριον τοῖς ἀποδιεσταλμένοις ἀπὸ τῶν νόμων ἀθεμίτοις ἐπεπλήρωτο.

⁵

ѓ^лта'рь же паки полнъ бысть неподо'бныхъ и^хже ꙁако'нъ въꙁбраня'ше

⁶

ἦν δ᾿ οὔτε σαββατίζειν οὔτε πατρῴους ἑορτὰς διαφυλάττειν οὔτε ἁπλῶς ᾿Ιουδαῖον ὁμολογεῖν εἶναι.

⁶

ниже сђботъ храня'хђ, ни дн~и пра'ꙁдникъ эTч~ь въздержа'хђ” ни просто себе ниᲄоже і^ё^де'я и^менова'ше

⁷

ἤγοντο δὲ μετὰ πικρᾶς ἀνάγκης εἰς τὴν κατὰ μῆνα τοῦ βασιλέως γενέθλιον ἡμέραν ἐπὶ σπλαγχνισμόν· γενομένης δὲ Διονυσίων ἑορτῆς ἠναγκάζοντο οἱ ᾿Ιουδαῖοι κισσοὺς ἔχοντες πομπεύειν τῷ Διονύσῳ.

⁷

ведя'хђ же ся з горкою нђждею въ дн~ь рожденїя цр~ева къ жрътвњ” Бы'вши же дїѓнисїѓвђ пра'ꙁникђ, понђжда'хђся і^ё^де'и кисы и^мђще хвали'ти дїѓнисїѓна”

⁸

ψήφισμα δὲ ἐξέπεσεν εἰς τὰς ἀστυγείτονας πόλεις ῾Ελληνίδας Πτολεμαίου ὑποτιθεμένου τὴν αὐτὴν ἀγωγὴν κατὰ τῶν ᾿Ιουδαίων ἄγειν καὶ σπλαγνίζειν,

⁸

шепта'нїе же и^зы'иде въ бли'жняя грады е%ллинъскїя” птоломњю поста'вившђ въ і^ё^деи праꙁнова'ти сїи праꙁникᲆ и^ пожирати.

⁹

τοὺς δὲ μὴ προαιρουμένους μεταβαίνειν ἐπὶ τὰ ῾Ελληνικὰ κατασφάζειν. παρῆν οὖν ὁρᾶν τὴν ἐνεστῶσαν ταλαιπωρίαν.

⁹

не и^зволя'ющихъ прїити` на повелњнїя ја%зы'ческа да ё^бїюT бњ б^о ви'дњти бњдно”

¹⁰

δύο γὰρ γυναῖκες ἀνηνέχθησαν περιτετμηκυῖαι τὰ τέκνα αὐτῶν· τούτων δὲ ἐκ τῶν μαστῶν κρεμάσαντες τὰ βρέφη καὶ δημοσίᾳ περιαγαγόντες αὐτὰς τὴν πόλιν κατὰ τοῦ τείχους ἐκρήμνισαν.

¹⁰

дв^њ бо же'ны ѓ^клеветани сђть ѓ^брњꙁавшїя чада своя, и%мже къ со'сцамᲆ ѓ%троки повњсиша и^ преD наро'домъ проводя'хђ и^хъ по градђ и^ съ стњны свергоша.

¹¹

ἕτεροι δὲ πλησίον συνδραμόντες εἰς τὰ σπήλαια λεληθότως ἄγειν τὴν ἑβδομάδα, μηνυθέντες τῷ Φιλίππῳ συνεφλογίσθησαν διὰ τὸ εὐλαβῶς ἔχειν βοηθῆσαι ἑαυτοῖς κατὰ τὴν δόξαν τῆς σεμνοτάτης ἡμέρας.

¹¹

и^нїи же къ ближниM сᲆвокђпля'ющеся пещерамъ, и^ та'ино сђботныи дн~ь празднђ'юще. е^гда` въꙁвњщено бысть филиппђ съж#жени сђть. зане боя'хђся бл~гоѓ^бразне и^мњти славы бл~гочестнаго дн~е.

¹²

Παρακαλῶ οὖν τοὺς ἐντυγχάνοντας τῇδε τῇ βίβλῳ, μὴ συστέλλεσθαι διὰ τὰς συμφοράς, λογίζεσθαι δὲ τὰς τιμωρίας μὴ πρὸς ὄλεθρον, ἀλλὰ πρὸς παιδείαν τοῦ γένους ἡμῶν εἶναι·

¹²

молю ё^бо чтђщихъ кни'гђ сїю не ё^страшатися нанесеныхъ ради. мнњти же мђченїя сїя не къ погђбленїю н^о къ накаꙁанїю ро'да на'шего быти.

¹³

καὶ γὰρ τὸ μὴ πολὺν χρόνον ἐᾶσθαι τοὺς δυσσεβοῦντας, ἀλλ᾿ εὐθέως περιπίπτειν ἐπιτιμίοις, μεγάλης εὐεργεσίας σημεῖόν ἐστιν.

¹³

и^б^о не мно'го вре'мя ѓ^ста'вится нечествђю^щимъ, н^о скоро мщенїе воꙁдасᲄься. вели'каго бл~годња'нїя е^сть знаменїе”

¹⁴

οὐ γὰρ καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν ἀναμένει μακροθυμῶν ὁ δεσπότης μέχρι τοῦ καταντήσαντας αὐτοὺς πρὸς ἐκπλήρωσιν ἁμαρτιῶν κολάσαι, οὕτω καὶ ἐφ᾿ ἡμῶν ἔκρινεν εἶναι,

¹⁴

не бо ја%ко на и%ных ја^ꙁы'цеX ждетъ долготръпеливыи влDка, да'же къ срњтенїю и^хъ грњховъ и^ къ и^сполнеенїю мђ'читъ. тако и^ на наs сђди` бы'ти,

¹⁵

ἵνα μὴ πρὸς τέλος ἀφικομένων ἡμῶν τῶν ἁμαρτιῶν ὕστερον ἡμᾶς ἐκδικᾷ.

¹⁵

да не до конца ѓ^сᲄавляеT грњхомъ на'шимъ бы'ти, послњди насъ м#ститъ,

¹⁶

διόπερ οὐδέποτε μὲν τὸν ἔλεον αὐτοῦ ἀφ᾿ ἡμῶν ἀφίστησι, παιδεύων δὲ μετὰ συμφορᾶς οὐκ ἐγκαταλείπει τὸν ἑαυτοῦ λαόν.

¹⁶

понеже никогда эT насъ млsрдїе свое эTи'метъ. ѓ^блича'ющи б^о въ сђпротивныхъ не ѓ^ста'витъ лю'дїи свои^хъ.

¹⁷

πλὴν ἕως ὑπομνήσεως ταῦθ᾿ ἡμῖν εἰρήσθω· δι᾿ ὀλίγων δ᾿ ἐλευστέον ἐπὶ τὴν διήγησιν.

¹⁷

ѓ^баче же къ потръпњнїю и^ сїя намъ да речется малыX ради вниᲄи въ повsњ.

¹⁸

᾿Ελεάζαρός τις τῶν πρωτευόντων γραμματέων, ἀνὴρ ἤδη προβεβηκὼς τὴν ἡλικίαν καὶ τὴν πρόσοψιν τοῦ προσώπου κάλλιστος τυγχάνων, ἀναχανὼν ἠναγκάζετο φαγεῖν ὕειον κρέας.

¹⁸

е^леа^зарᲆ нњкто эT прежнихъ кни'жникᲆ. мQђ времены прешеD, и^ ли'цемᲆ кра'сенъ. ѓ^творенымъ ё^стомъ насиляе^мъ мя'са свинїя ја%сти”

¹⁹

ὁ δὲ τὸν μετ᾿ εὐκλείας θάνατον μᾶλλον ἢ τὸν μετὰ μύσους βίον ἀναδεξάμενος, αὐθαιρέτως ἐπὶ τὸ τύμπανον προσῆγε, προπτύσας δὲ

¹⁹

Э/н же съ честїю смр~ть наче нежел^и животъ съ нена'вистїю и^ꙁволяше, во'лею преDи^дя'ше на мђ'кђ

²⁰

καθ᾿ ὃν ἔδει τρόπον προσέρχεσθαι τοὺς ὑπομένοντας ἀμύνεσθαι, ὧν οὐ θέμις γεύσασθαι διὰ τὴν πρὸς τὸν ζῆν φιλοστοργίαν.

²⁰

плю'ющи. и%м#же ѓ%бразомъ подоба'ше ё^битися и%ныM ᲄръпенїе подая'ше. и^ не ѓ^скверняшеся сътворити неподо'бная живота` ради любве.

²¹

οἱ δὲ πρὸς τῷ παρανόμῳ σπλαγνισμῷ τεταγμένοι διὰ τὴν ἐκ τῶν παλαιῶν χρόνων πρὸς τὸν ἄνδρα γνῶσιν ἀπολαβόντες αὐτὸν κατ᾿ ἰδίαν παρεκάλουν ἐνέγκατα κρέα, οἷς καθῆκον αὐτῷ χρήσασθαι, δι᾿ αὐτοῦ παρασκευασθέντα, ὑποκριθῆναι δὲ ὡς ἐσθίοντα τὰ ὑπὸ τοῦ βασιλέως προστεταγμένα τῶν ἀπὸ τῆς θυσίας κρεῶν,

²¹

беꙁаконици же ё^млsрді'шася вчиненїи древняго ради к# мђжђ зна'нїя, взе'мше е^гоᲄа'ино моля'хђ принесо'ша мя'са ја%же ја%сти е^мђ подоба'шеся и^ е^го ради ё^гото'вана, лицемњрне же сътвори'ти сїе ја%сти мя'са эT жрътвы цр~емъ повелњныя

²²

ἵνα τοῦτο πράξας ἀπολυθῇ τοῦ θανάτου καὶ διὰ τὴν ἀρχαίαν πρὸς αὐτοὺς φιλίαν τύχῃ φιλανθρωπίας.

²²

да сїе съдњла'въ эT смр~ти и^ꙁба'виTся и^ древняя ради дрђжбы полђчи'ти чл~колюбїя.

²³

ὁ δὲ λογισμὸν ἀστεῖον ἀναλαβὼν καὶ ἄξιον τῆς ἡλικίας καὶ τῆς τοῦ γήρως ὑπεροχῆς καὶ τῆς ἐπικτήτου καὶ ἐπιφανοῦς πολιᾶς καὶ τῆς ἐκ παιδὸς καλλίστης ἀναστροφῆς, μᾶλλον δὲ τῆς ἁγίας καὶ θεοκτίστου νομοθεσίας ἀκολούθως ἀπεφῄνατο, ταχέως λέγων προπέμπειν εἰς τὸν ᾅδην.

²³

ѓ^н же раꙁмышле'нїе бл~го въспрїятᲆ досто'ино во'ꙁраста и^ ста'ростїю ѓ^бдержи'мъ лњпотныа сњдины. и^ эT ѓ^трочества предобраго жи'тїя просвњща'емъ дњя'ньми. такоже и^ ст~омђ и^ бг~озда'нномђ ꙁако'нђ послњдђя, эTвњща` скоро гл~я въврещи'ся волящи въ а'дъ.

²⁴

οὐ γὰρ τῆς ἡμετέρας ἡλικίας ἄξιόν ἐστιν ὑποκριθῆναι, ἵνα πολλοὶ τῶν νέων ὑπολαβόντες ᾿Ελεάζαρον τὸν ἐνενηκονταετῆ μεταβεβηκέναι εἰς ἀλλοφυλισμὸν

²⁴

не бо` во'зрастђ нашемђ досто'ино е^сть лицемњрити. да многи эT ю'ныхъ непщђ'юще е^леа^ꙁа'ра, ч~ лTњ, преиᲄи къ жи'тїю и^ноплемен#ныхъ.

²⁵

καὶ αὐτοὶ διὰ τὴν ἐμὴν ὑπόκρισιν καὶ διὰ τὸν μικρὸν καὶ ἀκαριαῖον ζῆν πλανηθῶσι δι᾿ ἐμέ, καὶ μύσος καὶ κηλῖδα τοῦ γήρως κατακτήσομαι.

²⁵

и^ ѓ^ни` мое^го ради лицемњрїя и^ маловремеnнаго живота` прельстя'тся. и^ сего ради порочнђ ста'росᲄь мою сътворю`

²⁶

εἰ γὰρ καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐξελοῦμαι τὴν ἐξ ἀνθρώπων τιμωρίαν, ἀλλὰ τὰς τοῦ Παντοκράτορος χεῖρας οὔτε ζῶν οὔτε ἀποθανὼν ἐκφεύξομαι.

²⁶

а^ще б^о н~нњшняя мђки чл~ческїя и^ꙁба'влюся, н^о рђки всемогђщаго ни живъ ни скончаn и^збњжђ.

²⁷

διόπερ ἀνδρείως μὲν νῦν διαλλάξας τὸν βίον τοῦ μὲν γήρως ἄξιος φανήσομαι,

²⁷

тMњже ё^бо мђжествене разлђча'ющися живоᲄа` ста'рость досто'инђ ја^влю,

²⁸

τοῖς δὲ νέοις ὑπόδειγμα γενναῖον καταλελοιπὼς εἰς τὸ προθύμως καὶ γενναίως ὑπὲρ τῶν σεμνῶν καὶ ἁγίων νόμων ἀπευθανατίζειν. τοσαῦτα δὲ εἰπὼν ἐπὶ τὸ τύμπανον εὐθέως ἦλθε.

²⁸

ю%ношаM же ё^бо ѓ%браꙁᲆ поста'влю. а^ще бо'дрою дш~ею и^ крњпко за чsтныя и^ ст~ыя ꙁако'ны подо'бная смр~ти въꙁнесђ. и^ симъ реченнымъ. съ тщанїемъ на мђкђ влеча'шеся”

²⁹

τῶν δὲ ἀγόντων τὴν μικρῷ πρότερον εὐμένειαν πρὸς αὐτὸν εἰς δυσμένειαν μεταβαλόντων διὰ τὸ τοὺς προειρημένους λόγους, ὡς αὐτοὶ διελάμβανον, ἀπόνοιαν εἶναι,

²⁹

И$мже ведђщимъ е^го, мало прежде бл~гоживоTнаго въ бњдно жи'тїе пременя'хђ преDреченыхъ ради слове'съ, ја%ко сїи мня'хђ бестрђдїе бы'ти.

³⁰

μέλλων δὲ ταῖς πληγαῖς τελευτᾶν, ἀναστενάξας εἶπε· τῷ Κυρίῳ τῷ τὴν ἁγίαν γνῶσιν ἔχοντι φανερόν ἐστιν ὅτι δυνάμενος ἀπολυθῆναι τοῦ θανάτου, σκληρὰς ὑποφέρω κατὰ τὸ σῶμα ἀλγηδόνας μαστιγούμενος, κατὰ ψυχὴν δὲ ἡδέως διὰ τὸν αὐτοῦ φόβον ταῦτα πάσχω.

³⁰

хотя' же ра'нами сконча'тися, въсᲄена` и^ реq” Ги~ и^же и%маши ст~ыи ра'ꙁђмъ, ја^вле'ноты` вњси ја%ко эT смр~ти можаX и^ꙁба'витися, же'стоки теле'сныя потръплю` бо'лњꙁни по дш~и, стра'ха б^о ради твое^го любовїю сїа страждђ

³¹

καὶ οὗτος οὖν τοῦτον τὸν τρόπον μετήλλαξεν, οὐ μόνον τοῖς νέοις, ἀλλὰ καὶ τοῖς πλείστοις τοῦ ἔθνους τὸν ἑαυτοῦ θάνατον ὑπόδειγμα γεναιότητος καὶ μνημόσυνον ἀρετῆς καταλιπών.

³¹

И$ сеи ё^бо симъ ѓ%бразомъ живо'тъ сконча`. не то'кмо ю'ношамъ, н^о и^ всњмъ ја^ꙁы'комъ память смр~ти своея, и^ ѓ'браꙁъ си'лы и^ крњпости ѓ^ставля'ющи”