Завантаження...
Співпраця: admin.vira@ukr.net
Наші Телеграм-канали:
Порівняти:
⇄

ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ
При́тчей Соломо́нихъ
Κεφάλαιο 1
Глава 1
1
1
ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ Σολομῶντος υἱοῦ Δαυίδ, ὃς ἐβασίλευσεν ἐν ᾿Ισραήλ,
При́тчи Соломо́на сы́на даві́дова, и́же ца́рствова во Ізра́или,
2
2
γνῶναι σοφίαν καὶ παιδείαν νοῆσαί τε λόγους φρονήσεως
позна́ти прему́дрость и наказа́ніє и уразумѣ́ти словеса́ му́дрости,
3
3
δέξασθαί τε στροφὰς λόγων νοῆσαί τε δικαιοσύνην ἀληθῆ καὶ κρίμα κατευθύνειν,
прія́ти же изви́тія слове́съ и разрѣше́нія гада́ній, уразумѣ́ти же пра́вду и́стинную и су́дъ исправля́ти:
4
4
ἵνα δῷ ἀκάκοις πανουργίαν, παιδὶ δὲ νέῳ αἴσθησίν τε καὶ ἔννοιαν·
да да́стъ незло́бивымъ кова́рство, отроча́ти же ю́ну чу́вство же и смы́слъ.
5
5
τῶνδε γὰρ ἀκούσας σοφὸς σοφώτερος ἔσται, ὁ δὲ νοήμων κυβέρνησιν κτήσεται.
Си́хъ бо послу́шавъ, му́дрый прему́дрѣє бу́детъ, а разу́мный строи́телство стя́жетъ:
6
6
νοήσει τε παραβολὴν καὶ σκοτεινὸν λόγον ρήσεις τε σοφῶν καὶ αἰνίγματα.
уразумѣ́єтъ же при́тчу и те́мноє сло́во, рѣче́нія же прему́дрыхъ и гада́нія.
7
7
᾿Αρχὴ σοφίας φόβος Κυρίου, σύνεσις δὲ ἀγαθὴ πᾶσι τοῖς ποιοῦσι αὐτήν· εὐσέβεια δὲ εἰς Θεὸν ἀρχὴ αἰσθήσεως, σοφίαν δὲ καὶ παιδείαν ἀσεβεῖς ἐξουθενήσουσιν.
Нача́ло прему́дрости стра́хъ Госпо́день, ра́зумъ же бла́гъ всѣ́мъ творя́щымъ єго́: благоче́стіє же въ Бо́га нача́ло чу́вства, прему́дрость же и наказа́ніє нечести́віи уничижа́тъ.
8
8
ἄκουε, υἱέ, παιδείαν πατρός σου καὶ μὴ ἀπώσῃ θεσμοὺς μητρός σου·
Слы́ши, сы́не, наказа́ніє отца́ твоєго́ и не отри́ни завѣ́товъ ма́тере твоєя́:
9
9
στέφανον γὰρ χαρίτων δέξῃ σῇ κορυφῇ καὶ κλοιὸν χρύσεον περὶ σῷ τραχήλῳ.
вѣне́цъ бо благода́тей пріи́меши на твоє́мъ версѣ́ и гри́вну зла́ту о твоє́й вы́и.
10
10
υἱέ, μή σε πλανήσωσιν ἄνδρες ἀσεβεῖς, μηδὲ βουληθῇς,
Сы́не, да не прельстя́тъ тебе́ му́жіє нечести́віи, ниже́ да восхо́щеши,
11
11
ἐὰν παρακαλέσωσί σε λέγοντες· ἐλθὲ μεθ᾿ ἡμῶν, κοινώνησον αἵματος, κρύψωμεν δὲ εἰς γῆν ἄνδρα δίκαιον ἀδίκως,
а́ще помо́лятъ тя́, глаго́люще: иди́ съ на́ми, приобщи́ся кро́ве, скры́ємъ же въ зе́млю му́жа пра́ведна непра́ведно:
12
12
καταπίωμεν δὲ αὐτὸν ὥσπερ ᾅδης ζῶντα καὶ ἄρωμεν αὐτοῦ τὴν μνήμην ἐκ γῆς·
пожре́мъ же єго́ я́коже а́дъ жи́ва, и во́змемъ па́мять єго́ от земли́,
13
13
τὴν κτῆσιν αὐτοῦ τὴν πολυτελῆ καταλαβώμεθα, πλήσωμεν δὲ οἴκους ἡμετέρους σκύλων·
стяжа́ніє єго́ многоцѣ́нноє пріи́мемъ, испо́лнимъ же до́мы на́шя коры́стей:
14
14
τὸν δὲ σὸν κλῆρον βάλε ἐν ἡμῖν, κοινὸν δὲ βαλάντιον κτησώμεθα πάντες, καὶ μαρσίππιον ἓν γενηθήτω ἡμῖν.
жре́бій же тво́й положи́ съ на́ми: о́бще же влага́лище стя́жемъ вси́, и мѣше́цъ єди́нъ да бу́детъ всѣ́мъ на́мъ.
15
15
μὴ πορευθῆς ἐν ὁδῷ μετ᾿ αὐτῶν, ἔκλινον δὲ τὸν πόδα σου ἐκ τῶν τρίβων αὐτῶν·
Не иди́ въ пу́ть съ ни́ми: уклони́ же но́гу твою́ от сте́зь и́хъ:
16
16
οἱ γὰρ πόδες αὐτῶν εἰς κακίαν τρέχουσι καὶ ταχινοὶ τοῦ ἐκχέαι αἷμα·
но́зѣ бо и́хъ на зло́ теку́тъ, и ско́ри су́ть излія́ти кро́вь.
17
17
οὐ γὰρ ἀδίκως ἐκτείνεται δίκτυα πτερωτοῖς.
Не безъ пра́вды бо простира́ются мре́жи перна́тымъ:
18
18
αὐτοὶ γὰρ οἱ φόνου μετέχοντες θησαυρίζουσιν ἑαυτοῖς κακά, ἡ δὲ καταστροφὴ ἀνδρῶν παρανόμων κακή.
ті́и бо убі́йству приобща́ющеся, сокро́вищствуютъ себѣ́ зла́я: разруше́ніє же муже́й законопресту́пныхъ зло́.
19
19
αὗται αἱ ὁδοί εἰσι πάντων τῶν συντελούντων τὰ ἄνομα· τῇ γὰρ ἀσεβείᾳ τὴν ἑαυτῶν ψυχὴν ἀφαιροῦνται.
Сі́и путіє́ су́ть всѣ́хъ творя́щихъ беззако́нная: нече́стіємъ бо свою́ ду́шу отъе́млютъ.
20
20
Σοφία ἐν ἐξόδοις ὑμνεῖται, ἐν δὲ πλατείαις παρρησίαν ἄγει·
Прему́дрость во исхо́дѣхъ поє́тся, въ сто́гнахъ же дерзнове́ніє во́дитъ,
21
21
ἐπ᾿ ἄκρων τειχέων κηρύσσεται, ἐπὶ δὲ πύλαις δυναστῶν παρεδρεύει, ἐπὶ δὲ πύλαις πόλεως θαρροῦσα λέγει·
на кра́єхъ же стѣ́нъ проповѣ́дуєтся, у вра́тъ же си́льныхъ присѣди́тъ, во вратѣ́хъ же гра́да дерза́ющи глаго́летъ:
22
22
ὅσον ἂν χρόνον ἄκακοι ἔχωνται τῆς δικαιοσύνης, οὐκ αἰσχυνθήσονται· οἱ δὲ ἄφρονες, τῆς ὕβρεως ὄντες ἐπιθυμηταί, ἀσεβεῖς γενόμενοι ἐμίσησαν αἴσθησιν
єли́ко у́бо вре́мя незло́бивіи держа́тся пра́вды, не постыдя́тся: безу́мніи же доса́ды су́ще жела́теліє, нечести́віи бы́вше, возненави́дѣша чу́вство
23
23
καὶ ὑπεύθυνοι ἐγένοντο ἐλέγχοις, ἰδοὺ προήσομαι ὑμῖν ἐμῆς πνοῆς ρῆσιν, διδάξω δὲ ὑμᾶς τὸν ἐμὸν λόγον.
и пови́нни бы́ша обличе́ніємъ. Се́, предложу́ ва́мъ моєго́ дыха́нія рѣче́ніє, научу́ же ва́съ моєму́ словеси́.
24
24
ἐπειδὴ ἐκάλουν καὶ οὐχ ὑπηκούσατε καὶ ἐξέτεινα λόγους καὶ οὐ προσείχετε,
Поне́же зва́хъ, и не послу́шасте, и простира́хъ словеса́, и не внима́сте,
25
25
ἀλλὰ ἀκύρους ἐποιεῖτε ἐμᾶς βουλάς, τοῖς δὲ ἐμοῖς ἐλέγχοις οὐ προσείχετε,
но отмета́сте моя́ совѣ́ты и мои́мъ обличе́ніємъ не внима́сте:
26
26
τοιγαροῦν κἀγὼ τῇ ὑμετέρᾳ ἀπωλείᾳ ἐπιγελάσομαι, καταχαροῦμαι δὲ ἡνίκα ἔρχηται ὑμῖν ὄλεθρος,
у́бо и а́зъ ва́шей поги́бели посмѣю́ся, пора́дуюся же, єгда́ пріи́детъ ва́мъ па́губа,
27
27
καὶ ὡς ἂν ἀφίκηται ὑμῖν ἄφνω θόρυβος, ἡ δὲ καταστροφὴ ὁμοίως καταιγίδι παρῇ, καὶ ὅταν ἔρχηται ὑμῖν θλῖψις καὶ πολιορκία ἢ ὅταν ἔρχηται ὑμῖν ὄλεθρος.
и єгда́ пріи́детъ на вы́ внеза́пу мяте́жъ, низвраще́ніє же подо́бно бу́ри пріи́детъ, или́ єгда́ пріи́детъ ва́мъ печа́ль и градоразоре́ніє, или́ єгда́ на́йдетъ на вы́ па́губа.
28
28
ἔσται γὰρ ὅταν ἐπικαλέσησθέ με, ἐγὼ δὲ οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν· ζητήσουσί με κακοί, καὶ οὐχ εὑρήσουσιν·
Бу́детъ бо єгда́ призове́те мя́, а́зъ же не послу́шаю ва́съ: взы́щутъ мене́ злі́и и не обря́щутъ.
29
29
ἐμίσησαν γὰρ σοφίαν, τὸν δὲ λόγον τοῦ Κυρίου οὐ προείλαντο,
Возненави́дѣша бо прему́дрость, словесе́ же Госпо́дня не прія́ша:
30
30
οὐδὲ ἤθελον ἐμαῖς προσέχειν βουλαῖς, ἐμυκτήριζον δὲ ἐμοὺς ἐλέγχους.
ниже́ хотѣ́ша внима́ти мои́мъ совѣ́томъ, руга́хуся же мои́мъ обличе́ніємъ.
31
31
τοιγαροῦν ἔδονται τῆς ἑαυτῶν ὁδοῦ τοὺς καρποὺς καὶ τῆς ἑαυτῶν ἀσεβείας πλησθήσονται·
Тѣ́мже снѣдя́тъ свои́хъ путі́й плоды́ и своєго́ нече́стія насы́тятся:
32
32
ἀνθ᾿ ὧν γὰρ ἠδίκουν νηπίους, φονευθήσονται, καὶ ἐξετασμὸς ἀσεβεῖς ὀλεῖ.
и́бо, зане́ оби́дѣша младе́нцевъ, убіє́ни бу́дутъ, и истяза́ніє нечести́выя погуби́тъ.
33
33
ὁ δὲ ἐμοῦ ἀκούων κατασκηνώσει ἐπ᾿ ἐλπίδι καὶ ἡσυχάσει ἀφόβως ἀπὸ παντὸς κακοῦ.
Мене́ же слу́шаяй всели́тся на упова́ніи и почі́єтъ безъ стра́ха от вся́каго зла́.
Κεφάλαιο 2
Глава 2
1
1
ΥΙΕ, ἐὰν δεξάμενος ρῆσιν ἐμῆς ἐντολῆς κρύψῃς παρὰ σεαυτῷ,
Сы́не, а́ще пріи́мъ глаго́лъ моєя́ за́повѣди, скры́єши въ себѣ́,
2
2
ὑπακούσεται σοφία τὸ οὖς σου, καὶ παραβαλεῖς καρδίαν σου εἰς σύνεσιν, παραβαλεῖς δὲ αὐτὴν ἐπὶ νουθέτησιν τῷ υἱῷ σου.
послу́шаєтъ прему́дрости твоє́ у́хо, и приложи́ши се́рдце твоє́ къ ра́зуму: приложи́ши же є́ въ наказа́ніє сы́ну твоєму́.
3
3
ἐὰν γὰρ τὴν σοφίαν ἐπικαλέσῃ καὶ τῇ συνέσει δῷς φωνήν σου, τὴν δὲ αἴσθησιν ζητήσῃς μεγάλῃ τῇ φωνῇ,
А́ще бо прему́дрость призове́ши и ра́зуму да́си гла́съ тво́й, чу́вство же взы́щеши вели́кимъ гла́сомъ,
4
4
καὶ ἐὰν ζητήσῃς αὐτὴν ὡς ἀργύριον καὶ ὡς θησαυροὺς ἐξερευνήσῃς αὐτήν,
и а́ще взы́щеши єя́ я́ко сребра́, и я́коже сокро́вища испыта́єши ю́:
5
5
τότε συνήσεις φόβον Κυρίου καὶ ἐπίγνωσιν Θεοῦ εὑρήσεις.
тогда́ уразумѣ́єши стра́хъ Госпо́день и позна́ніє Бо́жіє обря́щеши:
6
6
ὅτι Κύριος δίδωσι σοφίαν, καὶ ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ γνῶσις καὶ σύνεσις·
я́ко Госпо́дь дає́тъ прему́дрость, и от лица́ єго́ позна́ніє и ра́зумъ:
7
7
καὶ θησαυρίζει τοῖς κατορθοῦσι σωτηρίαν, ὑπερασπιεῖ τὴν πορείαν αὐτῶν
и сокро́вищствуєтъ исправля́ющымъ спасе́ніє, защища́єтъ же ше́ствіє и́хъ,
8
8
τοῦ φυλάξαι ὁδοὺς δικαιωμάτων καὶ ὁδὸν εὐλαβουμένων αὐτὸν διαφυλάξει.
є́же сохрани́ти пути́ оправда́ній, и пу́ть благоговѣ́инствующихъ єго́ сохрани́тъ.
9
9
τότε συνήσεις δικαιοσύνην καὶ κρίμα καὶ κατορθώσεις πάντας ἄξονας ἀγαθούς.
Тогда́ уразумѣ́єши пра́вду и су́дъ и испра́виши вся́ стези́ благі́я.
10
10
ἐὰν γὰρ ἔλθῃ ἡ σοφία εἰς σὴν διάνοιαν, ἡ δὲ αἴσθησις τῇ σῇ ψυχῇ καλὴ εἶναι δόξῃ,
А́ще бо пріи́детъ прему́дрость въ твою́ мы́сль, чу́вство же твоє́й души́ добро́ бы́ти возмни́тся,
11
11
βουλὴ καλὴ φυλάξει σε, ἔννοια δὲ ὁσία τηρήσει σε,
совѣ́тъ до́бръ сохрани́тъ тя́, помышле́ніє же преподо́бноє соблюде́тъ тя́,
12
12
ἵνα ρύσηταί σε ἀπὸ ὁδοῦ κακῆς καὶ ἀπὸ ἀνδρὸς λαλοῦντος μηδὲν πιστόν.
да изба́витъ тя́ от пути́ зла́го и от му́жа, глаго́люща ничто́же вѣ́рно.
13
13
ὦ οἱ ἐγκαταλείποντες ὁδοὺς εὐθείας τοῦ πορεύεσθαι ἐν ὁδοῖς σκότους·
О, оста́вившіи пути́ пра́выя, є́же ходи́ти въ путе́хъ тмы́!
14
14
οἱ εὐφραινόμενοι ἐπὶ κακοῖς καὶ χαίροντες ἐπὶ διαστροφῇ κακῆ·
о, веселя́щіися о злы́хъ и ра́дующіися о развраще́ніи злѣ́мъ!
15
15
ὧν αἱ τρίβοι σκολίαι καὶ καμπύλαι αἱ τροχιαὶ αὐτῶν
и́хже стези́ стро́потны, и кри́ва тече́нія и́хъ, є́же дале́че тя́ сотвори́ти от пути́ пра́ва,
16
16
τοῦ μακράν σε ποιῆσαι ἀπὸ ὁδοῦ εὐθείας καὶ ἀλλότριον τῆς δικαίας γνώμης.
и чу́жда от пра́веднаго ра́зума. Сы́не, да тя́ не пости́гнетъ совѣ́тъ злы́й,
17
17
υἱέ, μή σὲ καταλάβῃ κακὴ βουλή, ἡ ἀπολιποῦσα διδασκαλίαν νεότητος καὶ διαθήκην θείαν ἐπιλελησμένη·
оставля́яй уче́ніє ю́ности, и завѣ́та Божественнаго забы́вый:
18
18
ἔθετο γὰρ παρὰ τῷ θανάτῳ τὸν οἶκον αὐτῆς καὶ παρὰ τῷ ἅδῃ μετὰ τῶν γηγενῶν τοὺς ἄξονας αὐτῆς.
поста́ви бо при сме́рти до́мъ сво́й и при а́дѣ съ земны́ми дѣя́нія своя́.
19
19
πάντες οἱ πορευόμενοι ἐν αὐτῇ οὐκ ἀναστρέψουσιν, οὐδὲ μὴ καταλάβωσι τρίβους εὐθείας· οὐ γὰρ καταλαμβάνονται ὑπὸ ἐνιαυτῶν ζωῆς.
Вси́ ходя́щіи по нему́ не возвратя́тся, ниже́ пости́гнутъ сте́зь пра́выхъ: ни бо́ дости́гнутъ лѣ́тъ жи́зни.
20
20
εἰ γὰρ ἐπορεύοντο τρίβους ἀγαθάς, εὕροσαν ἂν τρίβους δικαιοσύνης λείας.
А́ще бо бы́ша ходи́ли въ стези́ благі́я, обрѣли́ у́бо бы́ша стези́ пра́вы гла́дки: бла́зи бу́дутъ жи́теліє на земли́, незло́бивіи же оста́нутъ на не́й:
21
21
χρηστοὶ ἔσονται οἰκήτορες γῆς, ἄκακοι δὲ ὑπολειφθήσονται ἐν αὐτῇ· ὅτι εὐθεῖς κατασκηνώσουσι γῆν, καὶ ὅσιοι ὑπολειφθήσονται ἐν αὐτῇ.
я́ко пра́віи вселя́тся на земли́, и преподо́бніи оста́нутъ на не́й.
22
22
ὁδοὶ ἀσεβῶν ἐκ γῆς ὀλοῦνται, οἱ δὲ παράνομοι ἐξωσθήσονται ἀπ᾿ αὐτῆς.
Путіє́ нечести́выхъ от земли́ поги́бнутъ, пребеззако́нніи же изри́нутся от нея́.
Κεφάλαιο 3
Глава 3
1
1
ΥΙΕ, ἐμῶν νομίμων μὴ ἐπιλανθάνου, τὰ δὲ ρήματά μου τηρείτω σὴ καρδία·
Сы́не, мои́хъ зако́новъ не забыва́й, глаго́лы же моя́ да соблюда́єтъ твоє́ се́рдце:
2
2
μῆκος γὰρ βίου καὶ ἔτη ζωῆς καὶ εἰρήνην προσθήσουσί σοι.
долготу́ бо житія́ и лѣ́та жи́зни и ми́ръ приложа́тъ тебѣ́.
3
3
ἐλεημοσύναι καὶ πίστεις μὴ ἐκλιπέτωσάν σε, ἄφαψαι δὲ αὐτὰς ἐπὶ σῷ τραχήλῳ, καὶ εὑρήσεις χάριν·
Ми́лостыни и вѣ́ра да не оскудѣва́ютъ тебѣ́: обложи́ же я́ на твоє́й вы́и и напиши́ я́ на скрижа́ли се́рдца твоєго́: и обря́щеши благода́ть.
4
4
καὶ προνοοῦ καλὰ ἐνώπιον Κυρίου καὶ ἀνθρώπων.
И промышля́й до́брая предъ Го́сподемъ [Бо́гомъ] и человѣ́ки.
5
5
ἴσθι πεποιθὼς ἐν ὅλῃ τῇ καρδίᾳ ἐπὶ Θεῷ ἐπὶ δὲ σῇ σοφίᾳ μὴ ἐπαίρου·
Бу́ди упова́я всѣ́мъ се́рдцемъ на Бо́га, о твоє́й же прему́дрости не возноси́ся:
6
6
ἐν πάσαις ὁδοῖς σου γνώριζε αὐτήν, ἵνα ὀρθοτομῇ τὰς ὁδούς σου, ὁ δὲ πούς σου μὴ προσκόψῃ.
во всѣ́хъ путе́хъ твои́хъ познава́й ю́, да исправля́єтъ пути́ твоя́.
7
7
μὴ ἴσθι φρόνιμος παρὰ σεαυτῷ, φοβοῦ δὲ τὸν Θεὸν καὶ ἔκκλινε ἀπὸ παντὸς κακοῦ·
Не бу́ди му́дръ о себѣ́: бо́йся же Бо́га и уклоня́йся от вся́каго зла́:
8
8
τότε ἴασις ἔσται τῷ σώματί σου καὶ ἐπιμέλεια τοῖς ὀστέοις σου.
тогда́ исцѣле́ніє бу́детъ тѣ́лу твоєму́ и уврачева́ніє косте́мъ твои́мъ.
9
9
τίμα τὸν Κύριον ἀπὸ σῶν δικαίων πόνων καὶ ἀπάρχου αὐτῷ ἀπὸ σῶν καρπῶν δικαιοσύνης,
Чти́ Го́спода от пра́ведныхъ твои́хъ трудо́въ и нача́тки дава́й єму́ от твои́хъ плодо́въ пра́вды:
10
10
ἵνα πίμπληται τὰ ταμιεῖά σου πλησμονῆς σίτῳ, οἴνῳ δὲ αἱ ληνοί σου ἐκβλύζωσιν.
да испо́лнятся жи́тницы твоя́ мно́жествомъ пшени́цы, віно́ же точи́ла твоя́ да источа́ютъ.
11
11
Υἱέ, μὴ ὀλιγώρει παιδείας Κυρίου, μηδὲ ἐκλύου ὑπ᾿ αὐτοῦ ἐλεγχόμενος·
Сы́не, не пренебрега́й наказа́нія Госпо́дня, ниже́ ослабѣва́й от него́ облича́ємь:
12
12
ὃν γὰρ ἀγαπᾷ Κύριος παιδεύει, μαστιγοῖ δὲ πάντα υἱὸν ὃν παραδέχεται.
єго́же бо лю́битъ Госпо́дь, наказу́єтъ, біє́тъ же вся́каго сы́на, єго́же пріє́млетъ.
13
13
μακάριος ἄνθρωπος ὃς εὗρε σοφίαν καὶ θνητὸς ὃς εἶδε φρόνησιν·
Блаже́нъ человѣ́къ, и́же обрѣ́те прему́дрость, и сме́ртенъ, и́же увѣ́дѣ ра́зумъ.
14
14
κρεῖσσον γὰρ αὐτὴν ἐμπορεύεσθαι ἢ χρυσίου καὶ ἀργυρίου θησαυρούς.
Лу́чше бо сію́ купова́ти, не́жели зла́та и сребра́ сокро́вища:
15
15
τιμιωτέρα δέ ἐστι λίθων πολυτελῶν, οὐκ ἀντιτάξεται αὐτῇ οὐδὲν πονηρόν· εὔγνωστός ἐστι πᾶσι τοῖς ἐγγίζουσιν αὐτῇ, πᾶν δὲ τίμιον οὐκ ἄξιον αὐτῆς ἐστι.
честнѣ́йша же є́сть ка́меній многоцѣ́нныхъ: не сопротивля́єтся є́й ничто́же лука́во, благозна́тна є́сть всѣ́мъ приближа́ющымся є́й: вся́ко же честно́є недосто́йно єя́ є́сть.
16
16
μῆκος γὰρ βίου καὶ ἔτη ζωῆς ἐν τῇ δεξιᾷ αὐτῆς, ἐν δὲ τῇ ἀριστερᾷ αὐτῆς πλοῦτος καὶ δόξα· ἐκ τοῦ στόματος αὐτῆς ἐκπορεύεται δικαιοσύνη, νόμον δὲ καὶ ἔλεον ἐπὶ γλώσσης φορεῖ.
Долгота́ бо житія́ и лѣ́та жи́зни въ десни́цѣ єя́, въ шу́йцѣ же єя́ бога́тство и сла́ва: от у́стъ єя́ исхо́дитъ пра́вда, зако́нъ же и ми́лость на язы́цѣ но́ситъ.
17
17
αἱ ὁδοὶ αὐτῆς ὁδοὶ καλαί, καὶ πᾶσαι αἱ τρίβοι αὐτῆς ἐν εἰρήνῃ·
Путіє́ єя́ путіє́ добри́, и вся́ стези́ єя́ ми́рны.
18
18
ξύλον ζωῆς ἐστι πᾶσι τοῖς ἀντεχομένοις αὐτῆς, καὶ τοῖς ἐπερειδομένοις ἐπ᾿ αὐτὴν ὡς ἐπὶ Κύριον ἀσφαλής.
Дре́во живота́ є́сть всѣ́мъ держа́щымся єя́, и воскланя́ющымся на ню́, я́ко на Го́спода, тверда́.
19
19
ὁ Θεὸς τῇ σοφίᾳ ἐθεμελίωσε τὴν γῆν, ἡτοίμασε δὲ οὐρανοὺς φρονήσει·
Бо́гъ прему́дростію основа́ зе́млю, угото́ва же небеса́ ра́зумомъ:
20
20
ἐν αἰσθήσει ἄβυσσοι ἐρράγησαν, νέφη δὲ ἐρρύησαν δρόσους.
въ чу́вствѣ єго́ бе́здны разверзо́шася, о́блацы же источи́ша ро́су.
21
21
Υἱέ, μὴ παραρρυῇς, τήρησον δὲ ἐμὴν βουλὴν καὶ ἔννοιαν,
Сы́не, да не премине́ши, соблюди́ же мо́й совѣ́тъ и мы́сль:
22
22
ἵνα ζήσῃ ἡ ψυχή σου, καὶ χάρις ᾖ περὶ σῷ τραχήλῳ. ἔσται δὲ ἴασις ταῖς σαρξί σου καὶ ἐπιμέλεια τοῖς σοῖς ὀστέοις,
да жива́ бу́детъ душа́ твоя́, и благода́ть бу́детъ на твоє́й вы́и: [бу́детъ же исцѣле́ніє пло́темъ твои́мъ и уврачева́ніє косте́мъ твои́мъ:]
23
23
ἵνα πορεύῃ πεποιθὼς ἐν εἰρήνῃ πάσας τὰς ὁδούς σου, ὁ δὲ πούς σου οὐ μὴ προσκόψῃ·
да хо́диши надѣ́яся въ ми́рѣ во всѣ́хъ путе́хъ твои́хъ, нога́ же твоя́ не по́ткнется.
24
24
ἐὰν γὰρ κάθῃ, ἄφοβος ἔσῃ, ἐὰν δὲ καθεύδῃς, ἡδέως ὑπνώσεις·
А́ще бо ся́деши, безбоя́зненъ бу́деши, а́ще же поспи́ши, сла́достно поспи́ши.
25
25
καὶ οὐ φοβηθήσῃ πτόησιν ἐπελθοῦσαν, οὐδὲ ὁρμὰς ἀσεβῶν ἐπερχομένας·
И не убои́шися стра́ха наше́дшаго, ниже́ устремле́нія нечести́выхъ находя́щаго:
26
26
ὁ γὰρ Κύριος ἔσται ἐπὶ πασῶν ὁδῶν σου καὶ ἐρείσει σὸν πόδα, ἵνα μὴ σαλευθῇς.
Госпо́дь бо бу́детъ на всѣ́хъ путе́хъ твои́хъ и утверди́тъ но́гу твою́, да не поползне́шися.
27
27
μὴ ἀπόσχῃ εὖ ποιεῖν ἐνδεῆ, ἡνίκα ἂν ἔχῃ ἡ χείρ σου βοηθεῖν·
Не отрецы́ся благотвори́ти тре́бующему, єгда́ и́мать рука́ твоя́ помога́ти.
28
28
μὴ εἴπῃς· ἐπανελθὼν ἐπάνηκε, αὔριον δώσω, δυνατοῦ σου ὄντος εὖ ποιεῖν· οὐ γὰρ οἶδας τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα.
Не рцы́: отше́дъ возврати́ся, и зау́тра да́мъ, си́льну ти́ су́щу благотвори́ти: не вѣ́си бо, что́ породи́тъ де́нь находя́й.
29
29
μὴ τέκταινε ἐπὶ σὸν φίλον κακὰ παροικοῦντα καὶ πεποιθότα ἐπὶ σοί.
Не соплета́й на дру́га твоєго́ зла́, прише́лца су́ща и упова́юща на тя́.
30
30
μὴ φιλεχθρήσῃς πρὸς ἄνθρωπον μάτην, μήτι σε ἐργάσηται κακόν.
Не вражду́й на человѣ́ка ту́не, да не что́ на тя́ содѣ́єтъ зло́є.
31
31
μὴ κτήσῃ κακῶν ἀνδρῶν ὀνείδη, μηδὲ ζηλώσῃς τὰς ὁδοὺς αὐτῶν·
Не стяжи́ злы́хъ муже́й поноше́нія, ни возревну́й путе́мъ и́хъ.
32
32
ἀκάθαρτος γὰρ ἔναντι Κυρίου πᾶς παράνομος, ἐν δὲ δικαίοις οὐ συνεδριάζει.
Нечи́стъ бо предъ Го́сподемъ вся́къ законопресту́пникъ и съ пра́ведными не сочетава́єтся.
33
33
κατάρα Θεοῦ ἐν οἴκοις ἀσεβῶν, ἐπαύλεις δὲ δικαίων εὐλογοῦνται.
Кля́тва Госпо́дня въ домѣ́хъ нечести́выхъ, дворы́ же пра́ведныхъ благословля́ются.
34
34
Κύριος ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ταπεινοῖς δὲ δίδωσιν χάριν.
Госпо́дь го́рдымъ проти́вится, смире́ннымъ же дає́тъ благода́ть.
35
35
δόξαν σοφοὶ κληρονομήσουσιν, οἱ δὲ ἀσεβεῖς ὕψωσαν ἀτιμίαν.
Сла́ву прему́дріи наслѣ́дятъ, нечести́віи же вознесо́ша безче́стіє.
Κεφάλαιο 4
Глава 4
1
1
ΑΚΟΥΣΑΤΕ, παῖδες, παιδείαν πατρὸς καὶ προσέχετε γνῶναι ἔννοιαν·
Послу́шайте, дѣ́ти, наказа́нія о́тча и внемли́те разумѣ́ти помышле́ніє,
2
2
δῶρον γὰρ ἀγαθὸν δωροῦμαι ὑμῖν, τὸν ἐμὸν νόμον μὴ ἐγκαταλίπητε.
да́ръ бо благі́й да́рую ва́мъ: моєго́ зако́на не оставля́йте.
3
3
υἱὸς γὰρ ἐγενόμην κἀγὼ πατρὶ ὑπήκοος καὶ ἀγαπώμενος ἐν προσώπῳ μητρός,
Сы́нъ бо бы́хъ и а́зъ отцу́ послушли́вый, и люби́мый предъ лице́мъ ма́тере,
4
4
οἳ ἐδίδασκόν με καὶ ἔλεγον· ἐρειδέτω ὁ ἡμέτερος λόγος εἰς σὴν καρδίαν· φύλασσε ἐντολάς, μὴ ἐπιλάθῃ
и́же глаго́лаша и учи́ша мя́: да утвержда́єтся на́ше сло́во въ твоє́мъ се́рдцы: храни́ за́повѣди, не забыва́й:
5
5
μηδὲ παρίδῃς ρῆσιν ἐμοῦ στόματος,
стяжи́ прему́дрость, стяжи́ ра́зумъ: не забу́ди, ниже́ пре́зри рѣче́нія мои́хъ у́стъ, ниже́ уклони́ся от глаго́лъ у́стъ мои́хъ.
6
6
μηδὲ ἐγκαταλίπῃς αὐτήν, καὶ ἀνθέξεταί σου· ἐράσθητι αὐτῆς, καὶ τηρήσει σε·
Не оста́ви єя́, и и́мется тебе́: возжелѣ́й єя́, и соблюде́тъ тя́.
8
7
περιχαράκωσον αὐτήν, καὶ ὑψώσει σε· τίμησον αὐτήν, ἵνα σε περιλάβῃ,
Нача́ло прему́дрости: стяжа́ти прему́дрость, и во все́мъ стяжа́ніи твоє́мъ стяжи́ ра́зумъ.
9
8
ἵνα δῷ τῇ σῇ κεφαλῇ στέφανον χαρίτων, στεφάνῳ δὲ τρυφῆς ὑπερασπίσῃ σου.
Огради́ ю́, и вознесе́тъ тя́: почти́ ю́, да тя́ объи́метъ,
10
9
῎Ακουε, υἱέ, καὶ δέξαι ἐμοὺς λόγους, καὶ πληθυνθήσεται ἔτη ζωῆς σου, ἵνα σοι γένωνται πολλαὶ ὁδοὶ βίου·
да да́стъ главѣ́ твоє́й вѣне́цъ благода́тей, вѣнце́мъ же сла́дости защи́титъ тя́.
11
10
ὁδοὺς γὰρ σοφίας διδάσκω σε, ἐμβιβάζω δέ σε τροχιαῖς ὀρθαῖς.
Слы́ши, сы́не, и пріими́ моя́ словеса́, и умно́жатся лѣ́та живота́ твоєго́, да ти́ бу́дутъ мно́зи путіє́ житія́.
12
11
ἐὰν γὰρ πορεύῃ, οὐ συγκλεισθήσεταί σου τὰ διαβήματα, ἐὰν δὲ τρέχῃς οὐ κοπιάσεις.
Путе́мъ бо прему́дрости учу́ тя, наставля́ю же тебе́ на тече́нія пра́вая:
13
12
ἐπιλαβοῦ ἐμῆς παιδείας, μὴ ἀφῇς, ἀλλὰ φύλαξον αὐτὴν σεαυτῷ εἰς ζωήν σου.
а́ще бо хо́диши, не за́пнутся стопы́ твоя́: а́ще ли тече́ши, не утруди́шися.
14
13
ὁδοὺς ἀσεβῶν μὴ ἐπέλθῃς, μηδὲ ζηλώσῃς ὁδοὺς παρανόμων·
Ими́ся моєго́ наказа́нія, не оста́ви, но сохрани́ є́ себѣ́ въ жи́знь твою́.
15
14
ἐν ᾧ ἂν τόπῳ στρατοπεδεύσωσι, μὴ ἐπέλθῃς ἐκεῖ, ἔκκλινον δὲ ἀπ᾿ αὐτῶν καὶ παράλλαξον.
На пути́ нечести́выхъ не иди́, ниже́ возревну́й путе́мъ законопресту́пныхъ.
16
15
οὐ γὰρ μὴ ὑπνώσωσιν, ἐὰν μὴ κακοποιήσωσιν, ἀφῄρηται ὁ ὕπνος αὐτῶν, καὶ οὐ κοιμῶνται·
На не́мже а́ще мѣ́стѣ во́я соберу́тъ, не иди́ та́мо: уклони́ся же от ни́хъ и измѣни́:
17
16
οἵδε γὰρ σιτοῦνται σῖτα ἀσεβείας, οἴνῳ δὲ παρανόμῳ μεθύσκονται.
не у́снутъ бо, а́ще зла́ не сотворя́тъ: отъи́мется со́нъ от ни́хъ, и не спя́тъ:
18
17
αἱ δὲ ὁδοὶ τῶν δικαίων ὁμοίως φωτὶ λάμπουσι, προπορεύονται καὶ φωτίζουσιν, ἕως κατορθώσῃ ἡ ἡμέρα·
ті́и бо пита́ются пи́щею нече́стія, віно́мъ же законопресту́пнымъ упива́ются.
19
18
αἱ δὲ ὁδοὶ τῶν ἀσεβῶν σκοτειναί, οὐκ οἴδασι πῶς προσκόπτουσιν.
Путі́є же пра́ведныхъ подо́бнѣ свѣ́ту свѣ́тятся: предхо́дятъ и просвѣща́ютъ, до́ндеже испра́вится де́нь.
20
19
Υἱέ, ἐμῇ ρήσει πρόσεχε, τοῖς δὲ ἐμοῖς λόγοις παράβαλλε σὸν οὖς,
Путіє́ же нечести́выхъ те́мни: не вѣ́дятъ, ка́ко претыка́ются.
21
20
ὅπως μὴ ἐκλίπωσί σε αἱ πηγαί σου, φύλασσε αὐτὰς ἐν καρδίᾳ·
Сы́не, мои́мъ глаго́ломъ внима́й, къ мои́мъ же словесе́мъ прилага́й у́хо твоє́:
22
21
ζωὴ γάρ ἐστι τοῖς εὑρίσκουσιν αὐτὰς καὶ πάσῃ σαρκὶ ἴασις.
да не оскудѣ́ютъ ти́ исто́чницы твои́, храни́ я́ въ се́рдцы твоє́мъ:
23
22
πάσῃ φυλακῇ τήρει σὴν καρδίαν, ἐκ γὰρ τούτων ἔξοδοι ζωῆς.
живо́тъ бо су́ть всѣ́мъ обрѣта́ющымъ я́ и все́й пло́ти и́хъ исцѣле́ніє.
24
23
περίελε σεαυτοῦ σκολιὸν στόμα καὶ ἄδικα χείλη μακρὰν ἀπὸ σοῦ ἄπωσαι.
Вся́цѣмъ хране́ніємъ блюди́ твоє́ се́рдце: от си́хъ бо исхо́дища живота́.
25
24
οἱ ὀφθαλμοί σου ὀρθὰ βλεπέτωσαν, τὰ δὲ βλέφαρά σου νευέτω δίκαια.
Отими́ от себе́ стропти́ва уста́, и оби́дливы устнѣ́ дале́че от тебе́ отри́ни.
26
25
ὀρθὰς τροχιὰς ποίει σοῖς ποσὶ καὶ τὰς ὁδούς σου κατεύθυνε.
О́чи твои́ пра́во да зря́тъ, и вѣ́жди твои́ да помава́ютъ пра́ведная.
27
26
μὴ ἐκκλίνῃς εἰς τὰ δεξιὰ μηδὲ εἰς τὰ ἀριστερά, ἀπόστρεψον δὲ σὸν πόδα ἀπὸ ὁδοῦ κακῆς· ὁδοὺς γὰρ τὰς ἐκ δεξιῶν οἶδεν ὁ Θεός, διεστραμμέναι δέ εἰσιν αἱ ἐξ ἀριστερῶν· αὐτὸς δὲ ὀρθὰς ποιήσει τὰς τροχιάς σου, τὰς δὲ πορείας σου ἐν εἰρήνῃ προάξει.
Пра́ва тече́нія твори́ твои́ма нога́ма и пути́ твоя́ исправля́й.
Κεφάλαιο 5
Глава 5
1
1
ΥΙΕ, ἐμῇ σοφίᾳ πρόσεχε, ἐμοῖς δὲ λόγοις παράβαλλε σὸν οὗς,
Сы́не, моє́й прему́дрости внима́й, къ мои́мъ же словесе́мъ прилага́й у́хо твоє́,
2
2
ἵνα φυλάξῃς ἔννοιαν ἀγαθήν· αἴσθησις δὲ ἐμῶν χειλέων ἐντέλλεταί σοι.
да сохрани́ши мы́сль благу́ю: чу́вство же мои́хъ усте́нъ заповѣ́даєтъ тебѣ́.
3
3
μὴ πρόσεχε φαύλῃ γυναικί· μέλι γὰρ ἀποστάζει ἀπὸ χειλέων γυναικὸς πόρνης, ἣ πρὸς καιρὸν λιπαίνει σὸν φάρυγγα,
Не внима́й злѣ́й женѣ́: ме́дъ бо ка́плетъ от усте́нъ жены́ блудни́цы, я́же на вре́мя наслажда́єтъ тво́й горта́нь:
4
4
ὕστερον μέντοι πικρότερον χολῆς εὑρήσεις καὶ ἠκονημένον μᾶλλον μαχαίρας διστόμου.
послѣди́ же горча́є же́лчи обря́щеши, и изощре́нну па́че меча́ обою́ду о́стра:
5
5
τῆς γὰρ ἀφροσύνης οἱ πόδες κατάγουσι τοὺς χρωμένους αὐτῇ μετὰ θανάτου εἰς τὸν ᾅδην, τὰ δὲ ἴχνη αὐτῆς οὐκ ἐρείδεται·
безу́мія бо но́зѣ низво́дятъ употребля́ющихъ ю́ со сме́ртію во а́дъ, стопы́ же єя́ не утвержда́ются:
6
6
ὁδοὺς γὰρ ζωῆς οὐκ ἐπέρχεται, σφαλεραὶ δὲ αἱ τροχιαὶ αὐτῆς καὶ οὐκ εὔγνωστοι.
на пути́ бо живо́тныя не нахо́дитъ, заблужде́нна же тече́нія єя́ и неблагоразу́мна.
7
7
νῦν οὖν, υἱέ, ἄκουέ μου καὶ μὴ ἀκύρους ποιήσῃς ἐμοὺς λόγους.
Ны́нѣ у́бо, сы́не, послу́шай мене́ и не отринове́нна сотвори́ моя́ словеса́:
8
8
μακρὰν ποίησον ἀπ᾿ αὐτῆς σὴν ὁδόν, μὴ ἐγγίσῃς πρὸς θύραις οἴκων αὐτῆς,
дале́че от нея́ сотвори́ пу́ть тво́й и не прибли́жися ко две́ремъ домо́въ єя́,
9
9
ἵνα μὴ πρόῃ ἄλλοις ζωήν σου καὶ σὸν βίον ἀνελεήμοσιν·
да не преда́стъ ины́мъ живота́ твоєго́, и твоєго́ житія́ неми́лостивымъ,
10
10
ἵνα μὴ πλησθῶσιν ἀλλότριοι σῆς ἰσχύος, οἱ δὲ σοὶ πόνοι εἰς οἴκους ἀλλοτρίων ἔλθωσι
да не насы́тятся ині́и твоєя́ крѣ́пости, твои́ же труды́ въ до́мы чужды́я вни́дутъ,
11
11
καὶ μεταμεληθήσῃ ἐπ᾿ ἐσχάτων, ἡνίκα ἂν κατατριβῶσι σάρκες σωματός σου,
и раска́єшися на послѣ́докъ тво́й, єгда́ истру́тся пло́ти тѣ́ла твоєго́, и рече́ши:
12
12
καὶ ἐρεῖς· πῶς ἐμίσησα παιδείαν, καὶ ἐλέγχους ἐξέκλινεν ἡ καρδία μου;
ка́ко возненави́дѣхъ наказа́ніє, и от обличе́ній уклони́ся се́рдце моє́?
13
13
οὐκ ἤκουον φωνὴν παιδεύοντός με καὶ διδάσκοντός με, οὐδὲ παρέβαλλον τὸ οὖς μου·
не послу́шахъ гла́са наказу́ющаго мя́, и ко уча́щему мя́ не прилага́хъ у́ха моєго́:
14
14
παρ᾿ ὀλίγον ἐγενόμην ἐν παντὶ κακῷ ἐν μέσῳ ἐκκλησίας καὶ συναγωγῆς.
вма́лѣ бѣ́хъ во вся́цѣмъ злѣ́ посредѣ́ це́ркве и со́нмища.
15
15
πῖνε ὕδατα ἀπὸ σῶν ἀγγείων καὶ ἀπὸ σῶν φρεάτων πηγῆς.
Сы́не, пі́й во́ды от свои́хъ сосу́довъ и от твои́хъ кладенце́въ исто́чника:
16
16
μὴ ὑπερεκχείσθω σοι ὕδατα ἐκ τῆς σῆς πηγῆς, εἰς δὲ σὰς πλατείας διαπορευέσθω τὰ σὰ ὕδατα·
да преизлива́ются тебѣ́ во́ды от твоєго́ исто́чника, во твоя́ же пути́ да происхо́дятъ твоя́ во́ды.
17
17
ἔστω σοι μόνῳ ὑπάρχοντα, καὶ μηδεὶς ἀλλότριος μετασχέτω σοι·
Да бу́дутъ тебѣ́ єди́ному имѣ́нія, и да никто́же чу́ждь причасти́тся тебѣ́.
18
18
ἡ πηγή σου τοῦ ὕδατος ἔστω σοι ἰδία, καὶ συνευφραίνου μετὰ γυναικὸς τῆς ἐκ νεότητός σου.
Исто́чникъ твоєя́ воды́ да бу́детъ тебѣ́ тво́й, и весели́ся съ жено́ю, я́же от ю́ности твоєя́:
19
19
ἔλαφος φιλίας καὶ πῶλος σῶν χαρίτων ὁμιλείτω σοι· ἡ δὲ ἰδία ἡγείσθω σου καὶ συνέστω σοι ἐν παντὶ καιρῷ, ἐν γὰρ τῇ ταύτης φιλίᾳ συμπεριφερόμενος πολλοστὸς ἔσῃ.
єле́нь любве́ и жребя́ твои́хъ благода́тей да бесѣ́дуєтъ тебѣ́, твоя́ же да предъи́детъ тебѣ́ и да бу́детъ съ тобо́ю во вся́ко вре́мя: въ дру́жбѣ бо сея́ спребыва́яй умно́женъ бу́деши.
20
20
μὴ πολὺς ἴσθι πρὸς ἀλλοτρίαν, μηδὲ συνέχου ἀγκάλαις τῆς μὴ ἰδίας·
Не мно́гъ бу́ди къ чужде́й, ниже́ объя́тъ бу́ди объя́тіи не твоєя́:
21
21
ἐνώπιον γάρ εἰσι τῶν τοῦ Θεοῦ ὀφθαλμῶν ὁδοὶ ἀνδρός, εἰς δὲ πάσας τὰς τροχιὰς αὐτοῦ σκοπεύει.
предъ очи́ма бо су́ть Бо́жіима путіє́ му́жа, вся́ же тече́нія єго́ назира́єтъ.
22
22
παρονομίαι ἄνδρα ἀγρεύουσι, σειραῖς δὲ τῶν ἑαυτοῦ ἁμαρτιῶν ἕκαστος σφίγγεται·
Законопреступле́нія му́жа уловля́ютъ: плени́цами же свои́хъ грѣхо́въ кі́йждо затяза́єтся.
23
23
οὗτος τελευτᾷ μετὰ ἀπαιδεύτων, ἐκ δὲ πλήθους τῆς ἑαυτοῦ βιότητος ἐξερρίφη καὶ ἀπώλετο δι᾿ ἀφροσύνην.
Се́й скончава́єтся съ ненака́занными: от мно́жества же своєго́ житія́ изве́ржется и погиба́єтъ за безу́міє.
Κεφάλαιο 6
Глава 6
1
1
ΥΙΕ, ἐὰν ἐγγυήσῃ σὸν φίλον, παραδώσεις σὴν χεῖρα ἐχθρῷ·
Сы́не, а́ще поручи́шися за твоєго́ дру́га, преда́си твою́ ру́ку врагу́.
2
2
παγὶς γὰρ ἰσχυρὰ ἀνδρὶ τὰ ἴδια χείλη, καὶ ἁλίσκεται χείλεσιν ἰδίου στόματος.
Сѣ́ть бо крѣпка́ му́жу свои́ устнѣ́, и плѣня́єтся устна́ми свои́хъ у́стъ.
3
3
ποίει, υἱέ, ἃ ἐγώ σοι ἐντέλλομαι, καὶ σώζου· ἥκεις γὰρ εἰς χεῖρας κακῶν διὰ σὸν φίλον. ἴσθι μὴ ἐκλυόμενος, παρόξυνε δὲ καὶ τὸν φίλον σου, ὃν ἐνεγγυήσω.
Твори́, сы́не, я́же а́зъ заповѣ́дую ти́, и спаса́йся: и́деши бо въ ру́цѣ злы́хъ за твоєго́ дру́га: бу́ди не ослабѣва́я, поощря́й же и твоєго́ дру́га, єго́же испоручи́лъ єси́.
4
4
μὴ δῷς ὕπνον σοῖς ὄμμασι, μηδὲ ἐπινυστάξῃς σοῖς βλεφάροις,
Не да́ждь сна́ твои́ма очи́ма, ниже́ да воздре́млеши твои́ма вѣ́ждома,
5
5
ἵνα σώζῃ ὥσπερ δορκὰς ἐκ βρόχων καὶ ὥσπερ ὄρνεον ἐκ παγίδος.
да спасе́шися а́ки се́рна от тене́тъ и я́ко пти́ца от сѣ́ти.
6
6
῎Ιθι πρὸς τὸν μύρμηκα, ὦ ὀκνηρέ, καὶ ζήλωσον ἰδὼν τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ καὶ γενοῦ ἐκείνου σοφώτερος·
Иди́ ко мра́вію, о, лѣни́ве, и поревну́й ви́дѣвъ пути́ єго́, и бу́ди о́наго мудрѣ́йшій:
7
7
ἐκείνῳ γὰρ γεωργίου μὴ ὑπάρχοντος, μηδὲ τὸν ἀναγκάζοντα ἔχων, μηδὲ ὑπὸ δεσπότην ὤν,
о́нъ бо, не су́щу єму́ земледѣ́лцу, ниже́ ну́дящаго єго́ имѣ́яй, ниже́ подъ влады́кою сы́й,
8
8
ἑτοιμάζεται θέρους τὴν τροφὴν πολλήν τε ἐν τῷ ἀμητῷ ποιεῖται τὴν παράθεσιν. 8α ἢ πορεύθητι πρὸς τὴν μέλισσαν καὶ μάθε ὡς ἐργάτις ἐστὶ τήν τε ἐργασίαν ὡς σεμνὴν ποιεῖται· 8β ἦς τοὺς πόνους βασιλεῖς καὶ ἰδιῶται πρὸς ὑγίειαν προσφέρονται· ποθεινὴ δέ ἐστι πᾶσι καὶ ἐπίδοξος· 8γ καί περ οὖσα τῇ ρώμῃ ἀσθενής, τὴν σοφίαν τιμήσασα προήχθη.
гото́витъ въ жа́тву пи́щу и мно́гоє въ лѣ́то твори́тъ угото́ваніє. Или́ иди́ ко пчелѣ́ и увѣ́ждь, ко́ль дѣ́лателница є́сть, дѣ́ланіє же ко́ль честно́є твори́тъ: єя́же трудо́въ ца́ріє и прості́и во здра́віє употребля́ютъ, люби́ма же є́сть всѣ́ми и сла́вна: а́ще си́лою и немощна́ су́щи, [но] прему́дростію почте́на произведе́ся.
9
9
ἕως τίνος, ὀκνηρέ, κατάκεισαι; πότε δὲ ἐξ ὕπνου ἐγερθήσῃ;
Доко́лѣ, о, лѣни́ве, лежи́ши? когда́ же от сна́ воста́неши?
10
10
ὀλίγον μὲν ὑπνοῖς, ὀλίγον δὲ κάθησαι, μικρὸν δὲ νυστάζεις, ὀλίγον δὲ ἐναγκαλίζῃ χερσὶ στήθη·
Ма́ло у́бо спи́ши, ма́ло же сѣди́ши, ма́ло же дре́млеши, ма́ло же объе́млеши пе́рси рука́ма:
11
11
εἶτ᾿ ἐμπαραγίνεταί σοι ὥσπερ κακὸς ὁδοιπόρος ἡ πενία καὶ ἡ ἔνδεια ὥσπερ ἀγαθὸς δρομεύς. 11α ἐὰν δὲ ἄοκνος ᾖς, ἥξει ὥσπερ πηγὴ ὁ ἀμητός σου, ἡ δὲ ἔνδεια ὥσπερ κακὸς δρομεὺς ἀπαυτομολήσει.
пото́мъ же на́йдетъ тебѣ́ а́ки зо́лъ пу́тникъ убо́жество: ску́дость же а́ки благі́й тече́цъ. А́ще же не лѣни́въ бу́деши, пріи́детъ я́ко исто́чникъ жа́тва твоя́, ску́дость же а́ки злы́й тече́цъ [от тебе́] отбѣжи́тъ.
12
12
᾿Ανὴρ ἄφρων καὶ παράνομος πορεύεται ὁδοὺς οὐκ ἀγαθάς·
Му́жъ безу́менъ и законопресту́пный хо́дитъ въ пути́ не бла́ги:
13
13
ὁ δ᾿ αὐτὸς ἐννεύει ὀφθαλμῷ, σημαίνει δὲ ποδί, διδάσκει δὲ ἐννεύμασι δακτύλων.
то́й же намиза́єтъ о́комъ и зна́меніє дає́тъ ного́ю, учи́тъ же помава́ніємъ пе́рстовъ.
14
14
διεστραμμένῃ καρδίᾳ τεκταίνεται κακά, ἐν παντὶ καιρῷ ὁ τοιοῦτος ταραχὰς συνίστησι πόλει.
Развраще́нно же се́рдце кує́тъ зла́я: на вся́коє вре́мя таковы́й мяте́жы составля́єтъ гра́ду.
15
15
διὰ τοῦτο ἐξαπίνης ἔρχεται ἡ ἀπώλεια αὐτοῦ, διακοπὴ καὶ συντριβὴ ἀνίατος·
Сего́ ра́ди внеза́пу прихо́дитъ єму́ поги́бель, разсѣче́ніє и сокруше́ніє неисцѣ́льноє.
16
16
ὅτι χαίρει πᾶσιν, οἷς μισεῖ ὁ Θεός, συντρίβεται δὲ δι᾿ ἀκαθαρσίαν ψυχῆς.
Я́ко ра́дуєтся о всѣ́хъ, и́хже ненави́дитъ Бо́гъ, сокруша́єтся же за нечистоту́ души́:
17
17
ὀφθαλμὸς ὑβριστοῦ, γλῶσσα ἄδικος, χεῖρες ἐκχέουσαι αἷμα δικαίου
о́ко досади́теля, язы́къ непра́ведный, ру́цѣ пролива́ющя кро́вь пра́веднаго,
18
18
καὶ καρδία τεκταινομένη λογισμοὺς κακοὺς καὶ πόδες ἐπισπεύδοντες κακοποιεῖν.
и се́рдце кую́щеє мы́сли злы́, и но́зѣ тща́щыяся зло́ твори́ти потребя́тся.
19
19
ἐκκαίει ψεύδη μάρτυς ἄδικος καὶ ἐπιπέμπει κρίσεις ἀνὰ μέσον ἀδελφῶν.
Разжиза́єтъ лжы́ свидѣ́тель непра́веденъ и насыла́єтъ суды́ посредѣ́ бра́тій.
20
20
Υἱέ, φύλασσε νόμους πατρός σου καὶ μὴ ἀπώσῃ θεσμοὺς μητρός σου·
Сы́не, храни́ зако́ны отца́ твоєго́ и не отри́ни наказа́нія ма́тере твоєя́:
21
21
ἄφαψαι δὲ αὐτοὺς ἐπὶ σῇ ψυχῇ διαπαντὸς καὶ ἐγκλοίωσαι περὶ σῷ τραχήλῳ.
навяжи́ же я́ на твою́ ду́шу при́сно и обяжи́ и́хъ о твоє́й вы́и.
22
22
ἡνίκα ἂν περιπατῇς, ἐπάγου αὐτὴν καὶ μετὰ σοῦ ἔστω· ὡς δ᾿ ἂν καθεύδῃς, φυλασσέτω σε, ἵνα ἐγειρομένῳ συλλαλῇ σοι.
Єгда́ хо́диши, води́ ю́, и съ тобо́ю да бу́детъ: єгда́ же спи́ши, да храни́тъ тя́, да востаю́щу ти́ глаго́летъ съ тобо́ю.
23
23
ὅτι λύχνος ἐντολὴ νόμου καὶ φῶς, ὁδὸς ζωῆς καὶ ἔλεγχος καὶ παιδεία
Зане́ свѣти́лникъ за́повѣдь зако́на и свѣ́тъ, и пу́ть жи́зни, и обличе́ніє, и наказа́ніє,
24
24
τοῦ διαφυλάσσειν σὲ ἀπὸ γυναικὸς ὑπάνδρου καὶ ἀπὸ διαβολῆς γλώσσης ἀλλοτρίας.
є́же сохрани́ти тя́ от жены́ мужа́ты и от наважде́нія язы́ка чужда́го.
25
25
μή σε νικήσῃ κάλλους ἐπιθυμία, μηδὲ ἀγρευθῇς σοῖς ὀφθαλμοῖς, μηδὲ συναρπασθῇς ἀπὸ τῶν αὐτῆς βλεφάρων·
Сы́не, да не побѣди́тъ тя́ добро́ты по́хоть, ниже́ уловле́нъ бу́ди твои́ма очи́ма, ниже́ да совосхи́тишися вѣ́ждами єя́.
26
26
τιμὴ γὰρ πόρνης ὅση καὶ ἑνὸς ἄρτου, γυνὴ δὲ ἀνδρῶν τιμίας ψυχὰς ἀγρεύει.
Цѣна́ бо блудни́цы, єли́ка єди́наго хлѣ́ба: жена́ же муже́й честны́я ду́шы уловля́єтъ.
27
27
ἀποδήσει τις πῦρ ἐν κόλπῳ, τὰ δὲ ἱμάτια οὐ κατακαύσει;
Ввя́жетъ ли кто́ о́гнь въ нѣ́дра, ри́зъ же [свои́хъ] не сожже́тъ ли?
28
28
ἢ περιπατήσει τις ἐπ᾿ ἀνθράκων πυρός, τοὺς δὲ πόδας οὐ κατακαύσει;
Или́ ходи́ти кто́ бу́детъ на у́глієхъ о́гненныхъ, но́гъ же не сожже́тъ ли?
29
29
οὕτως ὁ εἰσελθὼν πρὸς γυναῖκα ὕπανδρον, οὐκ ἀθῳωθήσεται, οὐδὲ πᾶς ὁ ἁπτόμενος αὐτῆς.
Та́ко вше́дый къ женѣ́ мужа́тѣй не безъ вины́ бу́детъ, ниже́ вся́къ прикаса́йся є́й.
30
30
οὐ θαυμαστὸν ἐὰν ἁλῷ τις κλέπτων, κλέπτει γὰρ ἵνα ἐμπλήσῃ τὴν ψυχὴν πεινῶν·
Не ди́вно, а́ще кто́ я́тъ бу́детъ крады́й: кра́детъ бо, да насы́титъ ду́шу свою́ а́лчущую:
31
31
ἐὰν δὲ ἁλῷ, ἀποτίσει ἑπταπλάσια καὶ πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ δοὺς ρύσεται ἑαυτόν.
а́ще же я́тъ бу́детъ, возда́стъ седмери́цею, и вся́ имѣ́нія своя́ да́въ, изба́витъ себе́.
32
32
ὁ δὲ μοιχὸς δι᾿ ἔνδειαν φρενῶν ἀπώλειαν τῇ ψυχῇ αὐτοῦ περιποιεῖται,
Прелюбодѣ́й же за ску́дость ума́ поги́бель души́ своє́й содѣва́єтъ,
33
33
ὀδύνας τε καὶ ἀτιμίας ὑποφέρει, τὸ δὲ ὄνειδος αὐτοῦ οὐκ ἐξαλειφθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα.
болѣ́зни же и безче́стіє понесе́тъ: поноше́ніє же єго́ не загла́дится во вѣ́къ:
34
34
μεστὸς γὰρ ζήλου θυμὸς ἀνδρὸς αὐτῆς· οὐ φείσεται ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως,
испо́лнена бо ре́вности я́рость му́жа єя́: не пощади́тъ въ де́нь суда́,
35
35
οὐκ ἀνταλλάξεται οὐδενὸς λύτρου τὴν ἔχθραν, οὐδὲ μὴ διαλυθῇ πολλῶν δώρων.
не измѣни́тъ ни єди́ною цѣно́ю вражды́, ниже́ разрѣши́тся мно́гими дарми́.
Κεφάλαιο 7
Глава 7
1
1
ΥΙΕ, φύλασσε ἐμοὺς λόγους, τὰς δὲ ἐμὰς ἐντολὰς κρύψον παρὰ σεαυτῷ. υἱέ, τίμα τὸν Κύριον, καὶ ἰσχύσεις, πλὴν δὲ αὐτοῦ μὴ φοβοῦ ἄλλον.
Сы́не, храни́ моя́ словеса́, моя́ же за́повѣди скры́й у себе́. Сы́не, чти́ Го́спода, и укрѣпи́шися: кромѣ́ же єго́ не бо́йся ино́го.
2
2
φύλαξον ἐμὰς ἐντολάς, καὶ βιώσεις, τοὺς δὲ ἐμοὺς λόγους ὥσπερ κόρας ὀμμάτων·
Храни́ моя́ за́повѣди, и поживе́ши, словеса́ же моя́ я́ко зѣ́ницы о́чію:
3
3
περίθου δὲ αὐτοὺς σοῖς δακτύλοις, ἐπίγραψον δὲ ἐπὶ τὸ πλάτος τῆς καρδίας σου.
обложи́ же и́ми твоя́ пе́рсты, напиши́ же я́ на скрижа́ли се́рдца твоєго́.
4
4
εἶπον τὴν σοφίαν σὴν ἀδελφὴν εἶναι, τὴν δὲ φρόνησιν γνώριμον περιποίησαι σεαυτῷ·
Нарцы́ прему́дрость сестру́ тебѣ́ бы́ти, ра́зумъ же зна́ємь сотвори́ тебѣ́,
5
5
ἵνα σε τηρήσῃ ἀπὸ γυναικὸς ἀλλοτρίας καὶ πονηρᾶς, ἐάν σε λόγοις τοῖς πρὸς χάριν ἐμβάλληται.
да тя́ соблюде́тъ от жены́ чужді́я и лука́выя, а́ще тя́ словесы́ льсти́выми облага́ти на́чнетъ:
6
6
ἀπὸ γὰρ θυρίδος ἐκ τοῦ οἴκου αὐτῆς εἰς τὰς πλατείας παρακύπτουσα,
око́нцемъ бо изъ до́му своєго́ на пути́ прини́чущи,
7
7
ὃν ἂν ἴδῃ τῶν ἀφρόνων τέκνων νεανίαν ἐνδεῆ φρενῶν,
єго́же а́ще у́зритъ от безу́мныхъ ча́дъ ю́ношу скудоу́мна,
8
8
παραπορευόμενον παρὰ γωνίαν ἐν διόδοις οἴκων αὐτῆς καὶ λαλοῦντα
проходя́щаго ми́мо у́гла въ распу́тіихъ до́му єя́
9
9
ἐν σκότει ἑσπερινῷ, ἡνίκα ἂν ἡσυχία νυκτερινὴ ᾖ καὶ γνοφώδης,
и глаго́лющаго въ те́мный ве́черъ, єгда́ упокоє́ніє бу́детъ нощно́є и мра́чноє:
10
10
ἡ δὲ γυνὴ συναντᾷ αὐτῷ, εἶδος ἔχουσα πορνικόν, ἣ ποιεῖ νέων ἐξίπτασθαι καρδίας.
жена́ же сря́щетъ єго́, зра́къ иму́щи прелюбодѣ́йничь, я́же твори́тъ ю́ныхъ пари́ти сердца́мъ: воскри́лена же є́сть и блу́дна,
11
11
ἀνεπτερωμένη δέ ἐστι καὶ ἄσωτος, ἐν οἴκῳ δὲ οὐχ ἡσυχάζουσιν οἱ πόδες αὐτῆς·
въ дому́ же не почива́ютъ но́зѣ єя́:
12
12
χρόνον γάρ τινα ἔξω ρέμβεται, χρόνον δὲ ἐν πλατείαις παρὰ πᾶσαν γωνίαν ἐνεδρεύει.
вре́мя бо нѣ́коє внѣ́ глуми́тся, вре́мя же на распу́тіихъ при вся́цѣмъ у́глѣ присѣди́тъ:
13
13
εἶτα ἐπιλαβομένη ἐφίλησεν αὐτόν, ἀναιδεῖ δὲ προσώπῳ προσεῖπεν αὐτῷ·
пото́мъ є́мши лобза́єтъ єго́, безсту́днымъ же лице́мъ рече́тъ къ нему́:
14
14
θυσία εἰρηνική μοί ἐστι, σήμερον ἀποδίδωμι τὰς εὐχάς μου·
же́ртва ми́рна ми́ є́сть, дне́сь воздаю́ обѣ́ты моя́:
15
15
ἕνεκα τούτου ἐξῆλθον εἰς συνάντησίν σοι, ποθοῦσα τὸ σὸν πρόσωπον εὕρηκά σε.
сего́ ра́ди изыдо́хъ въ срѣ́теніє тебѣ́, жела́ющи лица́ твоєго́, обрѣто́хъ тя́:
16
16
κειρίαις τέτακα τὴν κλίνην μου, ἀμφιτάποις δὲ ἔστρωκα τοῖς ἀπ᾿ Αἰγύπτου·
простира́лами покры́хъ о́дръ мо́й, ковра́ми же сугу́быми постла́хъ, и́же от Єги́пта,
17
17
διέρρακα τὴν κοίτην μου κροκίνῳ, τὸν δὲ οἶκόν μου κινναμώμῳ·
шафра́номъ посы́пахъ ло́же моє́ и до́мъ мо́й кори́цею:
18
18
ἐλθὲ καὶ ἀπολαύσωμεν φιλίας ἕως ὄρθρου, δεῦρο καὶ ἐγκυλισθῶμεν ἔρωτι·
пріиди́ и наслади́мся любве́ да́же до у́тра, гряди́ и поваля́ємся въ по́хоти:
19
19
οὐ γὰρ πάρεστιν ὁ ἀνήρ μου ἐν οἴκῳ, πεπόρευται δὲ ὁδὸν μακρὰν
нѣ́сть бо му́жа моєго́ въ дому́, отъи́де въ пу́ть дале́че,
20
20
ἔνδεσμον ἀργυρίου λαβὼν ἐν χειρὶ αὐτοῦ, δι᾿ ἡμερῶν πολλῶν ἐπανήξει εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ.
дово́лно сребра́ взя́ съ собо́ю, по мно́гихъ дне́хъ возврати́тся въ до́мъ сво́й.
21
21
ἀπεπλάνησε δὲ αὐτὸν πολλῇ ὁμιλίᾳ βρόχοις τε τοῖς ἀπὸ χειλέων ἐξώκειλεν αὐτόν.
И прельсти́ єго́ мно́гою бесѣ́дою, тене́тами же усте́нъ [въ блу́дъ] привлече́ єго́.
22
22
ὁ δὲ ἐπηκολούθησεν αὐτῇ κεπφωθείς, ὥσπερ δὲ βοῦς ἐπὶ σφαγὴν ἄγεται καὶ ὥσπερ κύων ἐπὶ δεσμοὺς
О́нъ же а́біє послѣ́дова є́й обюро́дѣвъ, и я́коже во́лъ на заколе́ніє веде́тся, и я́ко пе́съ на у́зы,
23
23
ἢ ὡς ἔλαφος τοξεύματι πεπληγὼς εἰς τὸ ἧπαρ, σπεύδει δὲ ὥσπερ ὄρνεον εἰς παγίδα, οὐκ εἰδὼς ὅτι περὶ ψυχῆς τρέχει.
или́ я́ко єле́нь уя́звленъ стрѣло́ю въ я́тра: и спѣши́тъ я́ко пти́ца въ сѣ́ть, не вѣ́дый, я́ко на ду́шу свою́ тече́тъ.
24
24
νῦν οὖν, υἱέ, ἄκουέ μου καὶ πρόσεχε ρήμασι στόματός μου·
Ны́нѣ у́бо, сы́не, послу́шай мене́ и внима́й глаго́ломъ у́стъ мои́хъ,
25
25
μὴ ἐκκλινάτω εἰς τὰς ὁδοὺς αὐτῆς ἡ καρδία σου,
да не уклони́тся въ пути́ єя́ се́рдце твоє́,
26
26
πολλοὺς γὰρ τρώσασα καταβέβληκε, καὶ ἀναρίθμητοί εἰσιν οὓς πεφόνευκεν·
и да не прельсти́шися въ стезя́хъ єя́: мно́гихъ бо уязви́вши низве́рже, и безчи́сленни су́ть, и́хже уби́ла є́сть:
27
27
ὁδοὶ ᾅδου ὁ οἶκος αὐτῆς κατάγουσαι εἰς τὰ ταμιεῖα τοῦ θανάτου.
путіє́ а́довы до́мъ єя́, низводя́щіи въ сокро́вища сме́ртная.
Κεφάλαιο 8
Глава 8
1
1
ΣΥ τὴν σοφίαν κηρύξεις, ἵνα φρόνησίς σοι ὑπακούσῃ·
Тѣ́мже ты́ прему́дрость проповѣ́ждь, да ра́зумъ послу́шаєтъ тебе́.
2
2
ἐπὶ γὰρ τῶν ὑψηλῶν ἄκρων ἐστίν, ἀνὰ μέσον δὲ τῶν τρίβων ἕστηκε·
На высо́кихъ бо крає́хъ є́сть, посредѣ́ же сте́зь стои́тъ:
3
3
παρὰ γὰρ πύλαις δυναστῶν παρεδρεύει, ἐν δὲ εἰσόδοις ὑμνεῖται.
при вратѣ́хъ бо си́льныхъ присѣди́тъ, во вхо́дѣхъ же поє́тся.
4
4
῾Υμᾶς, ὦ ἄνθρωποι, παρακαλῶ, καὶ προΐεμαι ἐμὴν φωνὴν υἱοῖς ἀνθρώπων·
Ва́съ, о, человѣ́цы, молю́, и вдаю́ мо́й гла́съ сыно́мъ человѣ́ческимъ.
5
5
νοήσατε, ἄκακοι, πανουργίαν, οἱ δὲ ἀπαίδευτοι ἔνθεσθε καρδίαν.
Уразумѣ́йте, незло́бивіи, кова́рство, ненака́занніи же, приложи́те се́рдце.
6
6
εἰσακούσατέ μου, σεμνὰ γὰρ ἐρῶ καὶ ἀνοίσω ἀπὸ χειλέων ὀρθά·
Послу́шайте мене́: честна́я бо реку́ и изнесу́ от усте́нъ пра́вая.
7
7
ὅτι ἀλήθειαν μελετήσει ὁ φάρυγξ μου, ἐβδελυγμένα δὲ ἐναντίον ἐμοῦ χείλη ψευδῆ.
Я́ко и́стинѣ поучи́тся горта́нь мо́й, ме́рзки же предо мно́ю устны́ лжи́выя.
8
8
μετὰ δικαιοσύνης πάντα τὰ ρήματα τοῦ στόματός μου, οὐδὲν ἐν αὐτοῖς σκολιὸν οὐδὲ στραγγαλιῶδες·
Съ пра́вдою вси́ глаго́лы у́стъ мои́хъ, ничто́же въ ни́хъ стро́потно, ниже́ развраще́нно.
9
9
πάντα ἐνώπια τοῖς συνιοῦσι καὶ ὀρθὰ τοῖς εὑρίσκουσι γνῶσιν.
Вся́ пра́ва разумѣва́ющымъ, и пра́ва обрѣта́ющымъ ра́зумъ.
10
10
λάβετε παιδείαν καὶ μὴ ἀργύριον, καὶ γνῶσιν ὑπὲρ χρυσίον δεδοκιμασμένον·
Пріими́те наказа́ніє, а не сребро́, и ра́зумъ па́че зла́та искуше́на: избира́йте же вѣ́дѣніє па́че зла́та чи́ста.
11
11
κρείσσων γὰρ σοφία λίθων πολυτελῶν, πᾶν δὲ τίμιον οὐκ ἄξιον αὐτῆς ἐστιν.
Лу́чши бо прему́дрость ка́меній многоцѣ́нныхъ, вся́коє же честно́є недосто́йно єя́ є́сть.
12
12
ἐγὼ ἡ σοφία κατεσκήνωσα βουλήν, καὶ γνῶσιν καὶ ἔννοιαν ἐγὼ ἐπεκαλεσάμην.
А́зъ прему́дрость всели́хъ совѣ́тъ, и ра́зумъ и смы́слъ а́зъ призва́хъ.
13
13
φόβος Κυρίου μισεῖ ἀδικίαν, ὕβριν τε καὶ ὑπερηφανίαν καὶ ὁδοὺς πονηρῶν· μεμίσηκα δὲ ἐγὼ διεστραμμένας ὁδοὺς κακῶν.
Стра́хъ Госпо́день ненави́дитъ непра́вды, досажде́нія же и горды́ни, и пути́ лука́выхъ: возненави́дѣхъ же а́зъ развраще́нныя пути́ злы́хъ.
14
14
ἐμὴ βουλὴ καὶ ἀσφάλεια, ἐμὴ φρόνησις, ἐμὴ δὲ ἰσχύς·
Мо́й совѣ́тъ и утвержде́ніє, мо́й ра́зумъ, моя́ же крѣ́пость.
15
15
δι᾿ ἐμοῦ βασιλεῖς βασιλεύουσι καὶ οἱ δυνάσται γράφουσι δικαιοσύνην·
Мно́ю ца́ріє ца́рствуютъ, и си́льніи пи́шутъ пра́вду:
16
16
δι᾿ ἐμοῦ μεγιστᾶνες μεγαλύνονται, καὶ τύραννοι δι᾿ ἐμοῦ κρατοῦσι γῆς.
мно́ю вельмо́жи велича́ются, и власти́тиліє мно́ю держа́тъ зе́млю.
17
17
ἐγὼ τοὺς ἐμὲ φιλοῦντας ἀγαπῶ, οἱ δὲ ἐμὲ ζητοῦντες εὑρήσουσι χάριν.
А́зъ лю́бящыя мя́ люблю́, и́щущіи же мене́ обря́щутъ благода́ть.
18
18
πλοῦτος καὶ δόξα ἐμοὶ ὑπάρχει καὶ κτῆσις πολλῶν καὶ δικαιοσύνη.
Бога́тство и сла́ва моя́ є́сть, и стяжа́ніє мно́гихъ и пра́вда.
19
19
βέλτιον ἐμὲ καρπίζεσθαι ὑπὲρ χρυσίον καὶ λίθον τίμιον, τὰ δὲ ἐμὰ γεννήματα κρείσσω ἀργυρίου ἐκλεκτοῦ.
Лу́чше є́сть плоди́ти мене́, па́че зла́та и ка́менія дра́га: мои́ же плоды́ лу́чше сребра́ избра́нна.
20
20
ἐν ὁδοῖς δικαιοσύνης περιπατῶ καὶ ἀνὰ μέσον τρίβων δικαιοσύνης ἀναστρέφομαι,
Въ путе́хъ пра́вды хожду́ и посредѣ́ сте́зь оправда́нія живу́,
21
21
ἵνα μερίσω τοῖς ἐμὲ ἀγαπῶσιν ὕπαρξιν καὶ τοὺς θησαυροὺς αὐτῶν ἐμπλήσω ἀγαθῶν. ἐὰν ἀναγγείλω ὑμῖν τὰ καθ᾿ ἡμέραν γινόμενα, μνημονεύσω τὰ ἐξ αἰῶνος ἀριθμῆσαι.
да раздѣлю́ лю́бящымъ мя́ имѣ́ніє, и сокро́вища и́хъ испо́лню благи́хъ. А́ще возвѣщу́ ва́мъ быва́ющая на вся́къ де́нь, помяну́, я́же от вѣ́ка, исчести́.
22
22
Κύριος ἔκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ,
Госпо́дь созда́ мя {Євр.: стяжа́ мя.} нача́ло путі́й свои́хъ въ дѣла́ своя́,
23
23
πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με ἐν ἀρχῇ, πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι
пре́жде вѣ́къ основа́ мя, въ нача́лѣ, пре́жде не́же зе́млю сотвори́ти,
24
24
καὶ πρὸ τοῦ τὰς ἀβύσους ποιῆσαι, πρὸ τοῦ προελθεῖν τὰς πηγὰς τῶν ὑδάτων,
и пре́жде не́же бе́здны содѣ́лати, пре́жде не́же произы́ти исто́чникомъ во́дъ,
25
25
πρὸ τοῦ ὄρη ἑδρασθῆναι, πρὸ δὲ πάντων βουνῶν γεννᾷ με.
пре́жде не́же гора́мъ водрузи́тися, пре́жде же всѣ́хъ холмо́въ ражда́єтъ мя́.
26
26
Κύριος ἐποίησε χώρας καὶ ἀοικήτους καὶ ἄκρα οἰκούμενα τῆς ὑπ᾿ οὐρανόν.
Госпо́дь сотвори́ страны́ и ненаселе́нныя, и концы́ населе́нныя поднебе́сныя.
27
27
ἡνίκα ἡτοίμαζε τὸν οὐρανόν, συμπαρήμην αὐτῷ, καὶ ὅτε ἀφώριζε τὸν ἑαυτοῦ θρόνον ἐπ᾿ ἀνέμων·
Єгда́ гото́вяше не́бо, съ ни́мъ бѣ́хъ, и єгда́ отлуча́ше престо́лъ сво́й на вѣ́трѣхъ,
28
28
ἡνίκα ἰσχυρὰ ἐποίει τὰ ἄνω νέφη, καὶ ὡς ἀσφαλεῖς ἐτίθει πηγὰς τῆς ὑπ᾿ οὐρανὸν
и єгда́ крѣ́пки творя́ше вы́шнія о́блаки, и єгда́ тве́рды полага́ше исто́чники поднебе́сныя,
29
29
καὶ ἰσχυρὰ ἐποίει τὰ θεμέλια τῆς γῆς,
и єгда́ полага́ше мо́рю предѣ́лъ єго́, да во́ды не ми́мо и́дутъ у́стъ єго́, и крѣ́пка творя́ше основа́нія земли́, бѣ́хъ при не́мъ устроя́ющи.
30
30
ἤμην παρ᾿ αὐτῷ ἁρμόζουσα. ἐγὼ ἤμην ᾗ προσέχαιρε, καθ᾿ ἡμέραν δὲ εὐφραινόμην ἐν προσώπῳ αὐτοῦ ἐν παντὶ καιρῷ,
А́зъ бѣ́хъ, о не́йже ра́довашеся, на вся́къ же де́нь веселя́хся предъ лице́мъ єго́ на вся́ко вре́мя,
31
31
ὅτε ἐνευφραίνετο τὴν οἰκουμένην συντελέσας, καὶ ἐνευφραίνετο ἐν υἱοῖς ἀνθρώπων.
єгда́ веселя́шеся вселе́нную соверши́въ, и веселя́шеся о сынѣ́хъ человѣ́ческихъ.
32
32
νῦν οὖν, υἱέ, ἄκουέ μου καὶ μακάριοι, οἳ ὁδούς μου φυλάσσοντες,
Ны́нѣ у́бо, сы́не, послу́шай мене́: и блаже́ни, и́же пути́ моя́ сохраня́тъ.
33
33
ἀκούσατε παιδείαν καὶ σοφίσθητε καὶ μὴ ἀποφραγῆτε.
Услы́шите прему́дрость, и умудри́теся, и не отмещи́те.
34
34
μακάριος ἀνήρ, ὃς εἰσακούεταί μου, καὶ ἄνθρωπος, ὃς τὰς ἐμὰς ὁδοὺς φυλάξει ἀγρυπνῶν ἐπ᾿ ἐμαῖς θύραις καθ᾿ ἡμέραν, τηρῶν σταθμοὺς ἐμῶν εἰσόδων·
Блаже́нъ му́жъ, и́же послу́шаєтъ мене́, и человѣ́къ, и́же пути́ моя́ сохрани́тъ, бдя́й при мои́хъ две́рехъ при́сно, соблюда́яй пра́ги мои́хъ вхо́довъ:
35
35
αἱ γὰρ ἔξοδοί μου ἔξοδοι ζωῆς, καὶ ἑτοιμάζεται θέλησις παρὰ Κυρίου.
исхо́ди бо мои́ исхо́ди живота́, и уготовля́єтся хотѣ́ніє от Го́спода:
36
36
οἱ δὲ ἁμαρτάνοντες εἰς ἐμὲ ἀσεβοῦσιν εἰς τὰ ἑαυτῶν ψυχάς, καὶ οἱ μισοῦντές με ἀγαπῶσι θάνατον.
согрѣша́ющіи же въ мя́ нече́ствуютъ на своя́ ду́ши, и ненави́дящіи мя́ лю́бятъ сме́рть.
Κεφάλαιο 9
Глава 9
1
1
Η σοφία ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον καὶ ὑπήρεισε στύλους ἑπτά·
Прему́дрость созда́ себѣ́ до́мъ и утверди́ столпо́въ се́дмь:
2
2
ἔσφαξε τὰ ἑαυτῆς θύματα, ἐκέρασεν εἰς κρατῆρα τὸν ἑαυτῆς οἶνον καὶ ἡτοιμάσατο τὴν ἑαυτῆς τράπεζαν·
закла́ своя́ же́ртвенная, и раствори́ въ ча́ши своє́й віно́, и угото́ва свою́ трапе́зу:
3
3
ἀπέστειλε τοὺς ἑαυτῆς δούλους συγκαλοῦσα μετὰ ὑψηλοῦ κηρύγματος ἐπὶ κρατῆρα λέγουσα·
посла́ своя́ рабы́, созыва́ющи съ высо́кимъ проповѣ́даніємъ на ча́шу, глаго́лющи:
4
4
ὅς ἐστιν ἄφρων, ἐκκλινάτω πρός με· καὶ τοῖς ἐνδεέσι φρενῶν εἶπεν·
и́же є́сть безу́менъ, да уклони́тся ко мнѣ́.
5
5
ἔλθετε φάγετε τῶν ἐμῶν ἄρτων καὶ πίετε οἶνον, ὃν ἐκέρασα ὑμῖν·
И тре́бующымъ ума́ рече́: пріиди́те, яди́те мо́й хлѣ́бъ и пі́йте віно́, є́же раствори́хъ ва́мъ:
6
6
ἀπολείπετε ἀφροσύνην, ἵνα εἰς τὸν αἰῶνα βασιλεύσητε, καὶ ζητήσατε φρόνησιν, καὶ κατορθώσατε ἐν γνώσει σύνεσιν.
оста́вите безу́міє и жи́ви бу́дете, да во вѣ́ки воцарите́ся: и взыщи́те ра́зума, да поживете́ и испра́вите ра́зумъ въ вѣ́дѣніи.
7
7
῾Ο παιδεύων κακοὺς λήψεται ἑαυτῷ ἀτιμίαν· ἐλέγχων δὲ τὸν ἀσεβῆ μωμήσεται ἑαυτόν.
Наказу́яй злы́я пріи́метъ себѣ́ безче́стіє, облича́яй же нечести́ваго поро́чна сотвори́тъ себе́ [обличе́нія бо нечести́вому ра́ны єму́].
8
8
μὴ ἔλεγχε κακούς, ἵνα μὴ μισήσωσί σε· ἔλεγχε σοφόν, καὶ ἀγαπήσει σε.
Не облича́й злы́хъ, да не возненави́дятъ тебе́: облича́й прему́дра, и возлю́битъ тя́.
9
9
δίδου σοφῷ ἀφορμήν, καὶ σοφώτερος ἔσται· γνώριζε δικαίῳ, καὶ προσθήσει τοῦ δέχεσθαι.
Да́ждь прему́дрому вину́, и прему́дрѣйшій бу́детъ: сказу́й пра́ведному, и приложи́тъ пріима́ти.
10
10
ἀρχὴ σοφίας φόβος Κυρίου, καὶ βουλὴ ἁγίων σύνεσις, τὸ δὲ γνῶναι νόμον διανοίας ἐστὶν ἀγαθῆς·
Нача́ло прему́дрости стра́хъ Госпо́день, и совѣ́тъ святы́хъ ра́зумъ: разумѣ́ти бо зако́нъ, по́мысла є́сть блага́го.
11
11
τούτῳ γὰρ τῷ τρόπῳ πολὺν ζήσεις χρόνον, καὶ προστεθήσεταί σοι ἔτη ζωῆς σου.
Си́мъ бо о́бразомъ мно́гоє поживе́ши вре́мя, и приложа́тся тебѣ́ лѣ́та живота́ твоєго́.
12
12
υἱέ, ἐὰν σοφὸς γένῃ σεαυτῷ, σοφὸς ἔση καὶ τοῖς πλησίον· ἐὰν δὲ κακὸς ἀποβῇς, μόνος ἂν ἀντλήσεις κακά. ὃς ἐρείδεται ἐπὶ ψεύδεσιν, οὗτος ποιμαίνει ἀνέμους, ὁ δ᾿ αὐτὸς διώξεται ὄρνεα πετόμενα· ἀπέλιπε γὰρ ὁδοὺς τοῦ ἑαυτοῦ ἀμπελῶνος, τοὺς δὲ ἄξονας τοῦ ἰδίου γεωργίου πεπλάνηται· διαπορεύεται δὲ δι᾿ ἀνύδρου ἐρήμου καὶ γῆν διατεταγμένην ἐν διψώδεσι, συνάγει δὲ χερσὶν ἀκαρπίαν.
Сы́не, а́ще прему́дръ бу́деши, себѣ́ прему́дръ бу́деши и и́скреннимъ твои́мъ: а́ще же зо́лъ бу́деши, єди́нъ почерпне́ши зла́я. Сы́нъ нака́занъ прему́дръ бу́детъ, безу́мный же слуго́ю употреби́тся. И́же утвержда́єтся на лжа́хъ, се́й пасе́тъ вѣ́тры, то́й же пожене́тъ пти́цы паря́щыя: оста́ви бо пути́ своєго́ віногра́да, въ стезя́хъ же своєго́ земледѣ́ланія заблуди́, прохо́дитъ же сквозѣ́ пусты́ню безво́дную и зе́млю опредѣле́нную въ жа́ждѣхъ, собира́єтъ же рука́ма непло́діє.
13
13
Γυνὴ ἄφρων καὶ θρασεῖα ἐνδεὴς ψωμοῦ γίνεται, ἣ οὐκ ἐπίσταται αἰσχύνην.
Жена́ безу́мная и проде́рзая скудна́ хлѣ́бомъ быва́єтъ, я́же не вѣ́сть стыдѣ́нія,
14
14
ἐκάθισεν ἐπὶ θύραις τοῦ ἑαυτῆς οἴκου, ἐπὶ δίφρου ἐμφανῶς ἐν πλατείαις,
сѣ́де при две́рехъ до́му своєго́, на столцѣ́ я́вѣ на сто́гнахъ,
15
15
προσκαλουμένη τοὺς παριόντας καὶ κατευθύνοντας ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν·
призыва́ющая мимоходя́щихъ и исправля́ющихъ пути́ своя́:
16
16
ὅς ἐστιν ὑμῶν ἀφρονέστατος, ἐκκλινάτω πρός με καὶ τοῖς ἐνδεέσι φρονήσεως παρακελεύομαι λέγουσα·
и́же є́сть от ва́съ безу́мнѣйшій, да уклони́тся ко мнѣ́: и лише́ннымъ ра́зума повелѣва́ю, глаго́лющи:
17
17
ἄρτων κρυφίων ἡδέως ἅψασθε καὶ ὕδατος κλοπῆς γλυκεροῦ.
хлѣ́бомъ сокрове́ннымъ въ сла́дость прикосни́теся и во́ду татьбы́ сла́дкую пі́йте.
18
18
ὁ δὲ οὐκ οἶδεν ὅτι γηγενεῖς παρ᾿ αὐτῇ ὄλλυνται, καὶ ἐπὶ πέταυρον ᾅδου συναντᾷ. 18α ἀλλὰ ἀποπήδησον, μὴ χρονίσῃς ἐν τῷ τόπῳ, μηδὲ ἐπιστήσῃς τὸ σὸν ὄμμα πρὸς αὐτήν· 18β οὕτως γὰρ διαβήσῃ ὕδωρ ἀλλότριον καὶ ὑπερβήσῃ ποταμὸν ἀλλότριον· 18γ ἀπὸ δὲ ὕδατος ἀλλοτρίου ἀπόσχου καὶ ἀπὸ πηγῆς ἀλλοτρίας μὴ πίῃς, 18δ ἵνα πολὺν ζήσῃς χρόνον, προστεθῇ δέ σοι ἔτη ζωῆς.
О́нъ же не вѣ́сть, я́ко земноро́дніи у нея́ погиба́ютъ и во днѣ́ а́да обрѣта́ются. Но отскочи́, не заме́дли на мѣ́стѣ єя́, ниже́ наста́ви о́ка своєго́ къ не́й: та́ко бо про́йдеши во́ду чужду́ю и пре́йдеши рѣку́ чужду́ю: от воды́ же чужді́я оша́йся и от исто́чника чужда́го не пі́й, да мно́гоє вре́мя поживе́ши, и приложа́тся тебѣ́ лѣ́та живота́.
Κεφάλαιο 10
Глава 10
1
1
ΥΙΟΣ σοφὸς εὐφραίνει πατέρα, υἱὸς δὲ ἄφρων λύπη τῇ μητρί.
Сы́нъ прему́дръ весели́тъ отца́, сы́нъ же безу́менъ печа́ль ма́тери.
2
2
οὐκ ὠφελήσουσι θησαυροὶ ἀνόμους, δικαιοσύνη δὲ ρύσεται ἐκ θανάτου.
Не по́льзуютъ сокро́вища беззако́нныхъ, пра́вда же изба́витъ от сме́рти.
3
3
οὐ λιμοκτονήσει Κύριος ψυχὴν δικαίαν, ζωὴν δὲ ἀσεβῶν ἀνατρέψει.
Не убіє́тъ гла́домъ Госпо́дь ду́шу пра́ведную, живо́тъ же нечести́выхъ низврати́тъ.
4
4
πενία ἄνδρα ταπεινοῖ, χεῖρες δὲ ἀνδρείων πλουτίζουσιν. 4α υἱὸς πεπαιδευμένος σοφὸς ἔσται, τῷ δὲ ἄφρονι διακόνῳ χρήσεται.
Нищета́ му́жа смиря́єтъ: ру́цѣ же му́жественныхъ обогаща́ются.
5
5
διεσώθη ἀπὸ καύματος υἱὸς νοήμων, ἀνεμόφθορος δὲ γίνεται ἐν ἀμητῷ υἱὸς παράνομος.
Сы́нъ нака́занъ прему́дръ бу́детъ, безу́мный же слуго́ю употреби́тся: спасе́тся от зно́я сы́нъ разу́мный, вѣтротлѣ́ненъ же быва́єтъ на жа́твѣ сы́нъ беззако́нный.
6
6
εὐλογία Κυρίου ἐπὶ κεφαλὴν δικαίου, στόμα δὲ ἀσεβῶν καλύψει πένθος ἄωρον.
Благослове́ніє Госпо́дне на главѣ́ пра́веднаго: уста́ же нечести́выхъ покры́єтъ пла́чь безвре́менный.
7
7
μνήμη δικαίων μετ᾿ ἐγκωμίων, ὄνομα δὲ ἀσεβοῦς σβέννυται.
Па́мять пра́ведныхъ съ похвала́ми: и́мя же нечести́выхъ угаса́єтъ.
8
8
σοφὸς καρδίᾳ δέξεται ἐντολάς, ὁ δὲ ἄστεγος χείλεσι σκολιάζων ὑποσκελισθήσεται.
Прему́дръ се́рдцемъ пріи́метъ за́повѣди: непокрове́нный же устна́ма остроптѣва́я запне́тся.
9
9
ὃς πορεύεται ἁπλῶς, πορεύεται πεποιθώς, ὁ δὲ διαστρέφων τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ, γνωσθήσεται.
И́же хо́дитъ про́сто, хо́дитъ надѣ́яся: развраща́я же пути́ своя́, позна́нъ бу́детъ.
10
10
ὁ ἐννεύων ὀφθαλμοῖς μετὰ δόλου, συνάγει ἀνδράσι λύπας, ὁ δὲ ἐλέγχων μετὰ παρρησίας, εἰρηνοποιεῖ.
Намиза́яй о́комъ съ ле́стію собира́єтъ муже́мъ печа́ли: облича́яй же со дерзнове́ніємъ миротвори́тъ.
11
11
πηγὴ ζωῆς ἐν χειρὶ δικαίου, στόμα δὲ ἀσεβοῦς καλύψει ἀπώλεια.
Исто́чникъ жи́зни въ руцѣ́ пра́веднаго: уста́ же нечести́ваго покры́єтъ па́губа.
12
12
μῖσος ἐγείρει νεῖκος, πάντας δὲ τοὺς μὴ φιλονεικοῦντας καλύπτει φιλία.
Не́нависть воздвиза́єтъ ра́спрю: всѣ́хъ же нелюбопри́телныхъ покрыва́єтъ любо́вь.
13
13
ὃς ἐκ χειλέων προφέρει σοφίαν, ράβδῳ τύπτει ἄνδρα ἀκάρδιον.
И́же от усте́нъ произно́ситъ прему́дрость, жезло́мъ біє́тъ му́жа безсерде́чна.
14
14
σοφοὶ κρύψουσιν αἴσθησιν, στόμα δὲ προπετοῦς ἐγγίζει συντριβῇ.
Прему́дріи скры́ютъ чу́вство, уста́ же проде́рзаго приближа́ются сокруше́нію.
15
15
κτῆσις πλουσίων πόλις ὀχυρά, συντριβὴ δὲ ἀσεβῶν πενία.
Стяжа́ніє бога́тыхъ гра́дъ тве́рдъ, сокруше́ніє же нечести́выхъ нищета́.
16
16
ἔργα δικαίων ζωὴν ποιεῖ, καρποὶ δὲ ἀσεβῶν ἁμαρτίας.
Дѣла́ пра́ведныхъ живо́тъ творя́тъ, пло́дове же нечести́выхъ грѣхи́.
17
17
ὁδοὺς δικαίας ζωῆς φυλάσσει παιδεία, παιδεία δὲ ἀνεξέλεγκτος πλανᾶται.
Пути́ жи́зни храни́тъ наказа́ніє: наказа́ніємъ же не обличе́ный заблужда́єтъ.
18
18
καλύπτουσιν ἔχθραν χείλη δίκαια, οἱ δὲ ἐκφέροντες λοιδορίας ἀφρονέστατοί εἰσιν.
Покрыва́ютъ вражду́ устнѣ́ пра́выя: износя́щіи же укори́зну безу́мнѣйшіи су́ть.
19
19
ἐκ πολυλογίας οὐκ ἐκφεύξῃ ἁμαρτίαν, φειδόμενος δὲ χειλέων νοήμων ἔσῃ.
От многосло́вія не избѣжи́ши грѣха́: щадя́ же устнѣ́, разу́менъ бу́деши.
20
20
ἄργυρος πεπυρωμένος γλῶσσα δικαίου, καρδία δὲ ἀσεβοῦς ἐκλείψει.
Сребро́ разжже́ноє язы́къ пра́веднаго: се́рдце же нечести́ваго исче́знетъ.
21
21
χείλη δικαίων ἐπίσταται ὑψηλά, οἱ δὲ ἄφρονες ἐν ἐνδείᾳ τελευτῶσιν.
Устнѣ́ пра́ведныхъ вѣ́дятъ высо́кая: безу́мніи же въ ску́дости скончава́ются.
22
22
εὐλογία Κυρίου ἐπὶ κεφαλὴν δικαίου· αὕτη πλουτίζει, καὶ οὐ μὴ προστεθῇ αὐτῇ λύπη ἐν καρδία.
Благослове́ніє Госпо́дне на главѣ́ пра́веднаго, сіє́ обогаща́єтъ, и не и́мать приложи́тися єму́ печа́ль въ се́рдцы.
23
23
ἐν γέλωτι ἄφρων πράσσει κακά, ἡ δὲ σοφία ἀνδρὶ τίκτει φρόνησιν.
Смѣ́хомъ безу́мный твори́тъ зла́я: прему́дрость же му́жеви ражда́єтъ ра́зумъ.
24
24
ἐν ἀπωλείᾳ ἀσεβὴς περιφέρεται, ἐπιθυμία δὲ δικαίου δεκτή.
Въ поги́бели нечести́вый обно́сится: жела́ніє же пра́веднаго прія́тно.
25
25
παραπορευομένης καταιγίδος ἀφανίζεται ἀσεβής, δίκαιος δὲ ἐκκλίνας σώζεται εἰς τὸν αἰῶνα.
Преходя́щей бу́ри, нечести́вый исчеза́єтъ, пра́ведный же уклони́вся спаса́єтся во вѣ́ки.
26
26
ὥσπερ ὄμφαξ ὀδοῦσι βλαβερὸν καὶ καπνὸς ὄμμασιν, οὕτως παρανομία τοῖς χρωμένοις αὐτῇ.
Я́коже гро́здіє зеле́ноє вре́дъ зубо́мъ и ды́мъ очи́ма, та́ко законопреступле́ніє творя́щымъ є́.
27
27
φόβος Κυρίου προστίθησιν ἡμέρας, ἔτη δὲ ἀσεβῶν ὀλιγωθήσεται.
Стра́хъ Госпо́день прилага́єтъ дни́: лѣ́та же нечести́выхъ ума́лятся.
28
28
ἐγχρονίζει δικαίοις εὐφροσύνη, ἐλπὶς δὲ ἀσεβῶν ἀπολεῖται.
Пребыва́єтъ съ пра́ведными весе́ліє, упова́ніє же нечести́выхъ погиба́єтъ.
29
29
ὀχύρωμα ὁσίου φόβος Κυρίου, συντριβὴ δὲ τοῖς ἐργαζομένοις κακά.
Утвержде́ніє преподобному стра́хъ Госпо́день, сокруше́ніє же творя́щымъ зла́я.
30
30
δίκαιος εἰς τὸν αἰῶνα οὐκ ἐνδώσει, ἀσεβεῖς δὲ οὐκ οἰκήσουσι γῆν.
Пра́ведникъ во вѣ́ки не поколе́блется: нечести́віи же не населя́тъ земли́.
31
31
στόμα δικαίου ἀποστάζει σοφίαν, γλῶσσα δὲ ἀδίκου ἐξολεῖται.
Уста́ пра́веднаго ка́плютъ прему́дрость, язы́къ же непра́веднаго поги́бнетъ:
32
32
χείλη ἀνδρῶν δικαίων ἀποστάζει χάριτας, στόμα δὲ ἀσεβῶν ἀποστρέφεται.
устнѣ́ муже́й пра́ведныхъ ка́плютъ благода́ти, уста́ же нечести́выхъ развраща́ются.
Κεφάλαιο 11
Глава 11
1
1
ΖΥΓΟΙ δόλιοι βδέλυγμα ἐνώπιον Κυρίου, στάθμιον δὲ δίκαιον δεκτὸν αὐτῷ.
Мѣ́рила льсти́вая ме́рзость предъ Го́сподемъ, вѣ́съ же пра́ведный прія́тенъ єму́.
2
2
οὗ ἐὰν εἰσέλθῃ ὕβρις, ἐκεῖ καὶ ἀτιμία· στόμα δὲ ταπεινῶν μελετᾷ σοφίαν
Идѣ́же а́ще вни́детъ досажде́ніє, та́мо и безче́стіє: уста́ же смире́нныхъ поуча́ются прему́дрости.
3
3
ἀποθανὼν δίκαιος ἔλιπε μετάμελον, πρόχειρος δὲ γίνεται καὶ ἐπίχαρτος ἀσεβῶν ἀπώλεια.
Умира́яй пра́ведникъ оста́ви раска́яніє, удо́бна же быва́єтъ и посмѣя́телна нечести́выхъ поги́бель.
5
4
δικαιοσύνη ἀμώμους ὀρθοτομεῖ ὁδούς, ἀσέβεια δὲ περιπίπτει ἀδικίᾳ.
Соверше́нство пра́выхъ наста́витъ и́хъ, и поползнове́ніє отрица́ющихся плѣни́тъ и́хъ. Не упо́льзуютъ имѣ́нія въ де́нь я́рости: пра́вда же изба́витъ от сме́рти.
6
5
δικαιοσύνη ἀνδρῶν ὀρθῶν ρύεται αὐτούς, τῇ δὲ ἀπωλείᾳ αὐτῶν ἁλίσκονται παράνομοι.
Пра́вда непоро́чнаго исправля́єтъ пути́, нече́стіє же впада́єтъ въ непра́вду.
7
6
τελευτήσαντος ἀνδρὸς δικαίου οὐκ ὄλλυται ἐλπίς, τὸ δὲ καύχημα τῶν ἀσεβῶν ὄλλυται.
Пра́вда муже́й пра́выхъ изба́витъ и́хъ, безсовѣ́тіємъ же уловля́ются беззако́нніи.
8
7
δίκαιος ἐκ θήρας ἐκδύνει, ἀντ᾿ αὐτοῦ δὲ παραδίδοται ὁ ἀσεβής.
Сконча́вшуся му́жу пра́ведну, не поги́бнетъ наде́жда: похвала́ же нечести́выхъ поги́бнетъ.
9
8
ἐν στόματι ἀσεβῶν παγὶς πολίταις, αἴσθησις δὲ δικαίων εὔοδος.
Пра́ведный от ло́ва убѣ́гнетъ, въ него́же мѣ́сто предає́тся нечести́вый.
10
9
ἐν ἀγαθοῖς δικαίων κατώρθωσε πόλις,
Во устѣ́хъ нечести́выхъ сѣ́ть гра́жданомъ, чу́вство же пра́ведныхъ благопоспѣ́шно.
11
10
στόμασι δὲ ἀσεβῶν κατεσκάφη.
Во благи́хъ пра́ведныхъ испра́вится гра́дъ, и въ поги́бели нечести́выхъ ра́дованіє.
12
11
μυκτηρίζει πολίτας ἐνδεὴς φρενῶν, ἀνὴρ δὲ φρόνιμος ἡσυχίαν ἄγει.
Въ благослове́ніи пра́выхъ возвы́сится гра́дъ, усты́ же нечести́выхъ раскопа́єтся.
13
12
ἀνὴρ δίγλωσσος ἀποκαλύπτει βουλὰς ἐν συνεδρίῳ, πιστὸς δὲ πνοῇ κρύπτει πράγματα.
Руга́єтся гра́жданомъ лише́нный ра́зума, му́жъ же му́дръ безмо́лвіє во́дитъ.
14
13
οἷς μὴ ὑπάρχει κυβέρνησις, πίπτουσιν ὥπερ φύλλα, σωτηρία δὲ ὑπάρχει ἐν πολλῇ βουλῇ.
Му́жъ двоязы́ченъ открыва́єтъ совѣ́ты въ со́нмищи, вѣ́рный же ду́хомъ таи́тъ ве́щы.
15
14
πονηρὸς κακοποιεῖ ὅταν συμμίξῃ δικαίῳ, μισεῖ δὲ ἦχον ἀσφαλείας.
И́мже и нѣ́сть управле́нія, па́даютъ а́ки ли́ствіє, спасе́ніє же є́сть во мно́зѣ совѣ́тѣ.
16
15
γυνὴ εὐχάριστος ἐγείρει ἀνδρὶ δόξαν, θρόνος δὲ ἀτιμίας γυνὴ μισοῦσα δίκαια. πλούτου ὀκνηροὶ ἐνδεεῖς γίνονται, οἱ δὲ ἀνδρεῖοι ἐρείδονται πλούτῳ.
Лука́вый злодѣ́йствуєтъ, єгда́ сочетава́єтся съ пра́веднымъ, ненави́дитъ же гла́са утвержде́нія.
17
16
τῇ ψυχῇ αὐτοῦ ἀγαθὸν ποιεῖ ἀνὴρ ἐλεήμων, ἐξολλύει δὲ αὐτοῦ σῶμα ὁ ἀνελεήμων.
Жена́ благода́тна возно́ситъ му́жу сла́ву: престо́лъ же безче́стія жена́ ненави́дящая пра́вды. Бога́тства лѣни́віи ску́дни быва́ютъ, крѣ́пцыи же утвержда́ются бога́тствомъ.
18
17
ἀσεβεῖς ποιεῖ ἔργα ἄδικα, σπέρμα δὲ δικαίων μισθὸς ἀληθείας.
Души́ своє́й благотвори́тъ му́жъ ми́лостивый, погубля́єтъ же тѣ́ло своє́ неми́лостивый.
19
18
υἱὸς δίκαιος γεννᾶται εἰς ζωήν, διωγμὸς δὲ ἀσεβοῦς εἰς θάνατον.
Нечести́вый твори́тъ дѣла́ непра́ведная: сѣ́мя же пра́ведныхъ мзда́ и́стины.
20
19
βδέλυγμα Κυρίῳ διεστραμμέναι ὁδοί, προσδεκτοὶ δὲ αὐτῷ πάντες ἄμωμοι ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν.
Сы́нъ пра́ведный ражда́єтся въ живо́тъ: гоне́ніє же нечести́ваго въ сме́рть.
21
20
χειρὶ χεῖρας ἐμβαλὼν ἀδίκως οὐκ ἀτιμώρητος ἔσται, ὁ δὲ σπείρων δικαιοσύνην λήψεται μισθὸν πιστόν.
Ме́рзость Го́сподеви путіє́ развраще́нни, прія́тни же єму́ вси́ непоро́чніи въ путе́хъ свои́хъ.
22
21
ὥσπερ ἐνώτιον ἐν ρινὶ ὑός, οὕτως γυναικὶ κακόφρονι κάλλος.
Въ ру́ку ру́цѣ вложи́въ непра́ведно, не безъ му́ки бу́детъ злы́хъ: сѣ́яй же пра́вду пріи́метъ мзду́ вѣ́рну.
23
22
ἐπιθυμία δικαίων πᾶσα ἀγαθή, ἐλπὶς δὲ ἀσεβῶν ἀπολεῖται.
Я́коже усеря́зь златы́й въ но́здрехъ свиніи́, та́ко женѣ́ злоу́мнѣй лѣ́пота.
24
23
εἰσὶν οἳ τὰ ἴδια σπείροντες πλείονα ποιοῦσιν, εἰσὶ δὲ καὶ οἳ συνάγοντες ἐλαττονοῦνται.
Жела́ніє пра́ведныхъ все́ благо́є, наде́жда же нечести́выхъ поги́бнетъ.
25
24
ψυχὴ εὐλογουμένη πᾶσα ἁπλῆ, ἀνὴρ δὲ θυμώδης οὐκ εὐσχήμων.
Су́ть, и́же своя́ сѣ́юще, мно́жайшая творя́тъ: су́ть же и собира́юще чужда́я, умаля́ются.
26
25
ὁ συνέχων σῖτον ὑπολείποιτο αὐτὸν τοῖς ἔθνεσιν, εὐλογίαν δὲ εἰς κεφαλὴν τοῦ μεταδιδόντος.
Душа́ благослове́нна вся́кая проста́я: му́жъ я́рый неблагообра́зенъ.
27
26
τεκταινόμενος ἀγαθὰ ζητεῖ χάριν ἀγαθήν, ἐκζητοῦντα δὲ κακά, καταλήψεται αὐτόν.
Удержава́яй пшени́цу оста́витъ ю́ язы́комъ: продая́й пшени́цу ску́по, от наро́да про́клятъ, благослове́ніє же Госпо́дне на главѣ́ подава́ющаго.
28
27
ὁ πεποιθὼς ἐπὶ πλούτῳ οὗτος πεσεῖται, ὁ δὲ ἀντιλαμβανόμενος δικαίων οὗτος ἀνατελεῖ.
Творя́й блага́я и́щетъ благода́ти добры́: и́щущаго же зла́я пости́гнутъ єго́.
29
28
ὁ μὴ συμπεριφερόμενος τῷ ἑαυτοῦ οἴκῳ κληρονομήσει ἄνεμον, δουλεύσει δὲ ἄφρων φρονίμῳ.
Надѣ́яйся на бога́тство своє́, се́й паде́тъ: заступа́яй же пра́ведныхъ, то́й возсія́єтъ.
30
29
ἐκ καρποῦ δικαιοσύνης φύεται δένδρον ζωῆς, ἀφαιροῦνται δὲ ἄωροι ψυχαὶ παρανόμων.
Не сматря́яй своєго́ до́му наслѣ́дитъ вѣ́тры: порабо́таєтъ же безу́мный разу́мному.
31
30
εἰ ὁ μὲν δίκαιος μόλις σώζεται, ὁ ἀσεβὴς καὶ ἁμαρτωλὸς ποὺ φανεῖται;
От плода́ пра́вды дре́во жи́зни прозяба́єтъ: отъе́млются же безвре́менно ду́ши беззако́нныхъ.
Κεφάλαιο 12
Глава 12
1
1
Ο ἀγαπῶν παιδείαν, ἀγαπᾷ αἴσθησιν, ὁ δὲ μισῶν ἐλέγχους ἄφρων.
Любя́й наказа́ніє лю́битъ чу́вство: ненави́дяй же обличе́нія безу́менъ.
2
2
κρείσων ὁ εὑρὼν χάριν παρὰ Κυρίῳ, ἀνὴρ δὲ παράνομος παρασιωπηθήσεται.
Лу́чше обрѣты́й благода́ть от Го́спода Бо́га: му́жъ же законопресту́пенъ премолча́нъ бу́детъ.
3
3
οὐ κατορθώσει ἄνθρωπος ἐξ ἀνόμου, αἱ δὲ ρίζαι τῶν δικαίων οὐκ ἐξαρθήσονται.
Не испра́вится человѣ́къ от беззако́ннаго: коре́нія же пра́ведныхъ не оти́мутся.
4
4
γυνὴ ἀνδρεία στέφανος τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς· ὥσπερ δὲ ἐν ξύλῳ σκώληξ, οὕτως ἄνδρα ἀπόλλυσι γυνὴ κακοποιός.
Жена́ му́жественная вѣне́цъ му́жу своєму́: я́коже въ дре́вѣ че́рвь, та́ко му́жа погубля́єтъ жена́ злотво́рная.
5
5
λογισμοὶ δικαίων κρίματα, κυβερνῶσι δὲ ἀσεβεῖς δόλους.
Мы́сли пра́ведныхъ судьбы́: управля́ютъ же нечести́віи ле́сти.
6
6
λόγοι ἀσεβῶν δόλιοι, στόμα δὲ ὀρθῶν ρύσεται αὐτούς.
Словеса́ нечести́выхъ льсти́ва въ кро́вь, уста́ же пра́выхъ изба́вятъ и́хъ.
7
7
οὗ ἐὰν στραφῇ ὁ ἀσεβής, ἀφανίζεται, οἶκοι δὲ δικαίων παραμένουσι.
А́може обрати́тся нечести́вый, исчеза́єтъ: хра́мины же пра́ведныхъ пребыва́ютъ.
8
8
στόμα συνετοῦ ἐγκωμιάζεται ὑπὸ ἀνδρός, νωθροκάρδιος δὲ μυκτηρίζεται.
Уста́ разу́мнаго хвали́ма быва́ютъ от му́жа: слабосе́рдъ же поруга́ємь быва́єтъ.
9
9
κρείσσων ἀνὴρ ἐν ἀτιμίᾳ δουλεύων ἑαυτῷ ἢ τιμὴν ἑαυτῷ περιτιθεὶς καὶ προσδεόμενος ἄρτου.
Лу́чше му́жъ въ безче́стіи рабо́таяй себѣ́, не́жели че́сть себѣ́ обложи́въ и лиша́яйся хлѣ́ба.
10
10
δίκαιος οἰκτείρει ψυχὰς κτηνῶν αὐτοῦ, τὰ δὲ σπλάγχνα τῶν ἀσεβῶν ἀνελεήμονα.
Пра́ведникъ ми́луєтъ ду́шы ското́въ свои́хъ: утро́бы же нечести́выхъ неми́лостивны.
11
11
ὁ ἐργαζόμενος τὴν ἑαυτοῦ γῆν ἐμπλησθήσεται ἄρτων, οἱ δὲ διώκοντες μάταια ἐνδεεῖς φρενῶν. 11α ὅς ἐστιν ἡδὺς ἐν οἴνων διατριβαῖς, ἐν τοῖς ἑαυτοῦ ὀχυρώμασι καταλείψει ἀτιμίαν.
Дѣ́лаяй свою́ зе́млю испо́лнится хлѣ́бовъ: гоня́щіи же су́єтная лише́ни ра́зума. И́же є́сть сла́достенъ въ ві́ннѣмъ пребыва́ніи, во свои́хъ тверды́нехъ оста́витъ безче́стіє.
12
12
ἐπιθυμίαι ἀσεβῶν κακαί, αἱ δὲ ρίζαι τῶν εὐσεβῶν ἐν ὀχυρώμασι.
Жела́нія нечести́выхъ зла́: коре́ніє же благочести́выхъ въ тве́рдостехъ.
13
13
δι᾿ ἁμαρτίαν χειλέων ἐμπίπτει εἰς παγίδας ἁμαρτωλός, ἐκφεύγει δὲ ἐξ αὐτῶν δίκαιος. 13α ὁ βλέπων λεῖα ἐλεηθήσεται, ὁ δὲ συναντῶν ἐν πύλαις ἐκθλίψει ψυχάς.
За грѣ́хъ усте́нъ впа́даєтъ въ сѣ́ти грѣ́шникъ: избѣга́єтъ же от ни́хъ пра́ведникъ. Сматря́яй кро́тко поми́лованъ бу́детъ, а срѣта́яй во вратѣ́хъ оскорби́тъ ду́шы.
14
14
ἀπὸ καρπῶν στόματος ψυχὴ ἀνδρὸς πλησθήσεται ἀγαθῶν, ἀνταπόδομα δὲ χειλέων αὐτοῦ δοθήσεται αὐτῷ.
От плодо́въ у́стъ душа́ му́жа напо́лнится благи́хъ, воздая́ніє же усте́нъ єго́ возда́стся єму́.
15
15
ὁδοὶ ἀφρόνων ὀρθαὶ ἐνώπιον αὐτῶν, εἰσακούει δὲ συμβουλίας σοφός.
Путіє́ безу́мныхъ пра́ви предъ ни́ми: послу́шаєтъ совѣ́товъ му́дрый.
16
16
ἄφρων αὐθημερὸν ἐξαγγέλλει ὀργὴν αὐτοῦ, κρύπτει δὲ τὴν ἑαυτοῦ ἀτιμίαν ἀνὴρ πανοῦργος.
Безу́мный а́біє исповѣ́сть гнѣ́въ сво́й: кры́єтъ же своє́ безче́стіє хи́трый.
17
17
ἐπιδεικνυμένην πίστιν ἀπαγγέλλει δίκαιος, ὁ δὲ μάρτυς τῶν ἀδίκων δόλιος.
Явле́нную вѣ́ру возвѣща́єтъ пра́ведный: свидѣ́тель же непра́ведныхъ льсти́въ.
18
18
εἰσὶν οἳ λέγοντες τιτρώσκουσι μαχαίρᾳ, γλῶσσαι δὲ σοφῶν ἰῶνται.
Су́ть, и́же глаго́люще уязвля́ютъ а́ки мечи́: язы́цы же прему́дрыхъ исцѣля́ютъ.
19
19
χείλη ἀληθινὰ κατορθοῖ μαρτυρίαν, μάρτυς δὲ ταχὺς γλῶσσαν ἔχει ἄδικον.
Устнѣ́ и́стинны исправля́ютъ свидѣ́телство: свидѣ́тель же ско́ръ язы́къ и́мать непра́веденъ.
20
20
δόλος ἐν καρδίᾳ τεκταινομένου κακά, οἱ δὲ βουλόμενοι εἰρήνην εὐφρανθήσονται.
Ле́сть въ се́рдцы кую́щаго зла́я: хотя́щіи же ми́ра возвеселя́тся.
21
21
οὐκ ἀρέσει τῷ δικαίῳ οὐδὲν ἄδικον, οἱ δὲ ἀσεβεῖς πλησθήσονται κακῶν.
Ничто́же непра́ведноє уго́дно є́сть пра́ведному: нечести́віи же испо́лнятся злы́хъ.
22
22
βδέλυγμα Κυρίῳ χείλη ψευδῆ, ὁ δὲ ποιῶν πίστεις δεκτὸς παρ᾿ αὐτῷ.
Ме́рзость Го́сподеви устнѣ́ лжи́вы: творя́й же вѣ́рно прія́тенъ єму́.
23
23
ἀνὴρ συνετὸς θρόνος αἰσθήσεως, καρδία δὲ ἀφρόνων συναντήσεται ἀραῖς.
Му́жъ разуми́вый престо́лъ чу́вствія: се́рдце же безу́мныхъ сря́щетъ кля́твы.
24
24
χεὶρ ἐκλεκτῶν κρατήσει εὐχερῶς, δόλιοι δὲ ἔσονται ἐν προνομῇ.
Рука́ избра́нныхъ одержи́тъ удо́бь: льсти́віи же бу́дутъ во плѣне́ніи.
25
25
φοβερὸς λόγος καρδίαν ταράσσει ἀνδρὸς δικαίου, ἀγγελία δὲ ἀγαθὴ εὐφραίνει αὐτόν.
Стра́шноє сло́во се́рдце му́жа пра́ведна смуща́єтъ, вѣ́сть же блага́я весели́тъ єго́.
26
26
ἐπιγνώμων δίκαιος ἑαυτοῦ φίλος ἔσται, αἱ δὲ γνῶμαι τῶν ἀσεβῶν ἀνεπιεικεῖς. ἁμαρτάνοντας καταδιώξεται κακὰ ἡ δὲ ὁδὸς τῶν ἀσεβῶν πλανήσει αὐτούς.
Разуми́въ пра́ведникъ себѣ́ дру́гъ бу́детъ: мы́сли же нечести́выхъ некро́тки: согрѣша́ющихъ пости́гнутъ зла́я, пу́ть же нечести́выхъ прельсти́тъ я́.
27
27
οὐκ ἐπιτεύξεται δόλιος θήρας, κτῆμα δὲ τίμιον ἀνὴρ καθαρός.
Не улучи́тъ льсти́вый лови́твы: стяжа́ніє же честно́є му́жъ чи́стый.
28
28
ἐν ὁδοῖς δικαιοσύνης ζωή, ὁδοὶ δὲ μνησικάκων εἰς θάνατον.
Въ путе́хъ пра́вды живо́тъ, путіє́ же злопо́мнящихъ въ сме́рть.
Κεφάλαιο 13
Глава 13
1
1
ΥΙΟΣ πανοῦργος ὑπήκοος πατρί, υἱὸς δὲ ἀνήκοος ἐν ἀπωλείᾳ.
Сы́нъ благоразу́мный послушли́въ отцу́, сы́нъ же непокорли́вый въ поги́бель.
2
2
ἀπὸ καρπῶν δικαιοσύνης φάγεται ἀγαθός, ψυχαὶ δὲ παρανόμων ὀλοῦνται ἄωροι.
От плодо́въ пра́вды снѣ́сть благі́й: ду́шы же беззако́нныхъ погиба́ютъ безвре́менно.
3
3
ὃς φυλάσσει τὸ ἑαυτοῦ στόμα, τηρεῖ τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν, ὁ δὲ προπετὴς χείλεσι πτοήσει ἑαυτόν.
И́же храни́тъ своя́ уста́, соблюда́єтъ свою́ ду́шу: проде́рзивый же устна́ма устраши́тъ себе́.
4
4
ἐν ἐπιθυμίαις ἐστὶ πᾶς ἀεργός, χεῖρες δὲ ἀνδρείων ἐν ἐπιμελείᾳ.
Въ по́хотехъ є́сть вся́къ пра́здный: ру́ки же му́жественныхъ въ прилѣжа́ніи.
5
5
λόγον ἄδικον μισεῖ δίκαιος, ἀσεβὴς δὲ αἰσχύνεται καὶ οὐχ ἕξει παρρησίαν.
Словесе́ непра́ведна ненави́дитъ пра́ведникъ: нечести́вый же стыди́тся и не возъимѣ́тъ дерзнове́нія.
7
6
εἰσὶν οἱ πλουτίζοντες ἑαυτοὺς μηδὲν ἔχοντες, καί εἰσιν οἱ ταπεινοῦντες ἑαυτοὺς ἐν πολλῷ πλούτῳ.
Пра́вда храни́тъ незло́бивыя: нечести́выя же злы́ твори́тъ грѣ́хъ.
8
7
λύτρον ἀνδρὸς ψυχῆς ὁ ἴδιος πλοῦτος, πτωχὸς δὲ οὐχ ὑφίσταται ἀπειλήν.
Су́ть богатя́ще себе́, ничесо́же иму́ще: и су́ть смиря́ющеся во мно́зѣ бога́тствѣ.
9
8
φῶς δικαίοις διαπαντός, φῶς δὲ ἀσεβῶν σβέννυται. 9α ψυχαὶ δόλιαι πλανῶνται ἐν ἁμαρτίαις, δίκαιοι δὲ οἰκτείρουσι καὶ ἐλεοῦσι.
Избавле́ніє му́жа души́ своє́ єму́ бога́тство: ни́щій же не терпи́тъ преще́нія.
10
9
κακὸς μεθ᾿ ὕβρεως πράσσει κακά, οἱ δὲ ἑαυτῶν ἐπιγνώμονες σοφοί.
Свѣ́тъ пра́веднымъ всегда́, свѣ́тъ же нечести́выхъ угаса́єтъ: ду́ши льсти́выя заблужда́ютъ во грѣсѣ́хъ, пра́ведніи же ще́дрятъ и ми́луютъ.
11
10
ὕπαρξις ἐπισπουδαζομένη μετὰ ἀνομίας ἐλάσσων γίνεται, ὁ δὲ συνάγων ἑαυτῷ μετ᾿ εὐσεβείας πληθυνθήσεται· δίκαιος οἰκτείρει καὶ κιχρᾷ.
Злы́й съ досажде́ніємъ твори́тъ зла́я: себе́ же зна́ющіи прему́дри [су́ть].
12
11
κρείσσων ἐναρχόμενος βοηθῶν καρδίᾳ τοῦ ἐπαγγελλομένου καὶ εἰς ἐλπίδα ἄγοντος· δένδρον γὰρ ζωῆς ἐπιθυμία ἀγαθή.
Имѣ́ніє поспѣша́ємо со беззако́ніємъ ума́лено быва́єтъ, собира́яй же себѣ́ со благоче́стіємъ изоби́лствовати бу́детъ: пра́ведный ще́дритъ и дає́тъ.
13
12
ὃς καταφρονεῖ πράγματος, καταφρονηθήσεται ὑπ᾿ αὐτοῦ· ὁ δὲ φοβούμενος ἐντολήν, οὗτος ὑγιαίνει. 13α υἱῷ δολίῳ οὐδὲν ἔσται ἀγαθόν, οἰκέτῃ δὲ σοφῷ εὔοδοι ἔσονται πράξεις, καὶ κατευθυνθήσεται ἡ ὁδὸς αὐτοῦ.
Лу́чше начина́яй помога́ти се́рдцемъ обѣща́ющаго и въ наде́жду веду́щаго: дре́во бо жи́зни жела́ніє до́броє.
14
13
νόμος σοφοῦ πηγὴ ζωῆς, ὁ δὲ ἄνους ὑπὸ παγίδος θανεῖται.
И́же презира́єтъ ве́щь, презрѣ́нъ бу́детъ от нея́: а боя́йся за́повѣди, се́й здра́вствуєтъ.
15
14
σύνεσις ἀγαθὴ δίδωσι χάριν, τὸ δὲ γνῶναι νόμον διανοίας ἐστὶν ἀγαθῆς, ὁδοὶ δὲ καταφρονούντων ἐν ἀπωλείᾳ.
Сы́ну лука́вому ничто́же є́сть бла́го: рабу́ же му́дру благопоспѣ́шна бу́дутъ дѣла́, и испра́вится пу́ть єго́.
16
15
πᾶς πανοῦργος πράσσει μετὰ γνώσεως, ὁ δὲ ἄφρων ἐξεπέτασεν ἑαυτοῦ κακίαν.
Зако́нъ му́дрому исто́чникъ жи́зни: безу́мный же от сѣ́ти у́мретъ.
17
16
βασιλεὺς θρασὺς ἐμπεσεῖται εἰς κακά, ἄγγελος δὲ σοφὸς ρύσεται αὐτόν.
Ра́зумъ бла́гъ дає́тъ благода́ть: разумѣ́ти же зако́нъ, мы́сли є́сть благі́я: путіє́ же презира́ющихъ въ поги́бели.
18
17
πενίαν καὶ ἀτιμίαν ἀφαιρεῖται παιδεία, ὁ δὲ φυλάσσων ἐλέγχους δοξασθήσεται.
Вся́къ хи́трый твори́тъ съ ра́зумомъ, безу́мный же простре́тъ свою́ зло́бу.
19
18
ἐπιθυμίαι εὐσεβῶν ἡδύνουσι ψυχήν, ἔργα δὲ ἀσεβῶν μακρὰν ἀπὸ γνώσεως.
Ца́рь де́рзостенъ впаде́тъ во зла́я, вѣ́стникъ же му́дръ изба́витъ єго́.
20
19
ὁ συμπορευόμενος σοφοῖς σοφὸς ἔσται, ὁ δὲ συμπορευόμενος ἄφροσι γνωσθήσεται.
Нищету́ и безче́стіє отъе́млетъ наказа́ніє: храня́й же обличе́нія просла́вится.
21
20
ἁμαρτάνοντας καταδιώξεται κακά, τοὺς δὲ δικαίους καταλήψεται ἀγαθά.
Жела́нія благочести́выхъ наслажда́ютъ ду́шу, дѣла́ же нечести́выхъ дале́че от ра́зума.
22
21
ἀγαθὸς ἀνὴρ κληρονομήσει υἱοὺς υἱῶν, θησαυρίζεται δὲ δικαίοις πλοῦτος ἀσεβῶν.
Ходя́й съ прему́дрыми прему́дръ бу́детъ, ходя́й же съ безу́мными позна́нъ бу́детъ.
23
22
δίκαιοι ποιήσουσιν ἐν πλούτῳ ἔτη πολλά, ἄδικοι δὲ ἀπολοῦνται συντόμως.
Согрѣша́ющихъ пости́гнутъ зла́я, пра́ведныхъ же пости́гнутъ блага́я.
24
23
ὃς φείδεται τῆς βακτηρίας μισεῖ τὸν υἱὸν αὐτοῦ, ὁ δὲ ἀγαπῶν ἐπιμελῶς παιδεύει.
Бла́гъ му́жъ наслѣ́дитъ сы́ны сыно́въ: сокро́вищствуєтся же пра́веднымъ бога́тство нечести́выхъ.
25
24
δίκαιος ἔσθων ἐμπιπλᾷ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ, ψυχαὶ δὲ ἀσεβῶν ἐνδεεῖς.
Пра́ведніи насладя́тся въ бога́тствѣ лѣ́та мно́га: непра́ведніи же поги́бнутъ вско́рѣ.
Κεφάλαιο 14
Глава 14
1
1
ΣΟΦΑΙ γυναῖκες ᾠκοδόμησαν οἴκους, ἡ δὲ ἄφρων κατέσκαψε ταῖς χερσὶν αὐτῆς.
Му́дрыя жены́ созда́ша до́мы: безу́мная же раскопа́ рука́ма свои́ма.
2
2
ὁ πορευόμενος ὀρθῶς φοβεῖται τὸν Κύριον, ὁ δὲ σκολιάζων ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ ἀτιμασθήσεται.
Ходя́й пра́во бои́тся Го́спода: развраща́яй же пути́ своя́ обезче́стится.
3
3
ἐκ στόματος ἀφρόνων βακτηρία ὕβρεως, χείλη δὲ σοφῶν φυλάσσει αὐτούς.
Изъ у́стъ безу́мныхъ же́злъ досажде́нія: устнѣ́ же му́дрыхъ храня́тъ я́.
4
4
οὗ μή εἰσι βόες, φάτναι καθαραί· οὗ δὲ πολλὰ γεννήματα, φανερὰ βοὸς ἰσχύς.
Идѣ́же нѣ́сть воло́въ, я́сли чи́сты: а идѣ́же жи́та мно́га, я́вна волу́ крѣ́пость.
5
5
μάρτυς πιστὸς οὐ ψεύδεται, ἐκκαίει δὲ ψευδῆ μάρτυς ἄδικος.
Свидѣ́тель вѣ́ренъ не лже́тъ: разжиза́єтъ же ло́жная свидѣ́тель непра́веденъ.
6
6
ζητήσεις σοφίαν παρὰ κακοῖς καὶ οὐχ εὑρήσεις, αἴσθησις δὲ παρὰ φρονίμοις εὐχερής.
Взы́щеши прему́дрости у злы́хъ, и не обря́щеши: чу́вство же у му́дрыхъ удо́бно.
7
7
πάντα ἐναντία ἀνδρὶ ἄφρονι, ὅπλα δὲ αἰσθήσεως χείλη σοφά.
Вся́ проти́вна [су́ть] му́жеви безу́мну: ору́жіє же чу́вствія устнѣ́ прему́дры.
8
8
σοφία πανούργων ἐπιγνώσεται τὰς ὁδοὺς αὐτῶν, ἄνοια δὲ ἀφρόνων ἐν πλάνῃ.
Прему́дрость кова́рныхъ уразумѣ́єтъ пути́ и́хъ: бу́йство же безу́мныхъ въ заблужде́ніи.
9
9
οἰκίαι παρανόμων ὀφειλήσουσι καθαρισμόν, οἰκίαι δὲ δικαίων δεκταί.
До́мове беззако́нныхъ тре́буютъ очище́нія, до́мове же пра́ведныхъ прія́тни.
10
10
καρδία ἀνδρὸς αἰσθητική, λυπηρὰ ψυχὴ αὐτοῦ· ὅταν δὲ εὐφραίνηται, οὐκ ἐπιμίγνυται ὕβρει.
Се́рдце му́жа чу́вственно печа́ль души́ єго́: єгда́ же весели́тся, не примѣша́єтся досажде́нію.
11
11
οἰκίαι ἀσεβῶν ἀφανισθήσονται, σκηναὶ δὲ κατορθούντων στήσονται.
До́мове нечести́выхъ исче́знутъ, селе́нія же пра́во творя́щихъ пребу́дутъ.
12
12
ἔστιν ὁδός, ἣ δοκεῖ παρὰ ἀνθρώποις ὀρθὴ εἶναι, τὰ δὲ τελευταῖα αὐτῆς ἔρχεται εἰς πυθμένα ᾄδου.
Є́сть пу́ть, и́же мни́тся человѣ́комъ пра́въ бы́ти, послѣ́дняя же єго́ прихо́дятъ во дно́ а́да.
13
13
ἐν εὐφροσύναις οὐ προσμίγνυται λύπη, τελευταῖα δὲ χαρὰ εἰς πένθος ἔρχεται.
Ко весе́ліємъ не примѣшава́єтся печа́ль: послѣ́дняя же ра́дости въ пла́чь прихо́дятъ.
14
14
τῶν ἑαυτοῦ ὁδῶν πλησθήσεται θρασυκάρδιος, ἀπὸ δὲ τῶν διανοημάτων αὐτοῦ ἀνὴρ ἀγαθός.
Путі́й свои́хъ насы́тится дерзосе́рдый, от размышле́ній же свои́хъ му́жъ бла́гъ.
15
15
ἄκακος πιστεύει παντὶ λόγῳ, πανοῦργος δὲ ἔρχεται εἰς μετάνοιαν.
Незло́бивый вѣ́ру є́млетъ вся́кому словеси́, кова́рный же прихо́дитъ въ раска́яніє.
16
16
σοφὸς φοβηθεὶς ἐξέκλινεν ἀπὸ κακοῦ, ὁ δὲ ἄφρων ἑαυτῷ πεποιθὼς μίγνυται ἀνόμῳ.
Прему́дръ убоя́вся уклони́тся от зла́, безу́мный же на себе́ надѣ́явся смѣшава́єтся со беззако́ннымъ.
17
17
ὀξύθυμος πράσσει μετὰ ἀβουλίας, ἀνὴρ δὲ φρόνιμος πολλὰ ὑποφέρει.
Остроя́ростный безъ совѣ́та твори́тъ, му́жъ же му́дрый мно́гая терпи́тъ.
18
18
μεριοῦνται ἄφρονες κακίαν, οἱ δὲ πανοῦργοι κρατήσουσιν αἰσθήσεως.
Раздѣля́ютъ безу́мніи зло́бу, кова́рніи же удержа́тъ чу́вство.
19
19
ὀλισθήσουσι κακοὶ ἔναντι ἀγαθῶν, καὶ ἀσεβεῖς θεραπεύσουσι θύρας δικαίων.
Попо́лзнутся злі́и предъ благи́ми, и нечести́віи послу́жатъ предъ две́рьми пра́ведныхъ.
20
20
φίλοι μισήσουσι φίλους πτωχούς, φίλοι δὲ πλουσίων πολλοί.
Дру́зіє возненави́дятъ друго́въ убо́гихъ: дру́зіє же бога́тыхъ мно́зи.
21
21
ὁ ἀτιμάζων πένητας ἁμαρτάνει, ἐλεῶν δὲ πτωχοὺς μακαριστός.
Безче́стяй убо́гія согрѣша́єтъ, ми́луяй же ни́щыя блаже́нъ.
22
22
πλανώμενοι τεκταίνουσι κακά, ἔλεον δὲ καὶ ἀλήθειαν τεκταίνουσιν ἀγαθοί. οὐκ ἐπίστανται ἔλεον καὶ πίστιν τέκτονες κακῶν, ἐλεημοσύναι δὲ καὶ πίστεις παρὰ τέκτοσιν ἀγαθοῖς.
Заблужда́ющіи [непра́ведницы] дѣ́лаютъ зла́я, ми́лость же и и́стину дѣ́лаютъ благі́и. Не вѣ́дятъ ми́лости и вѣ́ры дѣ́лателіє злы́хъ: ми́лостыни же и вѣ́ры у дѣ́лателей благи́хъ.
23
23
ἐν παντὶ μεριμνῶντι ἔνεστι περισσόν, ὁ δὲ ἡδὺς καὶ ἀνάλγητος ἐν ἐνδείᾳ ἔσται.
Во вся́цѣмъ пеку́щемся є́сть изоби́ліє: любосла́стный же и безпеча́льный въ ску́дости бу́детъ.
24
24
στέφανος σοφῶν πλοῦτος αὐτῶν, ἡ δὲ διατριβὴ ἀφρόνων κακή.
Вѣне́цъ прему́дрыхъ бога́тство и́хъ, житіє́ же безу́мныхъ зло́.
25
25
ρύσεται ἐκ κακῶν ψυχὴν μάρτυς πιστός, ἐκκαίει δὲ ψεύδη δόλιος.
Изба́витъ от злы́хъ ду́шу свидѣ́тель вѣ́ренъ, разжиза́єтъ же лжи́вая ле́стный.
26
26
ἐν φόβῳ Κυρίου ἐλπὶς ἰσχύος, τοῖς δὲ τέκνοις αὐτοῦ καταλείπει ἔρεισμα.
Во стра́сѣ Госпо́дни упова́ніє крѣ́пости, ча́домъ же свои́мъ оста́витъ утвержде́ніє [ми́ра].
27
27
πρόσταγμα Κυρίου πηγὴ ζωῆς, ποιεῖ δὲ ἐκκλίνειν ἐκ παγίδος θανάτου.
Стра́хъ Госпо́день исто́чникъ жи́зни, твори́тъ же укланя́тися от сѣ́ти сме́ртныя.
28
28
ἐν πολλῷ ἔθνει δόξα βασιλέως, ἐν δὲ ἐκλείψει λαοῦ συντριβὴ δυνάστου.
Во мно́зѣ язы́цѣ сла́ва царю́: во оскудѣ́ніи же лю́дстѣ сокруше́ніє си́льному.
29
29
μακρόθυμος ἀνὴρ πολὺς ἐν φρονήσει, ὁ δὲ ὀλιγόψυχος ἰσχυρῶς ἄφρων.
Долготерпѣли́въ му́жъ мно́гъ въ ра́зумѣ, малоду́шный же крѣ́пко безу́менъ.
30
30
πραΰθυμος ἀνὴρ καρδίας ἰατρός, σὴς δὲ ὀστέων καρδία αἰσθητική.
Кро́ткій му́жъ се́рдцу вра́чь: мо́ль же косте́мъ се́рдце чу́вственно.
31
31
ὁ συκοφαντῶν πένητα παροξύνει τὸν ποιήσαντα αὐτόν, ὁ δὲ τιμῶν αὐτὸν ἐλεεῖ πτωχόν.
Оклевета́яй убо́гаго раздража́єтъ сотво́ршаго и́, почита́яй же єго́ ми́луєтъ ни́щаго.
32
32
ἐν κακίᾳ αὐτοῦ ἀπωσθήσεται ἀσεβής, ὁ δὲ πεποιθὼς τῇ ἑαυτοῦ ὁσιότητι δίκαιος.
Во зло́бѣ своє́й отри́нется нечести́вый: надѣ́яйжеся на Го́спода свои́мъ преподо́біємъ пра́веденъ.
33
33
ἐν καρδίᾳ ἀγαθῇ ἀνδρὸς ἀναπαύσεται σοφίᾳ, ἐν δὲ καρδίᾳ ἀφρόνων οὐ διαγινώσκεται.
Въ се́рдцы бла́зѣ му́жа почі́єтъ прему́дрость, въ се́рдцы же безу́мныхъ не познава́єтся.
34
34
δικαιοσύνη ὑψοῖ ἔθνος, ἐλασσονοῦσι δὲ φυλὰς ἁμαρτίαι.
Пра́вда возвыша́єтъ язы́къ: умаля́ютъ же племена́ грѣси́.
35
35
δεκτὸς βασιλεῖ ὑπηρέτης νοήμων, τῇ δὲ ἑαυτοῦ εὐστροφίᾳ ἀφαιρεῖται ἀτιμίαν.
Прія́тенъ царе́ви слуга́ разу́мный, свои́мъ же благообраще́ніємъ отъе́млетъ безче́стіє.
Κεφάλαιο 15
Глава 15
1
1
ΟΡΓΗ ἀπόλλυσι καὶ φρονίμους, ἀπόκρισις δὲ ὑποπίπτουσα ἀποστρέφει θυμόν, λόγος δὲ λυπηρὸς ἐγείρει ὀργάς.
Гнѣ́въ губи́тъ и разу́мныя: отвѣ́тъ же смире́нъ отвраща́єтъ я́рость, а сло́во же́стоко возвиза́єтъ гнѣ́вы.
2
2
γλῶσσα σοφῶν καλὰ ἐπίσταται, στόμα δὲ ἀφρόνων ἀναγγέλλει κακά.
Язы́къ му́дрыхъ до́брая свѣ́сть: уста́ же безу́мныхъ возвѣща́ютъ зла́я.
3
3
ἐν παντὶ τόπῳ ὀφθαλμοὶ Κυρίου, σκοπεύουσι κακούς τε καὶ ἀγαθούς.
На вся́цѣмъ мѣ́стѣ о́чи Госпо́дни сматря́ютъ злы́я же и благі́я.
4
4
ἴασις γλώσσης δένδρον ζωῆς, ὁ δὲ συντηρῶν αὐτὴν πλησθήσεται πνεύματος,
Исцѣле́ніє язы́ка дре́во жи́зни: храня́й же єго́ испо́лнится ду́ха.
5
5
ἄφρων μυκτηρίζει παιδείαν πατρός, ὁ δὲ φυλάσσων ἐντολὰς πανουργότερος.
Безу́мный руга́єтся наказа́нію о́тчу: храня́й же за́повѣди хитрѣ́йшій. Во мно́зѣ пра́вдѣ крѣ́пость мно́га: нечести́віи же от земли́ искореня́тся.
6
6
ἐν πλεοναζούσῃ δικαιοσύνῃ ἰσχὺς πολλή, οἱ δὲ ἀσεβεῖς ὁλόρριζοι ἐκ γῆς ἀπολοῦνται. οἴκοις δικαίων ἰσχὺς πολλή, καρποὶ δὲ ἀσεβῶν ἀπολοῦνται.
Въ домѣ́хъ пра́ведныхъ крѣ́пость мно́га: плоды́ же нечести́выхъ погиба́ютъ.
7
7
χείλη σοφῶν δέδεται αἰσθήσει, καρδία δὲ ἀφρόνων οὐκ ἀσφαλεῖς.
Устнѣ́ му́дрыхъ связу́ются чу́вствомъ, сердца́ же безу́мныхъ не тве́рда.
8
8
θυσίαι ἀσεβῶν βδέλυγμα Κυρίῳ, εὐχαὶ δὲ κατευθυνόντων δεκταὶ παρ᾿ αὐτῷ.
Же́ртвы нечести́выхъ ме́рзость Го́сподеви, обѣ́ты же правоходя́щихъ прія́тни єму́.
9
9
βδέλυγμα Κυρίῳ ὁδοὶ ἀσεβοῦς, διώκοντας δὲ δικαιοσύνην ἀγαπᾷ.
Ме́рзость Го́сподеви путіє́ нечести́выхъ: гоня́щыя же пра́вду лю́битъ.
10
10
παιδεία ἀκάκου γνωρίζεται ὑπὸ τῶν παριόντων, οἱ δὲ μισοῦντες ἐλέγχους τελευτῶσιν αἰσχρῶς.
Наказа́ніє незло́биваго познава́єтся от мимоходя́щихъ: ненави́дящіи же обличе́нія скончава́ются сра́мно.
11
11
ᾅδης καὶ ἀπώλεια φανερὰ παρὰ τῷ Κυρίῳ· πῶς οὐχὶ καὶ αἱ καρδίαι τῶν ἀνθρώπων;
А́дъ и па́губа я́вна предъ Го́сподемъ, ка́ко не и сердца́ человѣ́ковъ?
12
12
οὐκ ἀγαπήσει ἀπαίδευτος τοὺς ἐλέγχοντας αὐτόν, μετὰ δὲ σοφῶν οὐχ ὁμιλήσει.
Не возлю́битъ ненака́занный облича́ющихъ єго́, съ му́дрыми же не побесѣ́дуєтъ.
13
13
καρδίας εὐφραινομένης πρόσωπον θάλλει, ἐν δὲ λύπαις οὔσης σκυθρωπάζει.
Се́рдцу веселя́щуся, лице́ цвѣте́тъ: въ печа́лехъ же су́щу, сѣ́туєтъ.
14
14
καρδία ὀρθὴ ζητεῖ αἴσθησιν, στόμα δὲ ἀπαιδεύτων γνώσεται κακά.
Се́рдце пра́воє и́щетъ чу́вства: уста́ же ненака́занныхъ уразумѣ́ютъ зла́я.
15
15
πάντα τὸν χρόνον οἱ ὀφθαλμοὶ τῶν κακῶν προσδέχονται κακά, οἱ δὲ ἀγαθοὶ ἡσυχάζουσι διαπαντός.
На вся́ко вре́мя о́чи злы́хъ пріє́млютъ зла́я: до́бріи же безмо́лвствуютъ при́сно.
16
16
κρεῖσσον μικρὰ μερὶς μετὰ φόβου Κυρίου ἢ θησαυροὶ μεγάλοι μετὰ ἀφοβίας.
Лу́чше части́ца ма́лая со стра́хомъ Госпо́днимъ, не́жели сокро́вища ве́лія безъ боя́зни.
17
17
κρείσσων ξενισμὸς μετὰ λαχάνων πρὸς φιλίαν καὶ χάριν ἢ παράθεσις μόσχων μετὰ ἔχθρας.
Лу́чше учрежде́ніє от зе́лій съ любо́вію и благода́тію, не́жели представле́ніє телце́въ со враждо́ю.
18
18
ἀνὴρ θυμώδης παρασκευάζει μάχας, μακρόθυμος δὲ καὶ τὴν μέλλουσαν καταπραΰνει. 18α μακρόθυμος ἀνὴρ κατασβέσει κρίσεις, ὁ δὲ ἀσεβὴς ἐγείρει μᾶλλον.
Му́жъ я́рый устроя́єтъ бра́ни, долготерпѣли́вый же и бу́дущую укроща́єтъ. Терпѣли́вый му́жъ угаси́тъ суды́, нечести́вый же воздвиза́єтъ па́че.
19
19
ὁδοὶ ἀεργῶν ἐστρωμέναι ἀκάνθαις, αἱ δὲ τῶν ἀνδρείων τετριμμέναι.
Путіє́ пра́здныхъ по́стлани те́рніємъ, му́жественныхъ же угла́ждени.
20
20
υἱὸς σοφὸς εὐφραίνει πατέρα, υἱὸς δὲ ἄφρων μυκτηρίζει μητέρα αὐτοῦ.
Сы́нъ прему́дръ весели́тъ отца́, сы́нъ же безу́менъ раздража́єтъ ма́терь свою́.
21
21
ἀνοήτου τρίβοι ἐνδεεῖς φρενῶν, ἀνὴρ δὲ φρόνιμος κατευθύνων πορεύεται.
Несмы́сленнаго стези́ ску́дны ума́: му́жъ же разу́менъ исправля́я хо́дитъ.
22
22
ὑπερτίθενται λογισμοὺς οἱ μὴ τιμῶντες συνέδρια, ἐν δὲ καρδίαις βουλευομένων μένει βουλή.
Отлага́ютъ помышле́нія не чту́щіи со́нмищъ: въ сердца́хъ же совѣ́тныхъ пребыва́єтъ совѣ́тъ.
23
23
οὐ μὴ ὑπακούσῃ ὁ κακὸς αὐτῇ, οὐδὲ μὴ εἴπῃ καίριόν τι καὶ καλὸν τῷ κοινῷ.
Не послу́шаєтъ злы́й єго́, ниже́ рече́тъ поле́зно что́ и добро́ о́бщему.
24
24
ὁδοὶ ζωῆς διανοήματα συνετοῦ, ἵνα ἐκκλίνας ἐκ τοῦ ᾅδου σωθῇ.
Путіє́ живота́ помышле́нія разу́мнаго, да уклони́вся от а́да спасе́тся.
25
25
οἴκους ὑβριστῶν κατασπᾷ Κύριος, ἐστήρισε δὲ ὅριον χήρας.
До́мы досади́телей разоря́єтъ Госпо́дь, утверди́ же предѣ́лъ вдови́цы.
26
26
βδέλυγμα Κυρίῳ λογισμὸς ἄδικος, ἁγνῶν δὲ ρήσεις σεμναί.
Ме́рзость Го́сподеви по́мыслъ непра́ведный, чи́стыхъ же глаго́лы че́стны.
27
27
ἐξόλλυσιν ἑαυτὸν ὁ δωρολήπτης, ὁ δὲ μισῶν δώρων λήψεις σώζεται. (Μασ. Ι´,
Губи́тъ себе́ мздои́мецъ, ненави́дяй же даро́въ прія́тія спасе́тся: ми́лостынями и вѣ́рами очища́ются грѣси́, стра́хомъ же Госпо́днимъ уклоня́єтся вся́къ от зла́.
6
28
). 27α ἐλεημοσύναις καὶ πίστεσιν ἀποκαθαίρονται ἁμαρτίαι, τῷ δὲ φόβῳ Κυρίου ἐκκλίνει πᾶς ἀπὸ κακοῦ.
Сердца́ пра́ведныхъ поуча́ются вѣ́рѣ, уста́ же нечести́выхъ отвѣща́ютъ зла́я: прія́тни предъ Го́сподемъ путіє́ муже́й пра́ведныхъ, и́миже и врази́ дру́зіє быва́ютъ.
28
29
καρδίαι δικαίων μελετῶσι πίστεις, στόμα δὲ ἀσεβῶν ἀποκρίνεται κακά. (Μασ. Ι´,
Дале́че отстои́тъ Бо́гъ от нечести́выхъ, моли́твы же пра́ведныхъ послу́шаєтъ: лу́чше ма́лоє прія́тіє со пра́вдою, не́жели мно́га жи́та съ непра́вдою: се́рдце му́жа да мы́слитъ пра́ведная, да от Бо́га испра́вятся стопы́ єго́.
7
30
). 28α δεκταὶ παρὰ Κυρίῳ ὁδοὶ ἀνθρώπων δικαίων, διὰ δὲ αὐτῶν καὶ οἱ ἐχθροὶ φίλοι γίνονται.
Ви́дящеє о́ко до́брая весели́тъ се́рдце, сла́ва же блага́я утучня́єтъ ко́сти.
29
31
μακρὰν ἀπέχει ὁ Θεὸς ἀπὸ ἀσεβῶν, εὐχαῖς δὲ δικαίων ἐπακούει. (Μασ. Ι´,
Слу́шаяй обличе́ній живота́ посредѣ́ прему́дрыхъ водвори́тся.
8
32
). 29α κρείσσων ὀλίγη λῆψις μετὰ δικαιοσύνης ἢ πολλὰ γεννήματα μετὰ ἀδικίας. 29β καρδία ἀνδρὸς λογιζέσθω δίκαια, ἵνα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ διορθωθῇ τὰ διαβήματα αὐτοῦ.
И́же отмета́єтъ наказа́ніє, ненави́дитъ себе́: соблюда́яй же обличе́нія лю́битъ свою́ ду́шу.
30
33
θεωρῶν ὀφθαλμὸς καλὰ εὐφραίνει καρδίαν, φήμη δὲ ἀγαθὴ πιαίνει ὀστᾶ.
Стра́хъ Госпо́день наказа́ніє и прему́дрость, и нача́ло сла́вы отвѣща́єтъ є́й [,*предъи́детъ же смире́ннымъ сла́ва].
32
ὃς ἀπωθεῖται παιδείαν, μισεῖ ἑαυτόν, ὁ δὲ τηρῶν ἐλέγχους ἀγαπᾷ ψυχὴν αὐτοῦ.
33
φόβος Θεοῦ παιδεία καὶ σοφία, καὶ ἀρχὴ δόξης ἀποκριθήσεται αὐτῇ.
Κεφάλαιο 16
Глава 16
1
1
ΠΑΝΤΑ τὰ ἔργα τοῦ ταπεινοῦ φανερὰ παρὰ τῷ Θεῷ, οἱ δὲ ἀσεβεῖς ἐν ἡμέρᾳ κακῇ ὀλοῦνται.
Человѣ́ку предложе́ніє се́рдца: и от Го́спода отвѣ́тъ язы́ка.
5
2
ἀκάθαρτος παρὰ Θεῷ πᾶς ὑψηλοκάρδιος, χειρὶ δὲ χεῖρας ἐμβαλὼν ἀδίκως οὐκ ἀθῳωθήσεται.
Вся́ дѣла́ смире́ннаго явле́нна предъ Бо́гомъ, и укрѣпля́яй ду́хи Госпо́дь.
7
3
ἀρχὴ ὁδοῦ ἀγαθῆς τὸ ποιεῖν τὰ δίκαια, δεκτὰ δὲ παρὰ Θεῷ μᾶλλον ἢ θύειν θυσίας.
Прибли́жи ко Го́споду дѣла́ твоя́, и утвердя́тся помышле́нія твоя́.
8
4
ὁ ζητῶν τὸν Κύριον εὑρήσει γνῶσιν μετὰ δικαιοσύνης, οἱ δὲ ὀρθῶς ζητοῦντες αὐτὸν εὑρήσουσιν εἰρήνην. (Μασ.
Вся́ содѣ́ла Госпо́дь себе́ ра́ди: нечести́віи же въ де́нь зо́лъ поги́бнутъ.
4
5
)
Нечи́стъ предъ Бо́гомъ вся́къ высокосе́рдый: въ ру́ку же ру́цѣ влага́яй непра́ведно не обезвини́тся. Нача́ло пути́ бла́га, є́же твори́ти пра́ведная, прія́тна же предъ Бо́гомъ па́че, не́жели жре́ти же́ртвы. Ища́й Го́спода обря́щетъ ра́зумъ со пра́вдою: пра́вѣ же и́щущіи єго́ обря́щутъ ми́ръ.
9
9
πάντα τὰ ἔργα τοῦ Κυρίου μετὰ δικαιοσύνης· φυλάσσεται δὲ ὁ ἀσεβὴς εἰς ἡμέραν κακήν.
Вся́ дѣла́ Госпо́дня со пра́вдою: храни́тся же нечести́вый на де́нь зо́лъ.
10
10
μαντεῖον ἐπὶ χείλεσι βασιλέως, ἐν δὲ κρίσει οὐ μὴ πλανηθῇ τὸ στόμα αὐτοῦ.
Проро́чество во устнѣ́хъ царе́выхъ, въ суди́щи же не погрѣша́тъ уста́ єго́.
11
11
ροπὴ ζυγοῦ δικαιοσύνη παρὰ Κυρίῳ, τὰ δὲ ἔργα αὐτοῦ στάθμια δίκαια.
Превѣ́са мѣ́рила пра́вда у Го́спода: дѣла́ же єго́ мѣ́рила пра́ведная.
12
12
βλέλυγμα βασιλεῖ ὁ ποιῶν κακά, μετὰ γὰρ δικαιοσύνης ἑτοιμάζεται θρόνος ἀρχῆς.
Ме́рзость царе́ви творя́й зла́я: со пра́вдою бо уготовля́єтся престо́лъ нача́лства.
13
13
δεκτὰ βασιλεῖ χείλη δίκαια, λόγους δὲ ὀρθοὺς ἀγαπᾷ.
Прія́тны царю́ устнѣ́ пра́ведны, словеса́ же пра́вая лю́битъ Госпо́дь.
14
14
θυμὸς βασιλέως ἄγγελος θανάτου, ἀνὴρ δὲ σοφὸς ἐξιλάσεται αὐτόν.
Я́рость царе́ва вѣ́стникъ сме́рти: му́жъ же прему́дръ утоли́тъ єго́.
15
15
ἐν φωτὶ ζωῆς υἱὸς βασιλέως, οἱ δὲ προσδεκτοὶ αὐτῷ ὥσπερ νέφος ὄψιμον.
Во свѣ́тѣ жи́зни сы́нъ царе́въ: прія́тніи же єму́ я́ко о́блакъ по́зденъ.
16
16
νοσσιαὶ σοφίας αἱρετώτεραι χρυσίου, νοσσιαί δὲ φρονήσεως αἱρετώτεραι ὑπὲρ ἀργύριον.
Угнѣжде́нія прему́дрости избра́ннѣє зла́та: вселе́нія же ра́зума дража́йши сребра́.
17
17
τρίβοι ζωῆς ἐκκλίνουσιν ἀπὸ κακῶν, μῆκος δὲ βίου ὁδοὶ δικαιοσύνης. ὁ δεχόμενος παιδείαν ἐν ἀγαθοῖς ἔσται, ὁ δὲ φυλάσσων ἐλέγχους σοφισθήσεται. ὅς φυλάσσει τὰς ἑαυτοῦ ὁδούς, τηρεῖ τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν, ἀγαπῶν δὲ ζωὴν αὐτοῦ φείσεται στόματος αὐτοῦ.
Путіє́ жи́зни укланя́ются от злы́хъ: долгота́ же житія́ путіє́ пра́ведни. Пріє́мляй наказа́ніє во благи́хъ бу́детъ, храня́й же обличе́нія умудри́тся. И́же храни́тъ своя́ пути́, соблюда́єтъ свою́ ду́шу: любя́й же живо́тъ сво́й щади́тъ своя́ уста́.
18
18
πρὸ συντριβῆς ἡγεῖται ὕβρις, πρὸ δὲ πτώματος κακοφροσύνη.
Пре́жде сокруше́нія предваря́єтъ досажде́ніє, пре́жде же паде́нія злопомышле́ніє.
19
19
κρείσσων πραΰθυμος μετὰ ταπεινώσεως ἢ ὃς διαιρεῖται σκῦλα μετὰ ὑβριστῶν.
Лу́чше кроткоду́шенъ со смире́ніємъ, не́жели и́же раздѣля́єтъ коры́сти съ досади́тельми.
20
20
συνετὸς ἐν πράγμασιν εὑρετὴς ἀγαθῶν, πεποιθὼς δὲ ἐπὶ Θεῷ μακαριστός.
Разу́мный въ ве́щехъ обрѣта́тель благи́хъ, надѣ́яйся же на Го́спода блаже́нъ.
21
21
τοὺς σοφοὺς καὶ συνετοὺς φαύλους καλοῦσιν, οἱ δὲ γλυκεῖς ἐν λόγῳ πλείονα ἀκούσονται.
Прему́дрыя и разу́мныя злы́ми нари́чутъ, сла́дціи же въ словеси́ мно́жає услы́шани бу́дутъ.
22
22
πηγὴ ζωῆς ἔννοια τοῖς κεκτημένοις, παιδεία δὲ ἀφρόνων κακή.
Исто́чникъ живо́тенъ ра́зумъ стяжа́вшымъ, наказа́ніє же безу́мныхъ зло́.
23
23
καρδία σοφοῦ νοήσει τὰ ἀπὸ τοῦ ἰδίου στόματος, ἐπὶ δὲ χείλεσι φορέσει ἐπιγνωμοσύνην.
Се́рдце прему́драго уразумѣ́єтъ я́же от свои́хъ єму́ у́стъ, во устна́хъ же но́ситъ ра́зумъ.
24
24
κηρία μέλιτος λόγοι καλοί, γλύκασμα δὲ αὐτοῦ ἴασις ψυχῆς.
Со́тове медо́вніи словеса́ до́брая, сла́дость же и́хъ исцѣле́ніє души́.
25
25
εἰσὶν ὁδοὶ δοκοῦσαι εἶναι ὀρθαὶ ἀνδρί, τὰ μέντοι τελευταῖα αὐτῶν βλέπει εἰς πυθμένα ᾅδου.
Су́ть путіє́ мня́щіися пра́ви бы́ти му́жу, оба́че послѣ́дняя и́хъ зря́тъ во дно́ а́дово.
26
26
ἀνὴρ ἐν πόνοις πονεῖ ἑαυτῷ καὶ ἐκβιάζεται τὴν ἀπώλειαν ἑαυτοῦ, ὁ μέντοι σκολιὸς ἐπὶ τῷ ἑαυτοῦ στόματι φορεῖ τὴν ἀπώλειαν.
Му́жъ въ трудѣ́хъ тружда́єтся себѣ́ и изнужда́єтъ поги́бель свою́: стропти́вый во свои́хъ уста́хъ но́ситъ поги́бель.
27
27
ἀνὴρ ἄφρων ὀρύσσει ἑαυτῷ κακά, ἐπὶ δὲ τῶν ἑαυτοῦ χειλέων θησαυρίζει πῦρ.
Му́жъ безу́менъ копа́єтъ себѣ́ зла́я и во устна́хъ свои́хъ сокро́вищствуєтъ о́гнь.
28
28
ἀνὴρ σκολιὸς διαπέμπεται κακά, καὶ λαμπτῆρα δόλου πυρσεύει κακοῖς καὶ διαχωρίζει φίλους.
Му́жъ стропти́вый разсыла́єтъ зла́я, и свѣти́лникъ льсти́ вжига́єтъ злы́мъ, и разлуча́єтъ дру́ги.
29
29
ἀνὴρ παράνομος ἀποπειρᾶται φίλων καὶ ἀπάγει αὐτοὺς ὁδοὺς οὐκ ἀγαθάς.
Му́жъ законопресту́пенъ прельща́єтъ дру́ги и отво́дитъ и́хъ въ пути́ не бла́ги.
30
30
στηρίζων δὲ ὀφθαλμοὺς αὐτοῦ διαλογίζεται διεστραμμένα, ὁρίζει δὲ τοῖς χείλεσιν αὐτοῦ πάντα τὰ κακά· οὗτος κάμινός ἐστι κακίας.
Утвержда́яй о́чи свои́ мы́слитъ развраще́нная, грызы́й же устнѣ́ свои́ опредѣля́єтъ вся́ зла́я: се́й пе́щь є́сть зло́бы.
31
31
στέφανος καυχήσεως γῆρας, ἐν δὲ ὁδοῖς δικαιοσύνης εὑρίσκεται.
Вѣне́цъ хвалы́ ста́рость, на путе́хъ же пра́вды обрѣта́єтся.
32
32
κρείσσων ἀνὴρ μακρόθυμος ἰσχυροῦ, ὁ δὲ κρατῶν ὀργῆς κρείσσων καταλαμβανομένου πόλιν.
Лу́чше му́жъ долготерпѣли́въ па́че крѣ́пкаго, [и му́жъ ра́зумъ имѣ́яй па́че земледѣ́лца вели́каго:] удержава́яй же гнѣ́въ па́че взе́млющаго гра́дъ.
33
33
εἰς κόλπους ἐπέρχεται πάντα τοῖς ἀδίκοις, παρὰ δὲ Κυρίου πάντα τὰ δίκαια.
Въ нѣ́дра вхо́дятъ вся́ непра́веднымъ: от Го́спода же вся́ пра́ведная.
Κεφάλαιο 17
Глава 17
1
1
ΚΡΕΙΣΣΩΝ ψωμὸς μεθ᾿ ἡδονῆς ἐν εἰρήνη ἢ οἶκος πλήρης πολλῶν ἀγαθῶν καὶ ἀδίκων θυμάτων μετὰ μάχης.
Лу́чше укру́хъ хлѣ́ба со сла́стію въ ми́рѣ, не́жели до́мъ испо́лненъ мно́гихъ благи́хъ и непра́ведныхъ же́ртвъ со бра́нію.
2
2
οἰκέτης νοήμων κρατήσει δεσποτῶν ἀφρόνων, ἐν δὲ ἀδελφοῖς διελεῖται μέρη.
Ра́бъ смы́сленъ облада́єтъ влады́ки безу́мными, въ бра́тіихъ же раздѣли́тъ [имѣ́ніє] на ча́сти.
3
3
ὥσπερ δοκιμάζεται ἐν καμίνῳ ἄργυρος καὶ χρυσός, οὕτως ἐκλεκταὶ καρδίαι παρὰ Κυρίῳ.
Я́коже искуша́єтся въ пещи́ сребро́ и зла́то, та́ко избра́нная сердца́ у Го́спода.
4
4
κακὸς ὑπακούει γλώσσης παρανόμων, δίκαιος δὲ οὐ προσέχει χείλεσι ψευδέσιν.
Злы́й послу́шаєтъ язы́ка законопресту́пныхъ, пра́ведный же не внима́єтъ устна́мъ лжи́вымъ.
5
5
ὁ καταγελῶν πτωχοῦ παροξύνει τὸν ποιήσαντα αὐτόν, ὁ δὲ ἐπιχαίρων ἀπολλυμένῳ οὐκ ἀθῳωθήσεται· ὁ δὲ ἐπισπλαγχνιζόμενος ἐλεηθήσεται.
Руга́йся убо́гому раздража́єтъ сотво́ршаго єго́, ра́дуяйся же о погиба́ющемъ не обезвини́тся: ми́луяй же поми́лованъ бу́детъ.
6
6
στέφανος γερόντων τέκνα τέκνων, καύχημα δὲ τέκνων πατέρες αὐτῶν. 6α τοῦ πιστοῦ ὅλος ὁ κόσμος τῶν χρημάτων, τοῦ δὲ ἀπίστου οὐδὲ ὀβολός.
Вѣне́цъ ста́рыхъ ча́да ча́дъ: похвала́ же ча́домъ отцы́ и́хъ. Вѣ́рному ве́сь мі́ръ бога́тство, невѣ́рному же ниже́ пѣ́нязь.
7
7
οὐχ ἁρμόσει ἄφρονι χείλη πιστά, οὐδὲ δικαίῳ χείλη ψευδῆ.
Неприли́чны су́ть безу́мному устнѣ́ вѣ́рны, ниже́ пра́ведному устнѣ́ лжи́вы.
8
8
μισθὸς χαρίτων ἡ παιδεία τοῖς χρωμένοις, οὗ δ᾿ ἂν ἐπιστρέψῃ εὐοδωθήσεται.
Мзда́ благода́тей наказа́ніє употребля́ющымъ: и а́може а́ще обрати́тся, успѣ́єтъ.
9
9
ὃς κρύπτει ἀδικήματα, ζητεῖ φιλίαν, ὃς δὲ μισεῖ κρύπτειν, διΐστησι φίλους καὶ οἰκείους.
И́же таи́тъ оби́ды, и́щетъ любве́: а и́же ненави́дитъ скрыва́ти, разлуча́єтъ дру́ги и дома́шнія.
10
10
συντρίβει ἀπειλὴ καρδίαν φρονίμου, ἄφρων δὲ μαστιγωθεὶς οὐκ αἰσθάνεται.
Сокруша́єтъ преще́ніє се́рдце му́драго: безу́мный же біє́мь не чу́вствуєтъ [ра́нъ].
11
11
ἀντιλογίας ἐγείρει πᾶς κακός, ὁ δὲ Κύριος ἄγγελον ἀνελεήμονα ἐκπέμψει αὐτῷ.
Прекосло́вія воздви́жетъ вся́къ злы́й: Госпо́дь же а́нгела неми́лостива по́слетъ на́нь.
12
12
ἐμπεσεῖται μέριμνα ἀνδρὶ νοήμονι, οἱ δὲ ἄφρονες διαλογιοῦνται κακά.
Впаде́тъ попече́ніє му́жу смы́сленну: безу́мніи же размышля́ютъ зла́я.
13
13
ὃς ἀποδίδωσι κακὰ ἀντὶ ἀγαθῶν, οὐ κινηθήσεται κακὰ ἐκ τοῦ οἴκου αὐτοῦ.
И́же воздає́тъ зла́я за блага́я, не подви́гнутся зла́я изъ до́му єго́.
14
14
ἐξουσίαν δίδωσι λόγοις ἀρχὴ δικαιοσύνης, προηγεῖται δὲ τῆς ἐνδείας στάσις καὶ μάχη.
Вла́сть дає́тъ словесе́мъ нача́ло пра́вды: предводи́телствуєтъ же ску́дости пря́ и бра́нь.
15
15
ὃς δίκαιον κρίνει τὸν ἄδικον, ἄδικον δὲ τὸν δίκαιον, ἀκάθαρτος καὶ βδελυκτὸς παρὰ Θεῷ.
И́же су́дитъ пра́веднаго непра́веднымъ, непра́веднаго же пра́веднымъ, нечи́стъ и ме́рзокъ у Го́спода.
16
16
ἱνατί ὑπῆρξε χρήματα ἄφρονι; κτήσασθαι γὰρ σοφίαν ἀκάρδιος οὐ δυνήσεται. 16α ὃς ὑψηλὸν ποιεῖ τὸν ἑαυτοῦ οἶκον, ζητεῖ συντριβήν, ὁ δὲ σκολιάζων τοῦ μαθεῖν ἐμπεσεῖται εἰς κακά.
Вску́ю бя́ше имѣ́ніє безу́мному? стяжа́ти бо прему́дрости безсе́рдый не мо́жетъ. И́же высо́къ твори́тъ сво́й до́мъ, и́щетъ сокруше́нія: остроптѣва́яй же учи́тися впаде́тъ во зла́я.
17
17
εἰς πάντα καιρὸν φίλος ὑπαρχέτω σοι, ἀδελφοὶ δὲ ἐν ἀνάγκαις χρήσιμοι ἔστωσαν· τούτου γὰρ χάριν γεννῶνται.
На вся́ко вре́мя дру́гъ да бу́детъ тебѣ́, бра́тія же въ ну́ждахъ поле́зни да бу́дутъ: сего́ бо ра́ди ражда́ются.
18
18
ἀνὴρ ἄφρων ἐπικροτεῖ καὶ ἐπιχαίρει ἑαυτῷ, ὡς καὶ ὁ ἐγγυώμενος ἐγγύῃ τῶν ἑαυτοῦ φίλων.
Му́жъ безу́менъ пле́щетъ и ра́дуєтся себѣ́, я́коже поруча́яйся испору́читъ дру́га своєго́, на свои́хъ же устна́хъ о́гнь сокро́вищствуєтъ.
19
19
φιλαμαρτήμων χαίρει μάχαις, [ὑψῶν δὲ θύραν αὐτοῦ ζητεῖ συντριβήν].
Грѣхолю́бецъ ра́дуєтся сва́ромъ, а жестокосе́рдый не усря́щетъ благи́хъ.
20
20
ὁ δὲ σκληροκάρδιος οὐ συναντᾷ ἀγαθοῖς. ἀνὴρ εὐμετάβολος γλώσσῃ ἐμπεσεῖται εἰς κακά,
Му́жъ удобопрело́жный язы́комъ впаде́тъ во зла́я: се́рдце же безу́мнаго болѣ́знь стяжа́вшему є́.
21
21
καρδία δὲ ἄφρονος ὀδύνη τῷ κεκτημένῳ αὐτήν. οὐκ εὐφραίνεται πατὴρ ἐπὶ υἱῷ ἀπαιδεύτῳ, υἱὸς δὲ φρόνιμος εὐφραίνει μητέρα αὐτοῦ.
Не весели́тся оте́цъ о сы́нѣ ненака́заннѣмъ: сы́нъ же му́дръ весели́тъ ма́терь свою́.
22
22
καρδία εὐφραινομένη εὐεκτεῖν ποιεῖ, ἀνδρὸς δὲ λυπηροῦ ξηραίνεται τὰ ὀστᾶ.
Се́рдце веселя́щеся благоимѣ́тися твори́тъ: му́жу же печа́льну засы́шутъ ко́сти.
23
23
λαμβάνοντος δῶρα ἀδίκως ἐν κόλποις οὐ κατευοδοῦνται ὁδοί, ἀσεβὴς δὲ ἐκκλίνει ὁδοὺς δικαιοσύνης.
Пріє́млющему да́ры непра́ведно въ нѣ́дра не предуспѣва́ютъ путіє́: нечести́вый же укланя́єтъ пути́ пра́вды.
24
24
πρόσωπον συνετὸν ἀνδρὸς σοφοῦ, οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ τοῦ ἄφρονος ἐπ᾿ ἄκρα γῆς.
Лице́ разу́мно му́жа прему́дра, о́чи же безу́мнаго на концѣ́хъ земли́.
25
25
ὀργὴ πατρὶ υἱὸς ἄφρων καὶ ὀδύνη τῇ τεκούσῃ αὐτόν.
Гнѣ́въ отцу́ сы́нъ безу́менъ, и болѣ́знь ро́ждшей єго́.
26
26
ζημιοῦν ἄνδρα δίκαιον οὐ καλόν, οὐδὲ ὅσιον ἐπιβουλεύειν δυνάσταις δικαίοις.
Тщеты́ твори́ти му́жу пра́ведну не добро́, ниже́ преподо́бно навѣ́товати власте́мъ пра́веднымъ.
27
27
ὃς φείδεται ρῆμα προέσθαι σκληρόν, ἐπιγνώμων, μακρόθυμος δὲ ἀνὴρ φρόνιμος.
И́же щади́тъ глаго́лъ произнести́ же́стокъ, разу́менъ: долготерпѣли́вый же му́жъ прему́дръ, лу́чше и́щущаго нау́ки.
28
28
ἀνοήτῳ ἐπερωτήσαντι σοφίαν σοφία λογισθήσεται, ἐνεὸν δέ τις ἑαυτὸν ποιήσας δόξει φρόνιμος εἶναι.
Несмы́сленному вопроси́вшу о му́дрости, му́дрость вмѣни́тся: нѣ́ма же кто́ себе́ твори́тъ, возмни́тся разу́менъ бы́ти.
Κεφάλαιο 18
Глава 18
1
1
Προφάσεις ζητεῖ ἀνὴρ βουλόμενος χωρίζεσθαι ἀπὸ φίλων, ἐν παντὶ δὲ καιρῷ ἐπονείδιστος ἔσται.
Вины́ и́щетъ му́жъ хотя́ отлучи́тися от друго́въ, на вся́ко же вре́мя поноси́мь бу́детъ.
2
2
οὐ χρείαν ἔχει σοφίας ἐνδεὴς φρενῶν, μᾶλλον γὰρ ἄγεται ἀφροσύνῃ.
Не тре́буєтъ прему́дрости му́жъ скудоу́менъ, зане́ па́че во́дится безу́міємъ.
3
3
ὅταν ἔλθῃ ἀσεβὴς εἰς βάθος κακῶν, καταφρονεῖ, επέρχεται δὲ αὐτῷ ἀτιμία καὶ ὄνειδος.
Єгда́ пріи́детъ нечести́вый во глубину́ зо́лъ, неради́тъ: нахо́дитъ же єму́ безче́стіє и поноше́ніє.
4
4
ὕδωρ βαθὺ λόγος ἐν καρδίᾳ ἀνδρός, ποταμὸς δὲ ἀναπηδύει καὶ πηγὴ ζωῆς.
Вода́ глубока́ сло́во въ се́рдцы му́жа, рѣка́ же изска́чущи и исто́чникъ жи́зни.
5
5
θαυμάσαι πρόσωπον ἀσεβοῦς οὐ καλόν, οὐδὲ ὅσιον ἐκκλίνειν τὸ δίκαιον ἐν κρίσει.
Чуди́тися лицу́ нечести́ваго не добро́, ниже́ преподо́бно укланя́ти пра́ведноє на судѣ́.
6
6
χείλη ἄφρονος ἄγουσιν αὐτὸν εἰς κακά, τὸ δὲ στόμα αὐτοῦ τὸ θρασὺ θάνατον ἐπικαλεῖται.
Устнѣ́ безу́мнаго приво́дятъ єго́ на зло́, уста́ же єго́ де́рзостная призыва́ютъ сме́рть.
7
7
στόμα ἄφρονος συντριβὴ αὐτῷ, τὰ δὲ χείλη αὐτοῦ παγὶς τῇ ψυχῇ αὐτοῦ.
Уста́ безу́мнаго сокруше́ніє єму́, устнѣ́ же єго́ сѣ́ть души́ єго́.
8
8
ὀκνηροὺς καταβάλλει φόβος, ψυχαὶ δὲ ἀνδρογύνων πεινάσουσιν.
Лѣни́выя низлага́єтъ стра́хъ: ду́ши же муже́й жена́мъ подо́бныхъ вза́лчутъ.
9
9
ὁ μὴ ἰώμενος ἑαυτὸν ἐν τοῖς ἔργοις αὑτοῦ ἀδελφός ἐστι τοῦ λυμαινομένου ἑαυτόν.
Не исцѣля́яй себе́ во свои́хъ дѣ́лѣхъ бра́тъ є́сть погубля́ющему себе́ сама́го.
10
10
ἐκ μεγαλωσύνης ἰσχύος ὄνομα Κυρίου, αὐτῷ δὲ προσδραμόντες δίκαιοι ὑψοῦνται.
Изъ вели́чества крѣ́пости и́мя Госпо́дне, къ нему́же притека́юще пра́ведницы возно́сятся.
11
11
ὕπαρξις πλουσίου ἀνδρὸς πόλις ὀχυρά, ἡ δὲ δόξα αὐτῆς μέγα ἐπισκιάζει.
Имѣ́ніє бога́ту му́жу гра́дъ тве́рдъ, сла́ва же єго́ вельми́ присѣня́єтъ.
12
12
πρὸ συντριβῆς ὑψοῦται καρδία ἀνδρός, καὶ πρὸ δόξης ταπεινοῦται.
Пре́жде сокруше́нія возно́сится се́рдце му́жу и пре́жде сла́вы смиря́єтся.
13
13
ὃς ἀποκρίνεται λόγον πρὶν ἀκοῦσαι, ἀφροσύνη αὐτῷ ἐστι καὶ ὄνειδος.
И́же отвѣща́єтъ сло́во пре́жде слы́шанія, безу́міє єму́ є́сть и поноше́ніє.
14
14
θυμὸν ἀνδρὸς πραΰνει θεράπων φρόνιμος, ὀλιγόψυχον δὲ ἄνδρα τίς ὑποίσει;
Гнѣ́въ му́жа укроща́єтъ ра́бъ разу́мный: малоду́шна же человѣ́ка кто́ стерпи́тъ?
15
15
καρδία φρονίμου κτᾶται αἴσθησιν, ὦτα δὲ σοφῶν ζητεῖ ἔννοιαν.
Се́рдце разу́мнаго стя́жетъ чу́вствіє, ушеса́ же му́дрыхъ и́щутъ смы́сла.
16
16
δόμα ἀνθρώπου ἐμπλατύνει αὐτὸν καὶ παρὰ δυνάσταις καθιζάνει αὐτόν.
Дая́ніє человѣ́ка распространя́єтъ єго́ и съ си́льными посажда́єтъ єго́.
17
17
δίκαιος ἑαυτοῦ κατήγορος ἐν πρωτολογίᾳ, ὡς δ’ ἂν ἐπιβάλῃ ὁ ἀντίδικος ἐλέγχεται.
Пра́ведный себе́ сама́го оглаго́лникъ во первосло́віи: єгда́ же приложи́тъ супоста́тъ, облича́єтся.
18
18
ἀντιλογίας παύει σιγηρός, ἐν δὲ δυναστείαις ὁρίζει.
Прекосло́вія утоля́єтъ молчали́вый и во власте́хъ опредѣля́єтъ.
19
19
ἀδελφὸς ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούμενος ὡς πόλις ὀχυρὰ καὶ ὑψηλή, ἰσχύει δὲ ὥσπερ τεθεμελιωμένον βασίλειον.
Бра́тъ от бра́та помога́ємь, я́ко гра́дъ тве́рдъ и высо́къ, укрѣпля́єтся же я́коже основа́ноє ца́рство.
20
20
ἀπὸ καρπῶν στόματος ἀνὴρ πίμπλησι κοιλίαν αὐτοῦ, ἀπὸ δὲ καρπῶν χειλέων αὐτοῦ ἐμπλησθήσεται.
От плодо́въ у́стъ му́жъ насыща́єтъ чре́во своє́, и от плодо́въ усте́нъ свои́хъ насы́тится.
21
21
θάνατος καὶ ζωὴ ἐν χειρὶ γλώσσης, οἱ δὲ κρατοῦντες αὐτῆς ἔδονται τοὺς καρποὺς αὐτῆς.
Сме́рть и живо́тъ въ руцѣ́ язы́ка: удержава́ющіи же єго́ снѣдя́тъ плоды́ єго́.
22
22
ὃς εὗρε γυναῖκα ἀγαθήν, εὗρε χάριτας, ἔλαβε δὲ παρὰ Θεοῦ ἱλαρότητα. 22α ὃς ἐκβάλλει γυναῖκα ἀγαθήν, ἐκβάλλει τὰ ἀγαθά, ὁ δὲ κατέχων μοιχαλίδα ἄφρων καὶ ἀσεβής.
И́же обрѣ́те жену́ добру́, обрѣ́те благода́ть, прія́лъ же є́сть от Го́спода тишину́.
Κεφάλαιο 19
Глава 19
1
1
3ΑΦΡΟΣΥΝΗ ἀνδρὸς λυμαίνεται τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ, τὸν δὲ Θεὸν αἰτιᾶται τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ.
Лу́чше є́сть убо́гъ ходя́й въ простотѣ́ своє́й, не́же бога́тый стропти́въ устны́ свои́ми и несмы́сленъ.
4
2
πλοῦτος προστίθησι φίλους πολλούς, ὁ δὲ πτωχὸς καὶ ἀπὸ τοῦ ὑπάρχοντος φίλου λείπεται.
Идѣ́же нѣ́сть уче́нія души́, нѣ́сть добро́, и и́же ско́ръ є́сть нога́ма, по́ткнется.
5
3
μάρτυς ψευδὴς οὐκ ἀτιμώρητος ἔσται, ὁ δὲ ἐγκαλῶν ἀδίκως οὐ διαφεύξεται.
Неразу́міє му́жа погубля́єтъ пути́ єго́, и Бо́га вино́вна твори́тъ въ се́рдцы своє́мъ.
6
4
πολλοὶ θεραπεύουσι πρόσωπα βασιλέων, πᾶς δὲ ὁ κακὸς γίνεται ὄνειδος ἀνδρί.
Бога́тство прилага́єтъ дру́ги мно́ги: ни́щій же и от су́щаго дру́га оставля́ємь быва́єтъ.
7
5
πᾶς, ὃς ἀδελφὸν πτωχὸν μισεῖ, καὶ φιλίας μακρὰν ἔσται. ἔννοια ἀγαθὴ τοῖς εἰδόσιν αὐτὴν ἐγγιεῖ, ἀνὴρ δὲ φρόνιμος εὑρήσει αὐτήν. ὁ πολλὰ κακοποιῶν τελεσιουργεῖ κακίαν, ὃς δὲ ἐρεθίζει λόγους οὐ σωθήσεται.
Свидѣ́тель лжи́въ безъ му́ки не бу́детъ: оклевета́яй же непра́ведно не убѣжи́тъ єя́.
8
6
ὁ κτώμενος φρόνησιν ἀγαπᾷ ἑαυτόν, ὃς δὲ φυλάσσει φρόνησιν, εὑρήσει ἀγαθά.
Мно́зи угожда́ютъ ли́цамъ ца́рскимъ: вся́къ же зо́лъ быва́єтъ въ поноше́ніє му́жеви.
9
7
μάρτυς ψευδὴς οὐκ ἀτιμώρητος ἔσται, ὃς δ᾿ ἂν ἐκκαύσῃ κακίαν, ἀπολεῖται ὑπ᾿ αὐτῆς.
Вся́къ, и́же убо́гаго бра́та ненави́дитъ, и от содру́жества дале́че бу́детъ. Мы́сль блага́я вѣ́дящымъ ю́ приближа́єтся, му́жъ же му́дръ обря́щетъ ю́. Мно́го творя́й зла́ соверша́єтъ зло́бу, а и́же раздража́єтъ словесы́, не спасе́тся.
10
8
οὐ συμφέρει ἄφρονι τρυφή, καὶ ἐὰν οἰκέτης ἄρξηται μεθ᾿ ὕβρεως δυναστεύειν.
Стяжа́вый му́дрость лю́битъ себе́, а и́же сохраня́єтъ ра́зумъ, обря́щетъ блага́я.
11
9
ἐλεήμων ἀνὴρ μακροθυμεῖ, τὸ δὲ καύχημα αὐτοῦ ἐπέρχεται παρανόμοις.
Свидѣ́тель лжи́вый не безъ му́ки бу́детъ, а и́же разжиза́єтъ зло́бу, поги́бнетъ от нея́.
12
10
βασιλέως ἀπειλὴ ὁμοία βρυγμῷ λέοντος, ὥσπερ δὲ δρόσος ἐπὶ χόρτῳ, οὕτως τὸ ἱλαρὸν αὐτοῦ.
Не по́льзуєтъ безу́мному сла́дость, и а́ще ра́бъ на́чнетъ съ досажде́ніємъ облада́ти.
13
11
αἰσχύνη πατρὶ υἱὸς ἄφρων· οὐχ ἁγναὶ εὐχαὶ ἀπὸ μισθώματος ἑταίρας.
Ми́лостивъ му́жъ долготерпи́тъ, похвала́ же єго́ превосхо́дитъ законопресту́пныхъ.
14
12
οἶκον καὶ ὕπαρξιν μερίζουσι πατέρες παισί, παρὰ δὲ Κυρίου ἁρμόζεται γυνὴ ἀνδρί.
Царе́во преще́ніє подо́бно рыка́нію льво́ву, и я́коже роса́ зла́ку, та́ко ти́хость єго́.
15
13
δειλία κατέχει ἀνδρόγυνον, ψυχὴ δὲ ἀεργοῦ πεινάσει.
Сту́дъ є́сть отцу́ сы́нъ безу́менъ, и нечи́сты обѣ́ты от мзды́ блудни́цы.
16
14
ὃς φυλάσσει ἐντολήν, τηρεῖ τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν, ὁ δὲ καταφρονῶν τῶν ἑαυτοῦ ὁδῶν ἀπολεῖται.
До́мъ и имѣ́ніє раздѣля́ютъ отцы́ ча́домъ: от Го́спода же сочетава́єтся жена́ му́жеви.
17
15
δανείζει Θεῷ ὁ ἐλεῶν πτωχόν, κατὰ δὲ τὸ δόμα αὐτοῦ ἀνταποδώσει αὐτῷ.
Стра́хъ содержи́тъ му́жа женонра́вна: душа́ же пра́зднаго вза́лчетъ.
18
16
παίδευε υἱόν σου, οὕτως γὰρ ἔσται εὔελπις, εἰς δὲ ὕβριν μὴ ἐπαίρου τῇ ψυχῇ σου.
И́же храни́тъ за́повѣди, соблюда́єтъ свою́ ду́шу, а нерадя́й о свои́хъ путе́хъ поги́бнетъ.
19
17
κακόφρων ἀνὴρ πολλὰ ζημιωθήσεται· ἐὰν δὲ λοιμεύηται, καὶ τὴν ψυχὴν αὐτοῦ προσθήσει.
Ми́луяй ни́ща взаи́мъ дає́тъ богови, по дая́нію же єго́ возда́стся єму́.
20
18
ἄκουε, υἱέ, παιδείαν πατρός σου, ἵνα σοφὸς γένῃ ἐπ᾿ ἐσχάτων σου.
Наказу́й сы́на твоєго́, та́ко бо бу́детъ благонаде́женъ: въ досажде́ніє же не взе́млися душе́ю твоє́ю.
21
19
πολλοὶ λογισμοὶ ἐν καρδίᾳ ἀνδρός, ἡ δὲ βουλὴ τοῦ Κυρίου εἰς τὸν αἰῶνα μένει.
Злоу́менъ му́жъ мно́го отщети́тся: а́ще же губи́тель є́сть, и ду́шу свою́ приложи́тъ.
22
20
καρπὸς ἀνδρὶ ἐλεημοσύνη, κρείσσων δὲ πτωχὸς δίκαιος ἢ πλούσιος ψεύστης.
Слу́шай, сы́не, отца́ твоєго́ наказа́нія, да му́дръ бу́деши въ послѣ́дняя твоя́.
23
21
φόβος Κυρίου εἰς ζωὴν ἀνδρί, ὁ δὲ ἄφοβος αὐλισθήσεται ἐν τόποις, οὗ οὐκ ἐπισκοπεῖται γνῶσις.
Мно́ги мы́сли въ се́рдцы му́жа: совѣ́тъ же Госпо́день во вѣ́къ пребыва́єтъ.
24
22
ὁ ἐγκρύπτων εἰς τὸν κόλπον αὐτοῦ χεῖρας ἀδίκως, οὐδὲ τῷ στόματι οὐ μὴ προσαγάγῃ αὐτάς.
Пло́дъ му́жеви ми́лостыня: лу́чше же ни́щь пра́ведный, не́жели бога́тъ лжи́въ.
25
23
λοιμοῦ μαστιγουμένου, ἄφρων πανουργότερος γίνεται· ἐὰν δὲ ἐλέγχῃς ἄνδρα φρόνιμον, νοήσει αἴσθησιν.
Стра́хъ Госпо́день въ живо́тъ му́жеви: а безстра́шный водвори́тся на мѣ́стѣхъ, идѣ́же не наблюда́єтся ра́зумъ.
26
24
ὁ ἀτιμάζων πατέρα καὶ ἀπωθούμενος μητέρα αὐτοῦ καταισχυνθήσεται καὶ ἐπονείδιστος ἔσται.
Скрыва́яй въ нѣ́дрѣхъ ру́цѣ свои́ непра́ведно ниже́ ко усто́мъ свои́мъ принесе́тъ я́.
27
25
υἱὸς ἀπολειπόμενος φυλάξαι παιδείαν πατρὸς μελετήσει ρήσεις κακάς.
Губи́телю ра́ны пріє́млющу, безу́мный кова́рнѣє бу́детъ: а́ще же облича́єши му́жа разу́мна, уразумѣ́єтъ чу́вство.
28
26
ὁ ἐγγυώμενος παῖδα ἄφρονα καθυβρίσει δικαίωμα, στόμα δὲ ἀσεβῶν καταπίεται κρίσεις.
Безче́ствуяй отца́ и отрѣва́яй ма́терь свою́ срамоту́ пріи́метъ и поноше́ніє.
29
27
ἑτοιμάζονται ἀκολάστοις μάστιγες, καὶ τιμωρίαι ὁμοίως ἄφροσιν.
Сы́нъ оставля́яй храни́ти наказа́ніє о́тчеє поучи́тся словесе́мъ злы́мъ.
Κεφάλαιο 20
Глава 20
1
1
ΑΚΟΛΑΣΤΟΝ οἶνος καὶ ὑβριστικὸν μέθη, πᾶς δὲ ἄφρων τοιούτοις συμπλέκεται.
Неви́нно віно́, укори́зненно же пія́нство, и вся́къ пребыва́яй въ не́мъ не бу́детъ прему́дръ.
2
2
οὐ διαφέρει ἀπειλὴ βασιλέως θυμοῦ λέοντος, ὁ δὲ παροξύνων αὐτὸν ἁμαρτάνει εἰς τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν.
Не ра́знствуєтъ преще́ніє царе́во от я́рости льво́вы: раздража́яй же єго́ и примѣша́яйся єму́ согрѣша́єтъ въ свою́ ду́шу.
3
3
δόξα ἀνδρὶ ἀποστρέφεσθαι λοιδορίας, πᾶς δὲ ἄφρων τοιούτοις συμπλέκεται.
Сла́ва му́жу отвраща́тися от досажде́нія: вся́къ же безу́менъ си́ми соплета́єтся.
4
4
ὀνειδιζόμενος ὀκνηρὸς οὐκ αἰσχύνεται, ὡσαύτως καὶ ὁ δανειζόμενος σῖτον ἐν ἀμήτῳ.
Поноси́мь лѣни́вый не усрамля́єтся, та́кожде и зає́мляй пшени́цу въ жа́тву.
5
5
ὕδωρ βαθὺ βουλὴ ἐν καρδίᾳ ἀνδρός, ἀνὴρ δὲ φρόνιμος ἐξαντλήσει αὐτήν.
Вода́ глубока́ совѣ́тъ въ се́рдцы му́жа: му́жъ же прему́дръ исче́рплетъ ю́.
6
6
μέγα ἄνθρωπος καὶ τίμιον ἀνὴρ ἐλεήμων, ἄνδρα δὲ πιστὸν ἔργον εὑρεῖν.
Вели́ка ве́щь человѣ́къ, и драга́я му́жъ творя́й ми́лость: му́жа же вѣ́рна [вели́ко] дѣ́ло обрѣсти́.
7
7
ὃς ἀναστρέφεται ἄμωμος ἐν δικαιοσύνῃ, μακαρίους τοὺς παῖδας αὐτοῦ καταλείψει.
И́же безъ поро́ка живе́тъ въ пра́вдѣ, блаже́ны оста́витъ дѣ́ти своя́.
8
8
ὅταν βασιλεὺς δίκαιος καθίσῃ ἐπὶ θρόνου, οὐκ ἐναντιοῦται ἐν ὀφθαλμοῖς αὐτοῦ πᾶν πονηρόν.
Єгда́ ца́рь пра́веденъ на престо́лѣ ся́детъ, не проти́вится предъ очи́ма єго́ ничто́же лука́во.
9
9
τίς καυχήσεται ἁγνὴν ἔχειν τὴν καρδίαν; ἢ τίς παρρησιάσεται καθαρὸς εἶναι ἀπὸ ἁμαρτιῶν;
Кто́ похва́лится чи́сто имѣ́ти се́рдце? или́ кто́ де́рзнетъ рещи́ чи́ста себе́ бы́ти от грѣхо́въ?
20
10
κακολογοῦντος πατέρα ἢ μητέρα σβεσθήσεται λαμπτήρ, αἱ δὲ κόραι τῶν ὀφθαλμῶν αὐτοῦ ὄψονται σκότος.
Вѣ́съ вели́къ и ма́лъ, и мѣ́ра сугу́ба, нечи́ста предъ Го́сподемъ обоя́:
21
11
μερὶς ἐπισπουδαζομένη ἐν πρώτοις, ἐν τοῖς τελευταίοις οὐκ εὐλογηθήσεται.
и творя́й я́ въ начина́ніихъ свои́хъ за́пнется: ю́нота съ преподо́бнымъ, и пра́вый пу́ть єго́.
22
12
μὴ εἴπῃς· τίσομαι τὸν ἐχθρόν, ἀλλ᾿ ὑπόμεινον τὸν Κύριον, ἵνα σοι βοηθήσῃ.
У́хо слы́шитъ, и о́ко ви́дитъ: Госпо́дня дѣла́ обоя́.
10
13
στάθμιον μέγα καὶ μικρὸν καὶ μέτρα δισσά, ἀκάθαρτα ἐνώπιον Κυρίου καὶ ἀμφότερα καὶ ὁ ποιῶν αὐτά.
Не люби́ клевета́ти, да не вознесе́шися: отве́рзи о́чи твои́ и насыща́йся хлѣ́ба.
11
14
ἐν τοῖς ἐπιτηδεύμασιν αὐτοῦ συμποδισθήσεται νεανίσκος μετὰ ὁσίου, καὶ εὐθεῖα ἡ ὁδὸς αὐτοῦ.
Зло́, зло́, рече́тъ стяжава́яй, и отше́дъ тогда́ похва́лится.
12
15
οὖς ἀκούει καὶ ὀφθαλμὸς ὁρᾷ· Κυρίου ἔργα καὶ ἀμφότερα.
Є́сть зла́то и мно́жество ка́меній драги́хъ, сосу́дъ че́стенъ устнѣ́ разу́мны.
13
16
μὴ ἀγάπα καταλαλεῖν, ἵνα μὴ ἐξαρθῇς· διάνοιξον τοὺς ὀφθαλμούς σου καὶ ἐμπλήσθητι ἄρτων.
Возми́ ри́зу єго́, я́ко испору́чникъ бы́сть чужды́я, и за чужду́ю возми́ зало́гъ от него́.
23
17
βδέλυγμα Κυρίῳ δισσὸν στάθμιον, καὶ ζυγὸς δόλιος οὐ καλὸν ἐνώπιον αὐτοῦ.
Сла́докъ є́сть человѣ́ку хлѣ́бъ лжи́, но пото́мъ испо́лнятся уста́ єго́ ка́менія.
24
18
παρὰ Κυρίου εὐθύνεται τὰ διαβήματα ἀνδρί, θνητὸς δὲ πῶς ἂν νοήσαι τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ;
Помышле́ніє въ совѣ́тѣ угото́вится, въ правле́ніи же твори́тъ бра́нь.
25
19
παγὶς ἀνδρὶ ταχύ τι τῶν ἰδίων ἁγιάσαι, μετὰ γὰρ τὸ εὔξασθαι μετανοεῖν γίνεται.
Открыва́яй та́йну хо́дитъ ле́стію: и прельща́ющему устна́ми свои́ми не примѣша́йся.
26
20
λικμήτωρ ἀσεβῶν βασιλεὺς σοφός, καὶ ἐπιβαλεῖ αὐτοῖς τροχόν.
Злосло́вящему отца́ или́ ма́терь уга́снетъ свѣти́лникъ, зѣ́ницы же оче́съ єго́ у́зрятъ тму́.
27
21
φῶς Κυρίου πνοὴ ἀνθρώπων, ὃς ἐρευνᾷ ταμιεῖα κοιλίας.
Ча́сть поспѣ́шна въ нача́лѣ, въ послѣ́днихъ не благослови́тся.
28
22
ἐλεημοσύνη καὶ ἀλήθεια φυλακὴ βασιλεῖ, καὶ περικυκλώσουσιν ἐν δικαιοσύνῃ τὸν θρόνον αὐτοῦ.
Не рцы́: отмщу́ врагу́: но потерпи́ Го́спода, да ти́ помо́жетъ.
29
23
κόσμος νεανίαις σοφία, δόξα δὲ πρεσβυτέρων πολιαί.
Ме́рзость Го́сподеви сугу́бый вѣ́съ, и мѣ́рило лжи́во не добро́ предъ ни́мъ.
30
24
ὑπώπια καὶ συντρίμματα συναντᾷ κακοῖς, πληγαὶ δὲ εἰς ταμιεῖα κοιλίας.
От Го́спода исправля́ются стопы́ му́жу: сме́ртный же ка́ко уразумѣ́єтъ пути́ своя́?
Κεφάλαιο 21
Глава 21
1
1
ΩΣΠΕΡ ὁρμὴ ὕδατος, οὕτως καρδία βασιλέως ἐν χειρὶ Θεοῦ· οὗ ἐὰν θέλων νεύσῃ, ἐκεῖ ἔκλινεν αὐτήν.
Я́коже устремле́ніє воды́, та́ко се́рдце царе́во въ руцѣ́ Бо́жієй: а́може а́ще восхо́щетъ обрати́ти, та́мо уклони́тъ є́.
2
2
πᾶς ἀνὴρ φαίνεται ἑαυτῷ δίκαιος, κατευθύνει δὲ καρδίας Κύριος.
Вся́къ му́жъ явля́єтся себѣ́ пра́веденъ: управля́єтъ же сердца́ Госпо́дь.
3
3
ποιεῖν δίκαια καὶ ἀληθεύειν ἀρεστὰ παρὰ Θεῷ μᾶλλον ἢ θυσιῶν αἷμα.
Твори́ти пра́ведная и и́стинствовати уго́дна Бо́гу па́че, не́жели же́ртвъ кро́вь.
4
4
μεγαλόφρων ἐν ὕβρει θρασυκάρδιος, λαμπτὴρ δὲ ἀσεβῶν ἁμαρτία.
Велему́дрый во укори́знѣ дерзосе́рдъ, свѣти́ло же нечести́выхъ грѣси́.
6
5
ὁ ἐνεργῶν θησαυρίσματα γλώσσῃ ψευδεῖ μάταια διώκει καὶ ἔρχεται ἐπὶ παγίδας θανάτου.
Помышле́нія тщали́ваго во изоби́ліи, и вся́къ неради́вый въ лише́ніи.
7
6
ὄλεθρος ἀσεβέσιν ἐπιξενωθήσεται, οὐ γὰρ βούλονται πράσσειν τὰ δίκαια.
Дѣ́лаяй сокро́вища язы́комъ лжи́вымъ су́єтная го́нитъ въ сѣ́ти сме́ртныя.
8
7
πρὸς τοὺς σκολιοὺς σκολιὰς ὁδοὺς ἀποστέλλει ὁ Θεός, ἁγνὰ γὰρ καὶ ὀρθὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ. 9κρεῖσσον οἰκεῖν ἐπὶ γωνίας ὑπαίθρου ἢ ἐν κεκονιαμένοις μετὰ ἀδικίας καὶ ἐν οἴκῳ κοινῷ.
Всегуби́телство на нечести́выя устремля́єтся: не хотя́тъ бо твори́ти пра́ведная.
10
8
ψυχὴ ἀσεβοῦς οὐκ ἐλεηθήσεται ὑπ᾿ οὐδενὸς τῶν ἀνθρώπων.
Къ стро́потнымъ стро́потныя пути́ посыла́єтъ Бо́гъ: чи́ста бо и пра́ва дѣла́ єго́.
11
9
ζημιουμένου ἀκολάστου πανουργότερος γίνεται ὁ ἄκακος, συνίων δὲ σοφὸς δέξεται γνῶσιν.
Лу́чше жи́ти во у́глѣ непокрове́ннѣмъ, не́жели въ пова́пленныхъ съ непра́вдою и въ хра́минѣ о́бщей.
12
10
συνίει δίκαιος καρδίας ἀσεβῶν καὶ φαυλίζει ἀσεβεῖς ἐν κακοῖς.
Душа́ нечести́ваго не поми́луєтся ни от єди́наго от человѣ́ковъ.
13
11
ὃς φράσσει τὰ ὧτα αὐτοῦ τοῦ μὴ ἐπακοῦσαι ἀσθενοῦς, καὶ αὐτὸς ἐπικαλέσεται, καὶ οὐκ ἔσται ὁ εἰσακούων.
Тщету́ пріє́млющу невозде́ржному, кова́рнѣйшій бу́детъ незло́бивый, разумѣва́яй же му́дрый пріи́метъ ра́зумъ.
14
12
δόσις λάθριος ἀνατρέπει ὀργάς, δώρων δὲ ὁ φειδόμενος θυμὸν ἐγείρει ἰσχυρόν.
Разумѣва́єтъ пра́ведный сердца́ нечести́выхъ и уничтожа́єтъ нечести́выя въ злы́хъ.
15
13
εὐφροσύνη δικαίων ποιεῖν κρίμα, ὅσιος δὲ ἀκάθαρτος παρὰ κακούργοις.
И́же затыка́єтъ ушеса́ своя́, є́же не послу́шати немощна́го, и то́й призове́тъ, и не бу́детъ послу́шаяй єго́.
16
14
ἀνὴρ πλανώμενος ἐξ ὁδοῦ δικαιοσύνης ἐν συναγωγῇ γιγάντων ἀναπαύσεται.
Дая́ніє та́йно отвраща́єтъ гнѣ́вы, щадя́й же даро́въ воздвиза́єтъ я́рость крѣ́пкую.
17
15
ἀνὴρ ἐνδεὴς ἀγαπᾷ εὐφροσύνην, φιλῶν οἶνον καὶ ἔλαιον εἰς πλοῦτον·
Весе́ліє пра́ведныхъ твори́ти су́дъ: преподо́бный же нечи́стъ у злодѣ́євъ.
18
16
περικάθαρμα δὲ δικαίου ἄνομος.
Му́жъ заблужда́яй от пути́ пра́вды въ со́нмищи исполи́новъ почі́єтъ.
19
17
κρεῖσσον οἰκεῖν ἐν γῇ ἐρήμῳ ἢ μετὰ γυναικὸς μαχίμου καὶ γλωσσώδους καὶ ὀργίλου.
Му́жъ ску́денъ лю́битъ весе́ліє, любя́й же віно́ и єле́й не обогати́тся.
20
18
θησαυρὸς ἐπιθυμητὸς ἀναπαύσεται ἐπὶ στόματος σοφοῦ, ἄφρονες δὲ ἄνδρες καταπίονται αὐτόν.
Отре́біє же пра́веднику беззако́нникъ.
21
19
ὁδὸς δικαιοσύνης καὶ ἐλεημοσύνης εὑρήσει ζωὴν καὶ δόξαν.
Лу́чше жи́ти въ земли́ пу́стѣ, не́же жи́ти съ жено́ю сварли́вою и язы́чною и гнѣвли́вою.
22
20
πόλεις ὀχυρὰς ἐπέβη σοφὸς καὶ καθεῖλε τὸ ὀχύρωμα, ἐφ᾿ ᾧ ἐπεποίθεισαν οἱ ἀσεβεῖς.
Сокро́вище вожделѣ́нно почі́єтъ во устѣ́хъ му́драго: безу́мніи же му́жіє пожира́ютъ є́.
23
21
ὃς φυλάσσει τὸ στόμα αὐτοῦ καὶ τὴν γλῶσσαν, διατηρεῖ ἐκ θλίψεως τὴν ψυχὴν αὐτοῦ.
Пу́ть пра́вды и ми́лостыни обря́щетъ живо́тъ и сла́ву.
24
22
θρασὺς καὶ αὐθάδης καὶ ἀλαζὼν λοιμὸς καλεῖται, ὃς δὲ μνησικακεῖ, παράνομος.
Во гра́ды крѣ́пки вни́де прему́дрый и разруши́ утвержде́ніє, на не́же надѣ́яшася нечести́віи.
25
23
ἐπιθυμίαι ὀκνηρὸν ἀποκτείνουσιν, οὐ γὰρ προαιροῦνται αἱ χεῖρες αὐτοῦ ποιεῖν τι.
И́же храни́тъ своя́ уста́ и язы́къ, соблюда́єтъ от печа́ли ду́шу свою́.
26
24
ἀσεβὴς ἐπιθυμεῖ ὅλην τὴν ἡμέραν ἐπιθυμίας κακάς, ὁ δὲ δίκαιος ἐλεᾷ καὶ οἰκτείρει ἀφειδῶς.
Проде́рзый и велича́вый и гордели́вый губи́тель нарица́єтся: а и́же памятозло́бствуєтъ, беззако́ненъ.
27
25
θυσίαι ἀσεβῶν βδέλυγμα Κυρίῳ, καὶ γὰρ παρανόμως προσφέρουσιν αὐτάς.
По́хоти лѣни́ваго убива́ютъ: не произволя́ютъ бо ру́цѣ єго́ твори́ти что́.
28
26
μάρτυς ψευδὴς ἀπολεῖται, ἀνὴρ δὲ ὑπήκοος φυλασσόμενος λαλήσει.
Нечести́вый жела́єтъ ве́сь де́нь по́хоти злы́я, пра́ведный же ми́луєтъ и ще́дритъ неща́дно.
29
27
ἀσεβὴς ἀνὴρ ἀναιδῶς ὑφίσταται προσώπῳ, ὁ δὲ εὐθὴς αὐτὸς συνίει τὰς ὁδοὺς αὐτοῦ.
Же́ртвы нечести́выхъ ме́рзость Го́сподеви: и́бо беззако́нно прино́сятъ я́.
30
28
οὐκ ἔστι σοφία, οὐκ ἔστιν ἀνδρεία, οὐκ ἔστι βουλὴ πρὸς τὸν ἀσεβῆ.
Свидѣ́тель ло́жный поги́бнетъ, му́жъ же послушли́въ сохраня́ємь возглаго́летъ.
31
29
ἵππος ἑτοιμάζεται εἰς ἡμέραν πολέμου, παρὰ δὲ Κυρίου ἡ βοήθεια.
Нечести́въ му́жъ безсту́дно стои́тъ лице́мъ: пра́вый же са́мъ разумѣва́єтъ пути́ своя́.
Κεφάλαιο 22
Глава 22
1
1
ΑΙΡΕΤΩΤΕΡΟΝ ὄνομα καλὸν ἢ πλοῦτος πολύς, ὑπὲρ δὲ ἀργύριον καὶ χρυσίον χάρις ἀγαθή,
Лу́чше и́мя до́броє, не́же бога́тство мно́го, па́че же сребра́ и зла́та благода́ть блага́я.
2
2
πλούσιος καὶ πτωχὸς συνήντησαν ἀλλήλοις, ἀμφοτέρους δὲ ὁ Κύριος ἐποίησε.
Бога́тъ и ни́щь срѣто́ста дру́гъ дру́га, обои́хъ же Госпо́дь сотвори́.
3
3
πανοῦργος ἱδὼν πονηρὸν τιμωρούμενον κραταιῶς αὐτὸς παιδεύεται, οἱ δὲ ἄφρονες παρελθόντες ἐζημιώθησαν.
Худо́гъ, ви́дѣвъ лука́ваго му́чима крѣ́пко, са́мъ наказу́єтся: безу́мніи же мимоше́дше отщети́шася.
4
4
γενεὰ σοφίας φόβος Κυρίου καὶ πλοῦτος καὶ δόξα καὶ ζωή.
Ро́дъ прему́дрости стра́хъ Госпо́день, и бога́тство и сла́ва и живо́тъ.
5
5
τρίβολοι καὶ παγίδες ἐν ὁδοῖς σκολιαῖς, ὁ δὲ φυλάσσων τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν ἀφέξεται αὐτῶν.
Волчцы́ и сѣ́ти на путе́хъ стро́потныхъ, храня́й же свою́ ду́шу избѣжи́тъ и́хъ.
7
7
πλούσιοι πτωχῶν ἄρξουσι, καὶ οἰκέται ἰδίοις δεσπόταις δανειοῦσι.
Бога́тіи убо́гими и́мутъ облада́ти, и раби́ свои́мъ господе́мъ взаи́мъ даду́тъ.
8
8
ὁ σπείρων φαῦλα θερίσει κακά, πληγὴν δὲ ἔργων αὐτοῦ συντελέσει. 8α ἄνδρα ἱλαρὸν καὶ δότην εὐλογεῖ ὁ Θεός, ματαιότητα δὲ ἔργων αὐτοῦ συντελέσει.
Сѣ́явый зла́я по́жнетъ зла́я, я́зву же дѣ́лъ свои́хъ соверши́тъ. Му́жа ти́ха и дая́теля лю́битъ Госпо́дь, суєту́ же дѣ́лъ єго́ сконча́єтъ.
9
9
ὁ ἐλεῶν πτωχὸν αὐτὸς διατραφήσεται, τῶν γὰρ ἑαυτοῦ ἄρτων ἔδωκε τῷ πτωχῷ. 9α νίκην καὶ τιμὴν περιποιεῖται ὁ δῶρα δούς, τὴν μέντοι ψυχὴν ἀφαιρεῖται τῶν κεκτημένων.
Ми́луяй ни́щаго са́мъ препита́єтся: от свои́хъ бо хлѣ́бовъ даде́ убо́гому. Побѣ́ду и че́сть устроя́єтъ дая́й да́ры, оба́че ду́шу погубля́єтъ стяжа́вшихъ.
10
10
ἔκβαλε ἐκ συνεδρίου λοιμόν, καὶ συνεξελεύσεται αὐτῷ νεῖκος· ὅταν γὰρ καθίσῃ ἐν συνεδρίῳ, πάντας ἀτιμάζει.
Изжени́ от со́нмища губи́теля, и изы́детъ съ ни́мъ прѣ́ніє: єгда́ бо ся́детъ въ со́нмищи, всѣ́хъ безче́ститъ.
11
11
ἀγαπᾷ Κύριος ὁσίας καρδίας, δεκτοὶ δὲ αὐτῷ πάντες ἄμωμοι· χείλεσι ποιμαίνει βασιλεύς.
Лю́битъ Госпо́дь преподо́бная сердца́, прія́тни же єму́ вси́ непоро́чніи въ путе́хъ свои́хъ: устна́ма пасе́тъ ца́рь [лю́ди своя́].
12
12
οἱ δὲ ὀφθαλμοὶ Κυρίου διατηροῦσιν αἴσθησιν, φαυλίζει δὲ λόγους παράνομος.
О́чи Госпо́дни соблюда́ютъ чу́вство: презира́єтъ словеса́ законопресту́пный.
13
13
προφασίζεται καὶ λέγει ὀκνηρός· λέων ἐν ταῖς ὁδοῖς, ἐν δὲ ταῖς πλατείαις φονευταί.
Вины́ и́щетъ и глаго́летъ лѣни́вый: ле́въ на стезя́хъ, на путе́хъ же разбо́йницы.
14
14
βόθρος βαθὺς στόμα παρανόμου, ὁ δὲ μισηθεὶς ὑπὸ Κυρίου ἐμπεσεῖται εἰς αὐτόν. 14α εἰσὶν ὁδοὶ κακαὶ ἐνώπιον ἀνδρός, καὶ οὐκ ἀγαπᾷ τοῦ ἀποστρέψαι ἀπ᾿ αὐτῶν· ἀποστρέφειν δὲ δεῖ ἀπὸ ὁδοῦ σκολιᾶς καὶ κακῆς.
Я́ма глубока́ уста́ законопресту́пныхъ: возненави́дѣный же от Го́спода впаде́тся въ ню́. Су́ть путіє́ злі́и предъ му́жемъ, и не лю́битъ возврати́тися от ни́хъ: возврати́тися же подоба́єтъ от пути́ стро́потна и зла́го.
15
15
ἄνοια ἐξῆπται καρδίας νέου, ράβδος δὲ καὶ παιδεία μακρὰν ἀπ᾿ αὐτοῦ.
Безу́міє ви́ситъ на се́рдцы ю́наго: же́злъ же и наказа́ніє дале́че [отго́нитъ] от него́.
16
16
ὁ συκοφαντῶν πένητα πολλὰ ποιεῖ τὰ ἑαυτοῦ· δίδωσι δὲ πλουσίῳ ἐπ᾿ ἐλλάσσονι.
Оби́дяй убо́гаго мно́гая себѣ́ зла́ твори́тъ, дає́тъ же бога́тому во оскудѣ́ніє [себѣ́].
17
17
Λόγοις σοφῶν παράβαλλε σὸν οὗς καὶ ἄκουε ἐμὸν λόγον, τὴν δὲ σὴν καρδίαν ἐπίστησον, ἵνα γνῷς, ὅτι καλοί εἰσι·
Ко словесе́мъ му́дрыхъ прилага́й твоє́ у́хо, и услы́ши моя́ словеса́: своє́ же се́рдце утверди́ [къ ни́мъ], да разумѣ́єши, я́ко добра́ су́ть.
18
18
καὶ ἐὰν ἐμβάλῃς αὐτοὺς εἰς τὴν καρδίαν σου, εὐφρανοῦσί σε ἅμα ἐπὶ σοῖς χείλεσιν,
И а́ще вложи́ши я́ въ се́рдце твоє́, возвеселя́тъ тебе́ ку́пно во твои́хъ устнѣ́хъ.
19
19
ἵνα σου γένηται ἐπὶ Κύριον ἡ ἐλπὶς καὶ γνωρίσῃ σοι τὴν ὁδόν σου.
Да бу́детъ ти́ на Го́спода наде́жда, и пока́жетъ ти́ пу́ть сво́й.
20
20
καὶ σὺ δὲ ἀπόγραψαι αὐτὰ σεαυτῷ τρισσῶς εἰς βουλὴν καὶ γνῶσιν ἐπὶ τὸ πλάτος τῆς καρδίας σου.
Ты́ же напиши́ я́ себѣ́ три́жды, на совѣ́тъ и смы́слъ и ра́зумъ, на широтѣ́ се́рдца твоєго́:
21
21
διδάσκω οὖν σε ἀληθῆ λόγον καὶ γνῶσιν ἀγαθὴν ὑπακούειν, τοῦ ἀποκρίνεσθαί σε λόγους ἀληθείας τοῖς προβαλλομένοις σοι.
учу́ бо тя́ и́стинному словеси́, и ра́зума блага́го слу́шати на отвѣ́ты словесе́мъ и́стиннымъ предлага́ємымъ тебѣ́.
22
22
Μὴ ἀποβιάζου πένητα, πτωχὸς γάρ ἐστι, καὶ μὴ ἀτιμάσῃς ἀσθενῆ ἐν πύλαις·
Не наси́лствуй ни́щаго, зане́ убо́гъ є́сть, и не досажда́й немощно́му во вратѣ́хъ:
23
23
ὁ γὰρ Κύριος κρινεῖ αὐτοῦ τὴν κρίσιν, καὶ ρύσῃ σὴν ἄσυλον ψυχήν.
Госпо́дь бо и́мать суди́ти єго́ су́дъ, и изба́виши твою́ безбѣ́дную ду́шу.
24
24
μὴ ἴσθι ἑταῖρος ἀνδρὶ θυμώδει, φίλῳ δὲ ὀργίλῳ μὴ συναυλίζου,
Не быва́й дру́гъ му́жу гнѣвли́ву и со дру́гомъ жестокосе́рдымъ не соводворя́йся:
25
25
μήποτε μάθῃς τῶν ὁδῶν αὐτοῦ καὶ λάβῃς βρόχους τῇ σῇ ψυχῇ.
да не когда́ научи́шися путе́мъ єго́ и пріи́меши тене́та души́ твоє́й.
26
26
μὴ δίδου σεαυτὸν εἰς ἐγγύην αἰσχυνόμενος πρόσωπον·
Не вдава́йся въ поруче́ніє, стыдя́ся лица́:
27
27
ἐὰν γὰρ μὴ ἔχῃς πόθεν ἀποτίσῃς, λήψονται τὸ στρῶμα τὸ ὑπὸ τὰς πλευράς σου.
єгда́ бо не бу́деши имѣ́ти чи́мъ искупи́тися, во́змутъ посте́лю, я́же подъ ре́бры твои́ми.
28
28
μὴ μέταιρε ὅρια αἰώνια, ἃ ἔθεντο οἱ πατέρες σου.
Не прелага́й предѣ́лъ вѣ́чныхъ, я́же положи́ша отцы́ твои́.
29
29
ὁρατικὸν ἄνδρα καὶ ὀξὺν ἐν τοῖς ἔργοις αὐτοῦ βασιλεῦσι δεῖ παρεστάναι καὶ μὴ παρεστάναι ἀνδράσι νωθροῖς.
Прозри́телну человѣ́ку и о́строму въ дѣ́лѣхъ свои́хъ предъ царьми́ подоба́єтъ стоя́ти, и не стоя́ти предъ мужми́ просты́ми.
Κεφάλαιο 23
Глава 23
1
1
ΕΑΝ καθίσῃς δειπνεῖν ἐπὶ τραπέζης δυναστῶν, νοητῶς νόει τὰ παρατιθέμενά σοι
А́ще ся́деши вечеря́ти на трапе́зѣ си́льнаго, разу́мно разумѣва́й предлага́ємая тебѣ́,
2
2
καὶ ἐπίβαλλε τὴν χεῖρά σου, εἰδὼς ὅτι τοιαῦτά σε δεῖ παρασκευάσαι· εἰ δὲ ἀπληστότερος εἶ,
и налага́й ру́ку твою́, вѣ́дый, я́ко сицева́я тебѣ́ подоба́єтъ угото́вити:
3
3
μὴ ἐπιθύμει τῶν ἐδεσμάτων αὐτοῦ, ταῦτα γὰρ ἔχεται ζωῆς ψευδοῦς.
а́ще же несы́тнѣйшій єси́, не жела́й бра́шенъ єго́: сія́ бо и́мутъ живо́тъ ло́женъ.
4
4
μὴ παρεκτείνου πένης ὢν πλουσίῳ, τῇ δὲ σῇ ἐννοίᾳ ἀπόσχου.
Не распростира́йся убо́гъ сы́й съ бога́тымъ, твоє́ю же мы́слію удаля́йся.
5
5
ἐὰν ἐπιστήσῃς τὸ σὸν ὄμμα πρὸς αὐτόν, οὐδαμοῦ φανεῖται· κατεσκεύασται γὰρ αὐτῷ πτέρυγες ὥσπερ ἀετοῦ, καὶ ὑποστρέφει εἰς τὸν οἶκον τοῦ προεστηκότος αὐτοῦ.
А́ще устреми́ши на него́ о́ко твоє́, никогда́же яви́тся: содѣ́ланы бо су́ть єму́ кри́ла я́ко орлу́, и обраща́єтся въ до́мъ настоя́теля своєго́.
6
6
μὴ συνδείπνει ἀνδρὶ βασκάνῳ, μηδὲ ἐπιθύμει τῶν βρωμάτων αὐτοῦ·
Не вечеря́й съ му́жемъ зави́стливымъ, ниже́ похо́щеши пи́щей єго́:
7
7
ὃν τρόπον γὰρ εἴ τις καταπίοι τρίχα, οὕτως ἐσθίει καὶ πίνει.
и́мже бо о́бразомъ а́ще кто́ поглоти́тъ власы́, си́це я́стъ и піє́тъ: ниже́ къ себѣ́ да введе́ши єго́ и снѣ́си хлѣ́бъ тво́й съ ни́мъ:
8
8
μηδὲ πρός σε εἰσαγάγῃς αὐτὸν καὶ φάγῃς τὸν ψωμόν σου μετ᾿ αὐτοῦ· ἐξεμέσει γὰρ αὐτὸν καὶ λυμανεῖται τοὺς λόγους σου τοὺς καλούς.
изблює́тъ бо єго́ и оскверни́тъ словеса́ твоя́ до́брая.
9
9
εἰς ὦτα ἄφρονος μηδὲν λέγε, μήποτε μυκτηρίσῃ τοὺς συνετοὺς λόγους σου.
Во у́шію безу́мнаго ничто́же глаго́ли, да не когда́ поруга́єтъ разу́мная словеса́ твоя́.
10
10
μὴ μεταθῇς ὅρια αἰώνια, εἰς δὲ κτῆμα ὀρφανῶν μὴ εἰσέλθῃς·
Не прелага́й предѣ́лъ вѣ́чныхъ и въ стяжа́ніє сиро́тъ не вни́ди:
11
11
ὁ γὰρ λυτρούμενος αὐτοὺς Κύριος κραταιός ἐστι καὶ κρινεῖ τὴν κρίσιν αὐτῶν μετὰ σοῦ.
избавля́яй бо и́хъ Госпо́дь крѣ́покъ є́сть и разсу́дитъ су́дъ и́хъ съ тобо́ю.
12
12
δὸς εἰς παιδείαν τὴν καρδίαν σου, τὰ δὲ ὦτά σου ἑτοίμασον λόγοις αἰσθήσεως.
Да́ждь въ наказа́ніє се́рдце твоє́, ушеса́ же твоя́ угото́вай словесе́мъ чу́вственнымъ.
13
13
μὴ ἀπόσχῃ νήπιον παιδεύειν, ὅτι ἐὰν πατάξῃς αὐτὸν ράβδῳ, οὐ μὴ ἀποθάνῃ·
Не престава́й младе́нца нака́зовати: а́ще бо жезло́мъ біє́ши єго́, не у́мретъ [от него́]:
14
14
σὺ μὲν γὰρ πατάξεις αὐτὸν ράβδῳ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ἐκ θανάτου ρύσῃ.
ты́ бо побіє́ши єго́ жезло́мъ, ду́шу же єго́ изба́виши от сме́рти.
15
15
υἱέ, ἐὰν σοφὴ γένηταί σου ἡ καρδία, εὐφρανεῖς καὶ τὴν ἐμὴν καρδίαν,
Сы́не, а́ще прему́дро бу́детъ се́рдце твоє́, возвесели́ши и моє́ се́рдце,
16
16
καὶ ἐνδιατρίψει λόγοις τὰ σὰ χείλη πρὸς τὰ ἐμὰ χείλη, ἐὰν ὀρθὰ ὦσι.
и пребу́дутъ въ словесѣ́хъ твои́ устнѣ́ къ мои́мъ устна́мъ, а́ще пра́ва бу́дутъ.
17
17
μὴ ζηλούτω ἡ καρδία σου ἁμαρτωλούς, ἀλλὰ ἐν φόβῳ Κυρίου ἴσθι ὅλην τὴν ἡμέραν·
Да не ревну́єтъ се́рдце твоє́ грѣ́шникомъ, но въ стра́сѣ Госпо́дни бу́ди ве́сь де́нь:
18
18
ἐὰν γὰρ τηρήσῃς αὐτά, ἔσται σοι ἔκγονα, ἡ δὲ ἐλπίς σου οὐκ ἀποστήσεται.
а́ще бо соблюде́ши я́, бу́дутъ ти́ вну́цы, и упова́ніє твоє́ не отсту́питъ.
19
19
ἄκουε, υἱέ, καὶ σοφὸς γίνου, καὶ κατεύθυνε ἐννοίας σῆς καρδίας·
Слу́шай, сы́не, и прему́дръ быва́й и исправля́й мы́сли твоєго́ се́рдца:
20
20
μὴ ἴσθι οἰνοπότης, μηδὲ ἐκτείνου συμβουλαῖς κρεῶν τε ἀγορασμοῖς·
не бу́ди вінопі́йца, ниже́ прилага́йся къ сложе́ніємъ и купова́ніємъ мя́съ:
21
21
πᾶς γὰρ μέθυσος καὶ πορνοκόπος πτωχεύσει, καὶ ἐνδύσεται διερρηγμένα καὶ ρακώδη πᾶς ὑπνώδης.
вся́къ бо пія́ница и блудни́къ обнища́єтъ, и облече́тся въ раздра́нная и въ ру́бища вся́къ сонли́вый.
22
22
ἄκουε, υἱέ, πατρὸς τοῦ γεννήσαντός σε καὶ μὴ καταφρόνει ὅτι γεγήρακέ σου ἡ μήτηρ.
Слу́шай, сы́не, отца́ роди́вшаго тя́, и не презира́й, єгда́ состарѣ́єтся ма́ти твоя́.
23
23
ἀλήθειαν κτῆσαι καὶ μὴ ἀπώσῃ σοφίαν καὶ παιδείαν καὶ σύνεσιν.
И́стину стяжи́ и не отри́ни му́дрости и уче́нія и ра́зума.
24
24
καλῶς ἐκτρέφει πατὴρ δίκαιος, ἐπὶ δὲ υἱῷ σοφῷ εὐφραίνεται ἡ ψυχὴ αὐτοῦ.
До́брѣ воспитова́єтъ оте́цъ пра́веденъ, о сы́нѣ же прему́дрѣмъ весели́тся душа́ єго́.
25
25
εὐφραινέσθω ὁ πατὴρ καὶ ἡ μήτηρ ἐπὶ σοί, καὶ χαιρέτω ἡ τεκοῦσά σε.
Да весели́тся оте́цъ и ма́ти о тебѣ́, и да ра́дуєтся ро́ждшая тя́.
26
26
δός μοι, υἱέ, σὴν καρδίαν, οἱ δὲ σοὶ ὀφθαλμοὶ ἐμὰς ὁδοὺς τηρείτωσαν·
Да́ждь ми́, сы́не, твоє́ се́рдце, о́чи же твои́ моя́ пути́ да соблюда́ютъ.
27
27
πίθος γὰρ τετρημένος ἐστὶν ἀλλότριος οἶκος, καὶ φρέαρ στενὸν ἀλλότριον·
Сосу́дъ бо сокруше́нъ чужді́й до́мъ, и студене́цъ тѣ́сенъ чужді́й:
28
28
οὗτος γὰρ συντόμως ἀπολεῖται, καὶ πᾶς παράνομος ἀναλωθήσεται.
се́й бо вско́рѣ поги́бнетъ, и вся́кій законопресту́пникъ потреби́тся.
29
29
τίνι οὐαί; τίνι θόρυβος; τίνι κρίσεις; τίνι δὲ ἀηδίαι καὶ λέσχαι; τίνι συντρίμματα διακενῆς; τίνος πελιδνοὶ οἱ ὀφθαλμοί;
Кому́ го́ре? кому́ молва́? кому́ су́дове? кому́ го́рести и сва́ры? кому́ сокруше́нія вотще́? кому́ си́ни о́чи?
30
30
οὐ τῶν ἐγχρονιζόντων ἐν οἴνοις; οὐ τῶν ἰχνευόντων ποῦ πότοι γίνονται;
Не пребыва́ющымъ ли въ вінѣ́? и не назира́ющымъ ли, гдѣ́ пи́рове быва́ютъ?
31
31
μὴ μεθύσκεσθε ἐν οἴνοις, ἀλλὰ ὁμιλεῖτε ἀνθρώποις δικαίοις καὶ ὁμιλεῖτε ἐν περιπάτοις· ἐὰν γὰρ εἰς τὰς φιάλας καὶ τὰ ποτήρια δῷς τοὺς ὀφθαλμούς σου, ὕστερον περιπατήσεις γυμνότερος ὑπέρου.
Не упива́йтеся віно́мъ, но бесѣ́дуйте ко человѣ́комъ пра́веднымъ, и бесѣ́дуйте во прохо́дѣхъ: а́ще бо на ча́шы и сткля́ницы вда́си о́чи твои́, послѣди́ и́маши ходи́ти нажа́йшій бѣли́лнаго дре́ва:
32
32
τὸ δὲ ἔσχατον ὥσπερ ὑπὸ ὄφεως πεπληγὼς ἐκτείνεται, καὶ ὥσπερ ὑπὸ κεράστου διαχεῖται αὐτῷ ὁ ἰός.
послѣди́ же я́ко от змі́а уя́звенъ простре́тся, и я́коже от кера́ста разлива́єтся єму́ я́дъ.
33
33
οἱ ὀφθαλμοί σου ὅταν ἴδωσιν ἀλλοτρίαν, τὸ στόμα σου τότε λαλήσει σκολιά,
О́чи твои́ єгда́ у́зрятъ [жену́] чужду́ю, уста́ твоя́ тогда́ возглаго́лютъ стро́потная:
34
34
καὶ κατακείσῃ ὥσπερ ἐν καρδίᾳ θαλάσσης καὶ ὥσπερ κυβερνήτης ἐν πολλῷ κλύδωνι.
и возля́жеши я́ко въ се́рдцы мо́ря и я́коже ко́рмчій во мно́зѣ волне́ніи.
35
35
ἐρεῖς δέ· τύπτουσί με καὶ οὐκ ἐπόνεσα, καὶ ἐνέπαιξάν μοι, ἐγὼ δὲ οὐκ ᾔδειν· πότε ὄρθρος ἔσται, ἵνα ἐλθὼν ζητήσω μεθ᾿ ὧν συνελεύσομαι;
Рече́ши же: би́ша мя́, и не поболѣ́хъ, и поруга́шася ми́, а́зъ же не разумѣ́хъ: когда́ у́тро бу́детъ, да ше́дъ взыщу́, съ ни́миже сни́дуся?
Κεφάλαιο 24
Глава 24
1
1
ΥΙΕ, μὴ ζηλώσῃς κακοὺς ἄνδρας μηδὲ ἐπιθυμήσῃς εἶναι μετ᾿ αὐτῶν·
Сы́не, не ревну́й муже́мъ злы́мъ, ниже́ возжелѣ́й бы́ти съ ни́ми:
2
2
ψευδῆ γὰρ μελετᾷ ἡ καρδία αὐτῶν, καὶ πόνους τὰ χείλη αὐτῶν λαλεῖ.
лжа́мъ бо поуча́єтся се́рдце и́хъ, и болѣ́зни устнѣ́ и́хъ глаго́лютъ.
3
3
μετὰ σοφίας οἰκοδομεῖται οἶκος καὶ μετὰ συνέσεως ἀνορθοῦται.
Съ прему́дростію зи́ждется до́мъ и съ ра́зумомъ исправля́єтся.
4
4
μετὰ αἰσθήσεως ἐμπίπλανται ταμιεῖα ἐκ παντὸς πλούτου τιμίου καὶ καλοῦ.
Съ чу́вствіємъ исполня́ются сокро́вища от вся́каго бога́тства честна́го и до́браго.
5
5
κρείσσων σοφὸς ἰσχυροῦ καὶ ἀνὴρ φρόνησιν ἔχων γεωργίου μεγάλου.
Лу́чше му́дрый крѣ́пкаго, и му́жъ ра́зумъ имѣ́яй земледѣ́лца вели́ка.
6
6
μετὰ κυβερνήσεως γίνεται πόλεμος, βοήθεια δὲ μετὰ καρδίας βουλευτικῆς.
Со управле́ніємъ быва́єтъ бра́нь, по́мощь же съ се́рдцемъ совѣ́тнымъ.
7
7
σοφία καὶ ἔννοια ἀγαθὴ ἐν πύλαις σοφῶν· σοφοὶ οὐκ ἐκκλίνουσιν ἐκ στόματος Κυρίου,
Прему́дрость и мы́сль бла́га во вратѣ́хъ прему́дрыхъ: смы́сленніи не укланя́ются от зако́на Госпо́дня,
8
8
ἀλλὰ λογίζονται ἐν συνεδρίοις. ἀπαιδεύτοις συναντᾷ θάνατος,
но совѣ́туютъ въ со́нмищихъ. Ненака́занныхъ срѣта́єтъ сме́рть,
9
9
ἀποθνήσκει δὲ ἄφρων ἐν ἁμαρτίαις. ἀκαθαρσία δὲ ἀνδρὶ λοιμῷ
умира́єтъ же безу́мный во грѣсѣ́хъ. Нечистота́ му́жу губи́телю:
10
10
ἐμμολυνθήσεται ἐν ἡμέρᾳ κακῇ καὶ ἐν ἡμέρᾳ θλίψεως, ἕως ἂν ἐκλίπῃ.
оскверни́тся въ де́нь зо́лъ и въ де́нь печа́ли, до́ндеже оскудѣ́єтъ.
11
11
ρῦσαι ἀγομένους εἰς θάνατον καὶ ἐκπρίου κτεινομένους, μὴ φείσῃ·
Изба́ви ведо́мыя на сме́рть и искупи́ убива́ємыхъ, не щади́.
12
12
ἐὰν δὲ εἴπῃς, οὐκ οἶδα τοῦτον, γίνωσκε ὅτι Κύριος καρδίας πάντων γινώσκει, καὶ ὁ πλάσας πνοὴν πᾶσιν, αὐτὸς οἶδε πάντα, ὃς ἀποδίδωσιν ἑκάστῳ κατὰ τὰ ἔργα αὐτοῦ.
А́ще же рече́ши: не вѣ́мъ сего́: разумѣ́й, я́ко Госпо́дь всѣ́хъ сердца́ вѣ́сть, и созда́вый дыха́ніє всѣ́мъ, се́й вѣ́сть вся́ческая, и́же возда́стъ кому́ждо по дѣло́мъ єго́.
13
13
φάγε μέλι, υἱέ, ἀγαθὸν γὰρ κηρίον, ἵνα γλυκανθῇ σου ὁ φάρυγξ·
Я́ждь ме́дъ, сы́не, бла́гъ бо є́сть со́тъ, да наслади́тся горта́нь тво́й:
14
14
οὕτως αἰσθήσῃ σοφίαν τῇ σῇ ψυχῇ· ἐὰν γὰρ εὕρῃς, ἔσται καλὴ ἡ τελευτή σου, καὶ ἐλπίς σε οὐκ ἐγκαταλείψει.
си́це уразумѣ́єши прему́дрость душе́ю твоє́ю: а́ще бо обря́щеши, бу́детъ добра́ кончи́на твоя́, и упова́ніє не оста́витъ тебе́.
15
15
μὴ προσαγάγῃς ἀσεβῆ νομῇ δικαίων μηδὲ ἀπατηθῇς χορτασίᾳ κοιλίας·
Не приводи́ нечести́ваго на па́жить пра́ведныхъ, ниже́ прельща́йся насыще́ніємъ чре́ва:
16
16
ἑπτάκις γὰρ πεσεῖται δίκαιος καὶ ἀναστήσεται, οἱ δὲ ἀσεβεῖς ἀσθενήσουσιν ἐν κακοῖς.
седмери́цею бо паде́тъ пра́ведный и воста́нетъ, нечести́віи же изнемо́гутъ въ злы́хъ.
17
17
ἐὰν πέσῃ ὁ ἐχθρός σου, μὴ ἐπιχαρῇς αὐτῷ, ἐν δὲ τῷ ὑποσκελίσματι αὐτοῦ μὴ ἐπαίρου·
А́ще паде́тъ вра́гъ тво́й, не обра́дуйся єму́, въ преткнове́ніи же єго́ не возноси́ся:
18
18
ὅτι ὄψεται Κύριος καὶ οὐκ ἀρέσει αὐτῷ, καὶ ἀποστρέψει τὸν θυμὸν αὐτοῦ ἀπ᾿ αὐτοῦ.
я́ко у́зритъ Госпо́дь, и не уго́дно єму́ бу́детъ, и отврати́тъ я́рость свою́ от него́.
19
19
μὴ χαῖρε ἐπὶ κακοποιοῖς, μηδὲ ζήλου ἁμαρτωλούς·
Не ра́дуйся о злодѣ́ющихъ и не ревну́й грѣ́шнымъ,
20
20
οὐ γὰρ μὴ γένηται ἔκγονα πονηρῷ, λαμπτὴρ δὲ ἀσεβῶν σβεσθήσεται.
не пребу́дутъ бо вну́цы лука́выхъ, свѣти́ло же нечести́выхъ уга́снетъ.
21
21
φοβοῦ τὸν Θεόν, υἱέ, καὶ βασιλέα καὶ μηθετέρῳ αὐτῶν ἀπειθήσῃς·
Бо́йся Бо́га, сы́не, и царя́, и ни єди́ному же и́хъ проти́вися:
22
22
ἐξαίφνης γὰρ τίσονται τοὺς ἀσεβεῖς, τὰς δὲ τιμωρίας ἀμφοτέρων τίς γνώσεται; (Μασ. ΚΘ´,
внеза́пу бо истя́жутъ нечести́выхъ, муче́нія же обои́хъ кто́ увѣ́сть? Сло́во сохраня́яй сы́нъ кромѣ́ поги́бели бу́детъ: пріє́мляй же прія́тъ о́ноє. Ничто́же ло́жно от язы́ка царе́ви да глаго́лется, и ни єди́на лжа́ от язы́ка єго́ да изы́детъ: ме́чь [є́сть] язы́къ царе́въ, а не пло́тянъ: и и́же а́ще пре́данъ бу́детъ, сокруши́тся: а́ще бо раздражи́тся я́рость єго́, со жи́лами человѣ́ки губи́тъ, и ко́сти человѣ́ческія пояда́єтъ и сожига́єтъ я́ко пла́мень, я́ко не ядо́мымъ бы́ти птенца́ми о́рлими. Мои́хъ слове́съ, сы́не, бо́йся, и пріи́мъ я́ пока́йся.
27
23
). 22α λόγον φυλασσόμενος υἱὸς ἀπωλείας ἐκτὸς ἔσται, δεχόμενος δὲ ἐδέξατο αὐτόν. 22β μηδὲν ψεῦδος ἀπὸ γλώσσης βασιλεῖ λεγέσθω, καὶ οὐδὲν ψεῦδος ἀπὸ γλώσσης αὐτοῦ οὐ μὴ ἐξέλθῃ. 22γ μάχαιρα γλῶσσα βασιλέως καὶ οὐ σαρκίνη, ὃς δ᾿ ἂν παραδοθῇ, συντριβήσεται· 22δ ἐὰν γὰρ ὀξυνθῇ ὁ θυμὸς αὐτοῦ, σὺν νεύροις ἀνθρώπους ἀναλίσκει, καὶ ὀστᾶ ἀνθρώπων κατατρώγει, καὶ συγκαίει ὥσπερ φλόξ, ὥστε ἄβρωτα εἶναι νεοσσοῖς ἀετῶν. (Μασ. Λ´,
Сія́ же ва́мъ смы́сленнымъ глаго́лю разумѣ́ти: срамля́тися лица́ на судѣ́ не добро́.
1
24
). 22ε Τοὺς ἐμοὺς λόγους, υἱέ, φοβήθητι, καὶ δεξάμενος αὐτοὺς μετανόει· τάδε λέγει ὁ ἀνὴρ τοῖς πιστεύουσι Θεῷ, καὶ παύομαι·
Глаго́ляй нечести́ваго, я́ко пра́веденъ є́сть, про́клятъ от люді́й бу́детъ и возненави́дѣнъ во язы́цѣхъ:
2
25
ἀφρονέστατος γάρ εἰμι ἁπάντων ἀνθρώπων, καὶ φρόνησις ἀνθρώπων οὐκ ἔστιν ἐν ἐμοί·
облича́ющіи же лу́чшіи явя́тся, на ня́же пріи́детъ благослове́ніє бла́го:
3
26
Θεὸς δεδίδαχέ με σοφίαν, καὶ γνῶσιν ἁγίων ἔγνωκα.
и устнѣ́ облобыза́ютъ отвѣща́ющыя словеса́ бла́га.
4
27
τίς ἀνέβη εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ κατέβη; τίς συνήγαγεν ἀνέμους ἐν κόλπῳ; τίς συνέστρεψεν ὕδωρ ἐν ἱματίῳ; τίς ἐκράτησε πάντων τῶν ἄκρων τῆς γῆς; τί ὄνομα αὐτῷ, ἢ τί ὄνομα τοῖς τέκνοις αὐτοῦ;
Уготовля́й на исхо́дъ дѣла́ твоя́, и угото́вися на село́, и ходи́ вслѣ́дъ мене́, и сози́ждеши до́мъ тво́й.
5
28
πάντες γὰρ λόγοι Θεοῦ πεπυρωμένοι, ὑπερασπίζει δὲ αὐτὸς τῶν εὐλαβουμένων αὐτόν.
Не бу́ди свидѣ́тель лжи́въ на твоєго́ граждани́на, ниже́ пространя́йся твои́ма устна́ма.
6
29
μὴ προσθῇς τοῖς λόγοις αὐτοῦ, ἵνα μὴ ἐλέγξῃ σε καὶ ψευδὴς γένῃ.
Не рцы́: и́мже о́бразомъ сотвори́ ми, сотворю́ єму́ и отмщу́ єму́, и́миже мя́ преоби́дѣ.
7
30
δύο αἰτοῦμαι παρὰ σοῦ, μὴ ἀφέλῃς μου χάριν πρὸ τοῦ ἀποθανεῖν με·
Я́коже ни́ва му́жъ безу́мный, и я́ко віногра́дъ человѣ́къ скудоу́мный:
8
31
μάταιον λόγον καὶ ψευδῆ μακράν μου ποίησον, πλοῦτον δὲ καὶ πενίαν μή μοι δῷς, σύνταξόν δέ μοι τὰ δέοντα καὶ τὰ αὐτάρκη,
а́ще оста́виши єго́, опустѣ́єтъ и траво́ю порасте́тъ ве́сь, и бу́детъ оста́вленъ, огра́ды же ка́менныя єго́ раскопа́ются.
9
32
ἵνα μὴ πλησθεὶς ψευδὴς γένωμαι καὶ εἴπω· τίς με ὁρᾶ; ἢ πενηθεὶς κλέψω καὶ ὀμόσω τὸ ὄνομα τοῦ Θεοῦ.
Послѣди́ а́зъ пока́яхся, воззрѣ́хъ избра́ти наказа́ніє:
10
33
μὴ παραδῷς οἰκέτην εἰς χεῖρας δεσπότου, μήποτε καταράσηταί σε καὶ ἀφανισθῇς.
ма́ло дремлю́, ма́ло же сплю́ и ма́ло объе́млю рука́ма пе́рси:
11
34
ἔκγονον κακὸν πατέρα καταρᾶται, τὴν δὲ μητέρα οὐκ εὐλογεῖ.
а́ще же сіє́ твори́ши, пріи́детъ предъиду́щи нищета́ твоя́ и ску́дость твоя́, я́ко бла́гъ тече́цъ.
12
ἔκγονον κακὸν δίκαιον ἑαυτὸν κρίνει. τὴν δ᾿ ἔξοδον αὐτοῦ οὐκ ἀπένιψεν.
13
ἔκγονον κακὸν ὑψηλοὺς ὀφθαλμοὺς ἔχει, τοῖς δὲ βλεφάροις αὐτοῦ ἐπαίρεται.
14
ἔκγονον κακὸν μαχαίρας τοὺς ὀδόντας ἔχει καὶ τὰς μύλας τομίδας, ὥστε ἀναλίσκειν καὶ κατεσθίειν τοὺς ταπεινοὺς ἀπὸ τῆς γῆς καὶ τοὺς πένητας αὐτῶν ἐξ ἀνθρώπων. (Μασ. ΚΔ´,
23
). Ταῦτα δὲ λέγω ὑμῖν τοῖς σοφοῖς ἐπιγινώσκειν· αἰδεῖσθαι πρόσωπον ἐν κρίσει οὐ καλόν.
24
ὁ εἰπὼν τὸν ἀσεβῆ· δίκαιός ἐστιν, ἐπικατάρατος λαοῖς ἔσται καὶ μισητὸς εἰς ἔθνη·
25
οἱ δὲ ἐλέγχοντες βελτίους φανοῦνται, ἐπ᾿ αὐτοὺς δὲ ἥξει εὐλογία·
26
χείλη δὲ φιλήσουσιν ἀποκρινόμενα λόγους ἀγαθούς.
27
ἑτοίμαζε εἰς τὴν ἔξοδον τὰ ἔργα σου καὶ παρασκευάζου εἰς τὸν ἀγρὸν καὶ πορεύου κατόπισθέν μου καὶ ἀνοικοδομήσεις τὸν οἶκον σου.
28
μή ἴσθι ψευδὴς μάρτυς ἐπὶ σὸν πολίτην, μηδὲ πλατύνου σοῖς χείλεσι.
29
μὴ εἴπῃς· ὃν τρόπον ἐχρήσατό μοι, χρήσομαι αὐτῷ, τίσομαι δὲ αὐτὸν ἅ με ἠδίκησεν.
30
ὥσπερ γεώργιον ἀνὴρ ἄφρων, καὶ ὥσπερ ἀμπελὼν ἄνθρωπος ἐνδεὴς φρενῶν·
31
ἐὰν ἀφῇς αὐτόν, χερσωθήσεται καὶ χορτομανήσει ὅλος καὶ γίνεται ἐκλελειμμένος, οἱ δὲ φραγμοὶ τῶν λίθων αὐτοῦ κατασκάπτονται.
32
ὕστερον ἐγὼ μετενόησα, ἐπέβλεψα τοῦ ἐκλέξασθαι παιδείαν,
33
ὀλίγον νυστάζω, ὀλίγον δὲ καθυπνῶ, ὀλίγον δὲ ἐναγκαλίζομαι χερσὶ στήθη·
34
ἐὰν δὲ τοῦτο ποιῇς, ἥξει προπορευομένη ἡ πενία σου καὶ ἡ ἔνδειά σου ὥσπερ ἀγαθὸς δρομεύς. (Μασ. Λ´,
15
). Τῇ βδέλλῃ τρεῖς θυγατέρες ἦσαν ἀγαπήσει ἀγαπώμεναι, καὶ αἱ τρεῖς αὗται οὐκ ἐνεπίμπλασαν αὐτήν, καὶ ἡ τετάρτη οὐκ ἠρκέσθη εἰπεῖν· ἱκανόν.
16
ᾅδης καὶ ἔρως γυναικὸς καὶ γῆ οὐκ ἐμπιπλαμένη ὕδατος καὶ ὕδωρ καὶ πῦρ οὐ μὴ εἴπωσιν· ἀρκεῖ·
17
ὀφθαλμὸν καταγελῶντα πατρὸς καὶ ἀτιμάζοντα γῆρας μητρός, ἐκκόψαισαν αὐτὸν κόρακες ἐκ τῶν φαράγγων καὶ καταφάγοισαν αὐτὸν νεοσσοὶ ἀετῶν.
18
τρία δέ ἐστι ἀδύνατά μοι νοῆσαι, καὶ τὸ τέταρτον οὐκ ἐπιγινώσκω·
19
ἴχνη ἀετοῦ πετομένου καὶ ὁδοὺς ὄφεως ἐπὶ πέτρας καὶ τρίβους νηὸς ποντοπορούσης καὶ ὁδοὺς ἀνδρὸς ἐν νεότητι.
20
τοιαύτη ὁδὸς γυναικὸς μοιχαλίδος, ἥ, ὅταν πράξῃ, ἀπονιψαμένη, οὐδέν φησι πεπραχέναι ἄτοπον.
21
διὰ τριῶν σείεται ἡ γῆ, τὸ δὲ τέταρτον οὐ δύναται φέρειν·
22
ἐὰν οἰκέτης βασιλεύσῃ καὶ ἄφρων πλησθῇ σιτίων
23
καὶ οἰκέτις ἐὰν ἐκβάλῃ τὴν ἑαυτῆς κυρίαν καὶ μισητὴ γυνὴ ἐὰν τύχῃ ἀνδρὸς ἀγαθοῦ.
24
τέσσαρα δὲ ἐλάχιστα ἐπὶ τῆς γῆς, ταῦτα δέ ἐστι σοφώτερα τῶν σοφῶν·
25
οἱ μύρμηκες, οἷς μὴ ἔστιν ἰσχὺς καὶ ἑτοιμάζονται θέρους τὴν τροφήν·
26
καὶ οἱ χοιρογρύλλιοι, ἔθνος οὐκ ἰσχυρόν, οἳ ἐποιήσαντο ἐν πέτραις τοὺς ἑαυτῶν οἴκους·
27
ἀβασίλευτόν ἐστιν ἡ ἀκρὶς καὶ στρατεύει ἀφ᾿ ἑνὸς κελεύσματος εὐτάκτως·
28
καὶ καλαβώτης χερσὶν ἐρειδόμενος καὶ εὐάλωτος ὢν κατοικεῖ ἐν ὀχυρώμασι βασιλέως.
29
τρία δέ ἐστιν, ἃ εὐόδως πορεύεται, καὶ τέταρτον, ὃ καλῶς διαβαίνει·
30
σκύμνος λέοντος ἰσχυρότερος κτηνῶν, ὃς οὐκ ἀποστρέφεται οὐδὲ καταπτήσσει κτῆνος,
31
καὶ ἀλέκτωρ ἐμπεριπατῶν θηλείαις εὔψυχος καὶ τράγος ἡγούμενος αἰπολίου καὶ βασιλεὺς δημηγορῶν ἐν ἔθνει.
32
ἐὰν πρόῃ σεαυτὸν ἐν εὐφροσύνῃ καὶ ἐκτείνῃς τὴν χεῖρά σου μετὰ μάχης, ἀτιμασθήσῃ.
33
ἄμελγε γάλα, καὶ ἔσται βούτυρον· ἐὰν δὲ ἐκπιέζῃς μυκτῆρας, ἐξελεύσεται αἷμα· ἐὰν δὲ ἐξέλκῃς λόγους, ἐξελεύσονται κρίσεις καὶ μάχαι. (Μασ. ΛΑ´,
1
). Οἱ ἐμοὶ λόγοι εἴρηνται ὑπὸ Θεοῦ, βασιλέως χρηματισμός, ὃν ἐπαίδευσεν ἡ μήτηρ αὐτοῦ.
2
τί, τέκνον, τηρήσεις; τί; ρήσεις Θεοῦ. πρωτογενές, σοὶ λέγω, υἱέ· τί τέκνον ἐμῆς κοιλίας; τί τέκνον ἐμῶν εὐχῶν;
3
μὴ δῷς γυναιξὶ σὸν πλοῦτον, καὶ τὸν σὸν νοῦν καὶ βίον εἰς ὑστεροβουλίαν.
4
μετὰ βουλῆς πάντα ποίει, μετὰ βουλῆς οἰνοπότει· οἱ δυνάσται θυμώδεις εἰσίν, οἶνον δὲ μὴ πινέτωσαν,
5
ἵνα μὴ πιόντες ἐπιλάθωνται τῆς σοφίας καὶ ὀρθὰ κρῖναι οὐ μὴ δύνωνται τοὺς ἀσθενεῖς.
6
δίδοτε μέθην τοῖς ἐν λύπαις καὶ οἶνον πίνειν τοῖς ἐν ὀδύναις,
7
ἵνα ἐπιλάθωνται τῆς πενίας καὶ τῶν πόνων μὴ μνησθῶσιν ἔτι.
8
ἄνοιγε σὸν στόμα λόγῳ Θεοῦ, καὶ κρῖνε πάντας ὑγιῶς.
9
ἄνοιγε σὸν στόμα καὶ κρῖνε δικαίως, διάκρινε δὲ πένητα καὶ ἀσθενῆ.
Κεφάλαιο 25
Глава 25
1
1
ΑΥΤΑΙ αἱ παιδεῖαι Σολομῶντος αἱ ἀδιάκριτοι, ἃς ἐξεγράψαντο οἱ φίλοι ᾿Εζεκίου τοῦ βασιλέως τῆς ᾿Ιουδαίας.
Сія́ при́тчи Соломо́ни бы́вшыя нерасположе́нны, я́же списа́ша дру́зіє єзекі́и царя́ Іуде́йска.
2
2
Δόξα Θεοῦ κρύπτει λόγον, δόξα δὲ βασιλέως τιμᾷ πράγματα.
Сла́ва Бо́жія кры́єтъ сло́во, сла́ва же царе́ва почита́єтъ повелѣ́нія єго́.
3
3
οὐρανὸς ὑψηλός, γῆ δὲ βαθεῖα, καρδία δὲ βασιλέως ἀνεξέλεγκτος.
Не́бо высоко́, земля́ же глубока́: се́рдце же царе́во необличи́телно.
4
4
τύπτε ἀδόκιμον ἀργύριον, καὶ καθαρισθήσεται καθαρὸν ἅπαν·
Ку́й неискуше́нноє сребро́, и очи́стится чи́сто все́.
5
5
κτεῖνε ἀσεβεῖς ἐκ προσώπου βασιλέως, καὶ κατορθώσει ἐν δικαιοσύνῃ ὁ θρόνος αὐτοῦ.
Убива́й нечести́выя от лица́ царе́ва, и испра́вится въ пра́вдѣ престо́лъ єго́.
6
6
μὴ ἀλαζονεύου ἐνώπιον βασιλέως, μηδὲ ἐν τόποις δυναστῶν ὑφίστασο·
Не горди́ся предъ лице́мъ царе́вымъ и на мѣ́стѣ си́льныхъ не ста́ни:
7
7
κρεῖσσον γάρ σοι τὸ ρηθῆναι· ἀνάβαινε πρός με ἢ ταπεινῶσαί σε ἐν προσώπῳ δυνάστου. ἃ εἶδον οἱ ὀφθαλμοί σου, λέγε.
лу́чше бо ти́ є́сть, єгда́ рече́тъ: взы́ди ко мнѣ́: не́жели смири́тися тебѣ́ предъ лице́мъ си́льнаго.
8
8
μὴ πρόσπιπτε εἰς μάχην ταχέως, ἵνα μὴ μεταμεληθῇς ἐπ᾿ ἐσχάτων. ἡνίκα ἄν σε ὀνειδίσῃ ὁ σὸς φίλος,
Я́же ви́дѣста о́чи твои́, глаго́ли. Не впа́дай въ тя́жбу ско́ро, да не раска́єшися по́слѣжди, єгда́ тебѣ́ досади́тъ дру́гъ тво́й.
9
9
ἀναχώρει εἰς τὰ ὀπίσω μὴ καταφρόνει,
Вступа́й вспя́ть, не неради́, да не поно́ситъ у́бо тебѣ́ дру́гъ:
10
10
μή σε ὀνειδίσῃ μὲν ὁ φίλος, ἡ δὲ μάχη σου καὶ ἡ ἔχθρα οὐκ ἀπέσται, ἀλλὰ ἔσται σοι ἴση θανάτῳ. 10α χάρις καὶ φιλία ἐλευθεροῖ, ἃς τήρησον σεαυτῷ, ἵνα μὴ ἐπονείδιστος γένῃ, ἀλλὰ φύλαξον τὰς ὁδούς σου εὐσυναλλάκτως.
сва́ра же твоя́ и вражда́ твоя́ не отсту́питъ, но бу́детъ ти́ ра́вна со сме́ртію. Благода́ть и любы́ свобожда́єтъ, въ ни́хже утверди́ себе́, да не въ поноше́ніи бу́деши, но сохрани́ пути́ твоя́ до́брѣ устро́єны.
11
11
μῆλον χρυσοῦν ἐν ὁρμίσκῳ σαρδίου, οὕτως εἰπεῖν λόγον.
[Я́коже] я́блоко зла́то во усеря́зи сарді́йскаго ка́мене, си́це рещи́ сло́во при прили́чныхъ єму́.
12
12
εἰς ἐνώτιον χρυσοῦν καὶ σάρδιον πολυτελὲς δέδεται, λόγος σοφὸς εἰς εὐήκοον οὖς.
И [я́коже] во усеря́зь златы́й сарді́йскій ка́мень многоцѣ́нный вя́жется, [си́це] сло́во прему́дро во у́хо благопослу́шно.
13
13
ὥσπερ ἔξοδος χιόνος ἐν ἀμήτῳ κατὰ καῦμα ὠφελεῖ, οὕτως ἄγγελος πιστὸς τοὺς ἀποστείλαντας αὐτόν· ψυχὰς γὰρ τῶν αὐτῷ χρωμένων ὠφελεῖ.
Я́коже исхо́дище снѣ́га въ жа́тву зно́я по́льзуєтъ, та́ко вѣ́стникъ вѣ́ренъ посла́вшихъ єго́: ду́шы бо употребля́ющихъ єго́ по́льзуєтъ.
14
14
ὥσπερ ἄνεμοι καὶ νέφη καὶ ὑετοὶ ἐπιφανέστατα, οὕτως ὁ καυχώμενος ἐπὶ δόσει ψευδεῖ.
Я́коже вѣ́три и о́блацы и дожде́ве явля́ющіися, та́ко и хва́лящійся о дая́ніи ло́жнѣмъ.
15
15
ἐν μακροθυμίᾳ εὐοδία βασιλεῦσι, γλῶσσα δὲ μαλακὴ συντρίβει ὀστᾶ.
Въ долготерпѣ́ніи благополу́чіє царе́мъ: язы́къ же мя́кокъ сокруша́єтъ ко́сти.
16
16
μέλι εὑρὼν φάγε τὸ ἱκανόν, μήποτε πλησθεὶς ἐξεμέσῃς.
Ме́дъ обрѣ́тъ я́ждь умѣ́ренно, да не ка́ко пресыще́нъ изблює́ши.
17
17
σπάνιον εἴσαγε σὸν πόδα πρὸς σεαυτοῦ φίλον, μήποτε πλησθείς σου μισήσῃ σε.
Не учаща́й вноси́ти но́гу твою́ ко дру́гу твоєму́, да не когда́ насы́щься тебе́, возненави́дитъ тя́.
18
18
ρόπαλον καὶ μάχαιρα καὶ τόξευμα ἀκιδωτόν, οὕτως καὶ ἀνὴρ ὁ καταμαρτυρῶν τοῦ φίλου αὐτοῦ μαρτυρίαν ψευδῆ.
Дреко́ль и ме́чь и стрѣла́ остра́, та́ко и му́жъ свидѣ́телствуяй на дру́га своєго́ свидѣ́телство ло́жноє.
19
19
ὁδὸς κακοῦ καὶ ποὺς παρανόμου ὀλεῖται ἐν ἡμέρᾳ κακῇ.
Пу́ть зла́го и нога́ законопресту́пнаго поги́бнутъ въ де́нь зо́лъ.
20
20
ὥσπερ ὄξος ἕλκει ἀσύμφορον, οὕτως προσπεσὸν πάθος ἐν σώματι καρδίαν λυπεῖ. 20α ὥσπερ σὴς ἐν ἱματίῳ καὶ σκώληξ ξύλῳ, οὕτως λύπη ἀνδρὸς βλάπτει καρδίαν.
Я́коже о́цетъ неполе́зенъ вре́ду и ды́мъ очи́ма, та́ко припа́дшая стра́сть въ тѣлеси́ се́рдце оскорбля́єтъ. Я́коже мо́ліє въ ри́зѣ и че́рвіє въ дре́вѣ, та́ко печа́ль му́жу вреди́тъ се́рдце.
21
21
ἐὰν πεινᾷ ὁ ἐχθρός σου, ψώμιζε αὐτόν, ἐὰν διψᾷ, πότιζε αὐτόν·
А́ще а́лчетъ вра́гъ тво́й, ухлѣ́би єго́: а́ще ли жа́ждетъ, напо́й єго́:
22
22
τοῦτο γὰρ ποιῶν ἄνθρακας πυρὸς σωρεύσεις ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, ὁ δὲ Κύριος ἀνταποδώσει σοι ἀγαθά.
сіє́ бо творя́, у́гліє о́гненноє собира́єши на главу́ єго́, Госпо́дь же возда́стъ тебѣ́ блага́я.
23
23
ἄνεμος Βορέας ἐξεγείρει νέφη, πρόσωπον δὲ ἀναιδὲς γλῶσσαν ἐρεθίζει.
Вѣ́тръ сѣ́верный воздвиза́єтъ о́блаки, лице́ же безсту́дно язы́къ раздража́єтъ.
24
24
κρεῖσσον οἰκεῖν ἐπὶ γωνίας δώματος ἢ μετὰ γυναικὸς λοιδόρου ἐν οἰκίᾳ κοινῇ.
Лу́чше жи́ти во у́глѣ непокры́тѣмъ, не́же во хра́минѣ о́бщей со жено́ю клеветли́вою.
25
25
ὥσπερ ὕδωρ ψυχρὸν ψυχῇ διψώσῃ προσηνές, οὕτως ἀγγελία ἀγαθὴ ἐκ γῆς μακρόθεν.
Я́коже вода́ студе́ная души́ жа́ждущей благопрія́тна, та́ко вѣ́сть блага́я от земли́ издале́ча.
26
26
ὥσπερ εἴ τις πηγὴ φράσσοι καὶ ὕδατος ἔξοδον λυμαίνοιτο, οὕτως ἄκοσμον δίκαιον πεπτωκέναι ἐνώπιον ἀσεβοῦς.
Я́коже а́ще кто́ исто́чникъ загражда́єтъ и исхо́дище воды́ губи́тъ, та́ко не лѣ́по пра́веднику па́сти предъ нечести́вымъ.
27
27
ἐσθίειν μέλι πολὺ οὐ καλόν, τιμᾶ δὲ χρὴ λόγους ἐνδόξους.
Я́сти ме́дъ мно́го не добро́: почита́ти же подоба́єтъ словеса́ сла́вна.
28
28
ὥσπερ πόλις τὰ τείχει καταβεβλημένη καὶ ἀτείχιστος, οὕτως ἀνὴρ ὃς οὐ μετὰ βουλῆς τι πράσσει.
Я́коже гра́дъ стѣна́ми разоре́нъ и не огражде́нъ, та́ко му́жъ творя́й что́ безъ совѣ́та.
Κεφάλαιο 26
Глава 26
1
1
ΩΣΠΕΡ δρόσος ἐν ἀμήτῳ καὶ ὥσπερ ὑετὸς ἐν θέρει, οὕτως οὐκ ἔστιν ἄφρονι τιμή.
Я́коже роса́ въ жа́тву и я́коже до́ждь въ лѣ́тѣ {Євр.: я́коже снѣ́гъ въ лѣ́тѣ и до́ждь въ жа́тву.}, та́ко нѣ́сть безу́мному че́сти.
2
2
ὥσπερ ὄρνεα πέταται καὶ στρουθοί, οὕτως ἀρὰ ματαία οὐκ ἐπελεύσεται οὐδενί.
Я́коже пти́цы отлета́ютъ и вра́бієве, та́ко кля́тва су́єтная не на́йдетъ ни на кого́же.
3
3
ὥσπερ μάστιξ ἵππῳ καὶ κέντρον ὄνῳ, οὕτως ράβδος ἔθνει παρανόμῳ.
Я́коже би́чь коню́ и осте́нъ ослу́, та́ко же́злъ язы́ку законопресту́пну.
4
4
μὴ ἀποκρίνου ἄφρονι πρὸς τὴν ἐκείνου ἀφροσύνην, ἵνα μὴ ὅμοιος γένῃ αὐτῷ·
Не отвѣща́й безу́мному по безу́мію єго́, да не подо́бенъ єму́ бу́деши:
5
5
ἀλλὰ ἀποκρίνου ἄφρονι κατὰ τὴν ἀφροσύνην αὐτοῦ, ἵνα μὴ φαίνηται σοφός παρ᾿ ἑαυτῷ.
но отвѣща́й безу́мному по безу́мію єго́, да не яви́тся му́дръ у себе́.
6
6
ἐκ τῶν ὁδῶν ἑαυτοῦ ὄνειδος ποιεῖται ὁ ἀποστείλας δι᾿ ἀγγέλου ἄφρονος λόγον.
От путі́й свои́хъ поноше́ніє твори́тъ, и́же посла́ вѣ́стникомъ безу́мнымъ сло́во.
7
7
ἀφελοῦ πορείαν σκελῶν καὶ παρανομίαν ἐκ στόματος ἀφρόνων.
Отими́ ше́ствіє от гле́знъ и законопреступле́ніє от у́стъ безу́мныхъ.
8
8
ὃς ἀποδεσμεύει λίθον ἐν σφενδόνῃ, ὅμοιός ἐστι τῷ διδόντι ἄφρονι δόξαν.
И́же привязу́єтъ ка́мень въ пра́щи, подо́бенъ є́сть даю́щему безу́мному сла́ву.
9
9
ἄκανθαι φύονται ἐν χειρὶ μεθύσου, δουλεία δὲ ἐν χειρὶ τῶν ἀφρόνων.
Те́рнія прозяба́ютъ въ руцѣ́ пія́ницы, и порабоще́ніє въ руцѣ́ безу́мныхъ.
10
10
πολλὰ χειμάζεται πᾶσα σάρξ ἀφρόνων· συντρίβεται γὰρ ἡ ἔκστασις αὐτῶν.
Мно́гими волну́єтся вся́ка пло́ть безу́мныхъ, сокруша́єтся бо изступле́ніє и́хъ.
11
11
ὥσπερ κύων ὅταν ἐπέλθῃ ἐπὶ τὸν ἑαυτοῦ ἔμετον καὶ μισητὸς γένηται, οὕτως ἄφρων τῇ ἑαυτοῦ κακίᾳ ἀναστρέψας ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ ἁμαρτίαν. 11α ἔστιν αἰσχύνη ἐπάγουσα ἁμαρτίαν, καί ἐστιν αἰσχύνη δόξα καὶ χάρις.
Я́коже пе́съ, єгда́ возврати́тся на своя́ блево́тины, и ме́рзокъ быва́єтъ, та́ко безу́мный своє́ю зло́бою возвра́щься на сво́й грѣ́хъ. Є́сть сты́дъ наводя́й грѣ́хъ, и є́сть сты́дъ сла́ва и благода́ть.
12
12
εἶδον ἄνδρα δόξαντα παρ᾿ αὑτῷ σοφὸν εἶναι, ἐλπίδα μέντοι ἔσχε μᾶλλον ἄφρων αὐτοῦ.
Ви́дѣхъ му́жа непщева́вша себе́ му́дра бы́ти, упова́ніє же и́мать безу́мный па́че єго́.
13
13
λέγει ὀκνηρὸς ἀποστελλόμενος εἰς ὁδόν· λέων ἐν ταῖς ὁδοῖς, ἐν δὲ ταῖς πλατείαις φονευταί.
Глаго́летъ лѣни́вый по́сланъ на пу́ть: ле́въ на путе́хъ, на сто́гнахъ же разбо́йницы.
14
14
ὥσπερ θύρα στρέφεται ἐπὶ τοῦ στρόφιγγος, οὕτως ὀκνηρὸς ἐπὶ τῆς κλίνης αὐτοῦ.
Я́коже две́рь обраща́єтся на пятѣ́, та́ко лѣни́вый на ло́жи своє́мъ.
15
15
κρύψας ὀκνηρὸς τὴν χεῖρα ἐν τῷ κόλπῳ αὐτοῦ, οὐ δυνήσεται ἐπενεγκεῖν ἐπὶ στόμα.
Скры́въ лѣни́вый ру́ку въ нѣ́дро своє́ не возмо́жетъ принести́ ко усто́мъ.
16
16
σοφώτερος ἑαυτῷ ὀκνηρὸς φαίνεται τοῦ ἐν πλησμονῇ ἀποκομίζοντος ἀγγελίαν.
Мудрѣ́йшій себѣ́ лѣни́вый явля́єтся, па́че во изоби́ліи износя́щаго вѣ́сть.
17
17
ὥσπερ ὁ κρατῶν κέρκου κυνός, οὕτως ὁ προεστὼς ἀλλοτρίας κρίσεως.
Я́коже держа́й за о́шибъ пса́, та́ко предсѣда́телствуяй чужде́му суду́.
18
18
ὥσπερ οἱ ἰώμενοι προβάλλουσι λόγους εἰς ἀνθρώπους, ὁ δὲ ἀπαντήσας τῷ λόγῳ πρῶτος ὑποσκελισθήσεται,
Я́коже врачу́єміи ме́щутъ словеса́ на человѣ́ки, срѣта́яй же сло́вомъ пе́рвый за́пнется:
19
19
οὕτως πάντες οἱ ἐνεδρεύοντες τοὺς ἑαυτῶν φίλους, ὅταν δὲ ὁραθῶσι, λέγουσι ὅτι παίζων ἔπραξα.
та́ко вси́ кова́рствующіи надъ свои́ми дру́ги: єгда́ же уви́дѣни бу́дутъ, глаго́лютъ, я́ко игра́я содѣ́яхъ.
20
20
ἐν πολλοῖς ξύλοις θάλλει πῦρ, ὅπου δὲ οὐκ ἔστι δίθυμος, ἡσυχάζει μάχη.
Во мно́зѣхъ дре́вѣхъ расте́тъ о́гнь: а идѣ́же нѣ́сть разгнѣвля́юща, умолка́єтъ сва́ръ.
21
21
ἐσχάρα ἄνθραξι καὶ ξύλα πυρί, ἀνὴρ δὲ λοίδορος εἰς ταραχὴν μάχης.
Огни́ще у́глію, и дрова́ огне́ви: му́жъ же клеветли́въ въ мяте́жъ сва́ра.
22
22
λόγοι κερκώπων μαλακοί, οὗτοι δὲ τύπτουσιν εἰς ταμιεῖα σπλάγχνων.
Словеса́ ласка́телей мя́гка: сія́ же ударя́ютъ въ сокро́вища утро́бъ.
23
23
ἀργύριον διδόμενον μετὰ δόλου, ὥσπερ ὄστρακον ἡγητέον. χείλη λεῖα καρδίαν καλύπτει λυπηράν.
Сребро́ дає́мо съ ле́стію, я́коже скуде́ль вмѣня́ємо: устнѣ́ гла́дки се́рдце покрыва́ютъ приско́рбно.
24
24
χείλεσι πάντα ἐπινεύει ἀποκλαιόμενος ἐχθρός, ἐν δὲ τῇ καρδίᾳ τεκταίνεται δόλους.
Устна́ма вся́ обѣщава́єтъ пла́чай вра́гъ, въ се́рдцы же содѣва́єтъ ле́сть.
25
25
ἐάν σου δέηται ὁ ἐχθρὸς μεγάλῃ τῇ φωνῇ, μὴ πεισθῆς, ἑπτὰ γάρ εἰσι πονηρίαι ἐν τῇ ψυχῇ αὐτοῦ.
А́ще тя́ мо́литъ вра́гъ ве́ліимъ гла́сомъ, не вѣ́руй єму́, се́дмь бо є́сть лука́вствій въ души́ єго́.
26
26
ὁ κρύπτων ἔχθραν συνίστησι δόλον, ἐκκαλύπτει δὲ τὰς ἑαυτοῦ ἁμαρτίας εὔγνωστος ἐν συνεδρίοις.
Тая́й вражду́ составля́єтъ ле́сть: открыва́єтъ же своя́ грѣхи́ благоразу́мный на со́нмищихъ.
27
27
ὁ ὀρύσσων βόθρον τῷ πλησίον ἐμπεσεῖται εἰς αὐτόν, ὁ δὲ κυλίων λίθον ἐφ᾿ ἑαυτὸν κυλίει.
Изрыва́яй я́му и́скреннему впаде́тся въ ню́: валя́яй же ка́мень на себе́ вали́тъ.
28
28
γλῶσσα ψευδὴς μισεῖ ἀλήθειαν, στόμα δὲ ἄστεγον ποιεῖ ἀκαταστασίας.
Язы́къ лжи́въ ненави́дитъ и́стины, уста́ же непокрове́нна творя́тъ нестроє́ніє.
Κεφάλαιο 27
Глава 27
1
1
ΜΗ καυχῶ τὰ εἰς αὔριον, οὐ γὰρ γινώσκεις τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα.
Не хвали́ся о у́тріи, не вѣ́си бо, что́ роди́тъ [де́нь] находя́й.
2
2
ἐγκωμιαζέτω σε ὁ πέλας καὶ μὴ τὸ σὸν στόμα, ἀλλότριος καὶ μὴ τὰ σὰ χείλη.
Да хва́литъ тя́ и́скренній, а не твоя́ уста́, чужді́й, а не твои́ устнѣ́.
3
3
βαρὺ λίθος καὶ δυσβάστακτον ἄμμος, ὀργὴ δὲ ἄφρονος βαρυτέρα ἀμφοτέρων.
Тя́жко ка́мень и неудобоно́сно песо́къ, гнѣ́въ же безу́мнаго тя́жшій обоєго́.
4
4
ἀνελεήμων θυμὸς καὶ ὀξεῖα ὀργή, ἀλλ᾿ οὐδένα ὑφίσταται ζῆλος.
Безми́лостивна я́рость и о́стръ гнѣ́въ, но ничто́же постои́тъ ре́вности.
5
5
κρείσσους ἔλεγχοι ἀποκεκαλυμμένοι κρυπτομένης φιλίας.
Лу́чше обличе́нія открове́нна та́йныя любве́.
6
6
ἀξιοπιστόστερά εἰσι τραύματα φίλου ἢ ἐκούσια φιλήματα ἐχθροῦ.
Достовѣ́рнѣє су́ть я́звы дру́га, не́жели во́льная лобза́нія врага́.
7
7
ψυχὴ ἐν πλησμονῇ οὖσα κηρίοις ἐμπαίζει, ψυχῇ δὲ ἐνδεεῖ καὶ τὰ πικρὰ γλυκέα φαίνεται.
Душа́ въ сы́тости су́щи со́тамъ руга́єтся: души́ же нище́тнѣй и го́рькая сла́дка явля́ются.
8
8
ὥσπερ ὅταν ὄρνεον καταπετασθῇ ἐκ τῆς ἰδίας νοσσιᾶς, οὕτως ἄνθρωπος δουλοῦται ὅταν ἀποξενωθῇ ἐκ τῶν ἰδίων τόπων.
Я́коже єгда́ пти́ца отлети́тъ от гнѣзда́ своєго́, та́ко человѣ́къ порабоща́єтся, єгда́ устрани́тся от свои́хъ мѣ́стъ.
9
9
μύροις καὶ οἴνοις καὶ θυμιάμασι τέρπεται καρδία, καταρρήγνυται δὲ ὑπὸ συμπτωμάτων ψυχή.
Ми́ры и віно́мъ и ѳиміа́мы красу́єтся се́рдце, растерзава́єтжеся от бѣ́дъ душа́.
10
10
φίλον σὸν ἢ φίλον πατρῷον μὴ ἐγκαταλίπῃς, εἰς δὲ τὸν οἶκον τοῦ ἀδελφοῦ σου μὴ εἰσέλθης ἀτυχῶν· κρείσσων φίλος ἐγγὺς ἢ ἀδελφὸς μακρὰν οἰκῶν.
Дру́га твоєго́ или́ дру́га о́тча не оставля́й: въ до́мъ же бра́та своєго́ не вни́ди неблагополу́чно: лу́чше дру́гъ бли́зъ, не́же бра́тъ дале́че живы́й.
11
11
σοφὸς γίνου, υἱέ, ἵνα σου εὐφραίνηται ἡ καρδία, καὶ ἀπόστρεψον ἀπὸ σοῦ ἐπονειδίστους λόγους.
Му́дръ бу́ди, сы́не, да весели́тся се́рдце твоє́, и отврати́ от себе́ поно́слива словеса́.
12
12
πανοῦργος κακῶν ἐπερχομένων ἀπεκρύβη, ἄφρονες δὲ ἐπελθόντες ζημίαν τίσουσιν.
Хи́трый злы́мъ находя́щымъ укрыва́єтся: безу́мніи же наше́дше тщету́ постра́ждутъ.
13
13
ἀφελοῦ τὸ ἱμάτιον αὐτοῦ, παρῆλθε γὰρ ὑβριστής, ὅστις τὰ ἀλλότρια λυμαίνεται.
Отими́ ри́зу єго́, пре́йде бо досади́тель, и́же чужда́я погубля́єтъ.
14
14
ὃς ἂν εὐλογῇ φίλον τὸ πρωΐ μεγάλῃ τῇ φωνῇ, καταρωμένου οὐδὲν διαφέρειν δόξει.
И́же а́ще благослови́тъ дру́га у́тро ве́ліимъ гла́сомъ, от клену́щаго ни чи́мже ра́знствовати возмни́тся.
15
15
σταγόνες ἐκβάλλουσιν ἄνθρωπον ἐν ἡμέρᾳ χειμερινῇ ἐκ τοῦ οἴκου αὐτοῦ, ὡσαύτως καὶ γυνὴ λοίδορος ἐκ τοῦ ἱδίου οἴκου.
Ка́пли изгоня́ютъ человѣ́ка въ де́нь зи́менъ изъ до́му єго́, та́ко и жена́ клеветли́вая изъ своєго́ до́му.
16
16
Βορέας σκληρὸς ἄνεμος, ὀνόματι δὲ ἐπιδέξιος καλεῖται.
Сѣ́веръ же́стокъ вѣ́тръ, и́менемъ же прія́тенъ нарица́єтся.
17
17
σίδηρος σίδηρον ὀξύνει, ἀνὴρ δὲ παροξύνει πρόσωπον ἑταίρου.
Желѣ́зо желѣ́за остри́тъ: му́жъ же поощря́єтъ лице́ дру́жне.
18
18
ὃς φυτεύει συκῆν φάγεται τοὺς καρποὺς αὐτῆς, ὃς δὲ φυλάσσει τὸν ἑαυτοῦ κύριον, τιμηθήσεται.
И́же насажда́єтъ смоко́вницу, снѣ́сть плоды́ єя́: а и́же храни́тъ го́спода своєго́, че́стенъ бу́детъ.
19
19
ὥσπερ οὐκ ὅμοια πρόσωπα προσώποις, οὕτως οὐδὲ αἱ διάνοιαι τῶν ἀνθρώπων.
Я́коже су́ть неподо́бна ли́ца ли́цамъ, си́це ниже́ сердца́ человѣ́ковъ.
20
20
ᾅδης καὶ ἀπώλεια οὐκ ἐμπίμπλανται, ὡσαύτως καὶ οἱ ὁφθαλμοὶ τῶν ἀνθρώπων ἄπληστοι. 20α βδέλυγμα Κυρίῳ στηρίζων ὀφθαλμόν, καὶ οἱ ἀπαίδευτοι ἀκρατεῖς γλώσσῃ.
А́дъ и поги́бель не насыща́ются: та́кожде и о́чи человѣ́честіи несы́ти. Ме́рзость Го́сподеви утвержда́яй о́чи, и ненака́занніи невозде́ржни язы́комъ.
21
21
δοκίμιον ἀργυρῷ καὶ χρυσῷ πύρωσις, ἀνὴρ δὲ δοκιμάζεται διὰ στόματος ἐγκωμιαζόντων αὐτόν. 21α καρδία ἀνόμου ἐκζητεῖ κακά, καρδία δὲ εὐθὴς ἐκζητεῖ γνῶσιν.
Искуше́ніє сребру́ и зла́ту раздеже́ніє: му́жъ же искуша́єтся усты́ хва́лящихъ єго́. Се́рдце беззако́нника взыску́єтъ зла́я, се́рдце же пра́во взыску́єтъ ра́зума.
22
22
ἐὰν μαστιγοῖς ἄφρονα ἐν μέσῳ συνεδρίου ἀτιμάζων, οὐ μὴ περιέλῃς τὴν ἀφροσύνην αὐτοῦ.
А́ще біє́ши безу́мнаго посредѣ́ со́нмища срамля́я єго́, не отъи́меши безу́мія єго́.
23
23
γνωστῶς ἐπιγνώσῃ ψυχὰς ποιμνίου σου καὶ ἐπιστήσεις καρδίαν σου σαῖς ἀγέλαις·
Разу́мнѣ разумѣва́й ду́ши ста́да твоєго́, и да приста́виши се́рдце твоє́ ко твои́мъ стада́мъ.
24
24
ὅτι οὐκ εἰς τὸν αἰῶνα ἀνδρὶ κράτος καὶ ἰσχύς, οὐδὲ παραδίδωσιν ἐκ γενεᾶς εἰς γενεάν.
Я́ко не во вѣ́къ му́жеви держа́ва и крѣ́пость, ниже́ предає́тъ от ро́да въ ро́дъ.
25
25
ἐπιμελοῦ τῶν ἐν τῷ πεδίῳ χλωρῶν καὶ κερεῖς πόαν, καὶ σύναγε χόρτον ὀρεινόν,
Прилѣжи́ о зла́цѣхъ су́щихъ на по́ли и пожне́ши траву́, и собира́й сѣ́но наго́рноє,
26
26
ἵνα ἔχῃς πρόβατα εἰς ἱματισμόν· τίμα πεδίον, ἵνα ὦσί σοι ἄρνες.
да и́маши о́вцы на одѣя́ніє: почита́й по́ле, да бу́дутъ ти́ а́гнцы.
27
27
υἱέ, παρ᾿ ἐμοῦ ἔχεις ρήσεις ἰσχυρὰς εἰς τὴν ζωήν σου καὶ εἰς τὴν ζωὴν σῶν θεραπόντων.
Сы́не, от мене́ и́маши рѣче́нія крѣ́пка въ жи́знь твою́ и въ жи́знь твои́хъ служи́телей.
Κεφάλαιο 28
Глава 28
1
1
ΦΕΥΓΕΙ ἀσεβὴς μηδενὸς διώκοντος, δίκαιος δὲ ὥσπερ λέων πέποιθε.
Бѣ́гаєтъ нечести́вый ни єди́ному же гоня́щу, пра́ведный же я́ко ле́въ упова́я.
2
2
δι᾿ ἁμαρτίας ἀσεβῶν κρίσεις ἐγείρονται, ἀνὴρ δὲ πανοῦργος κατασβέσει αὐτάς.
За грѣхи́ нечести́выхъ су́дове востаю́тъ: му́жъ же хи́трый угаси́тъ я́.
3
3
ἀνδρεῖος ἐν ἀσεβείαις συκοφαντεῖ πτωχούς. ὥσπερ ὑετὸς λάβρος καὶ ἀνωφελής,
Проде́рзый въ нече́стіихъ оклевета́єтъ ни́щыя, я́коже до́ждь си́льный не поле́зенъ:
4
4
οὕτως οἱ ἐγκαταλείποντες τὸν νόμον ἐγκωμιάζουν ἀσέβειαν, οἱ δὲ ἀγαπῶντες τὸν νόμον περιβάλλουσιν ἑαυτοῖς τεῖχος.
та́ко оста́вившіи зако́нъ хва́лятъ нече́стіє, лю́бящіи же зако́нъ огражда́ютъ себѣ́ стѣ́ну.
5
5
ἄνδρες κακοὶ οὐ νοήσουσι κρίμα, οἱ δὲ ζητοῦντες τὸν Κύριον συνήσουσιν ἐν παντί.
Му́жіє злі́и не уразумѣ́ютъ суда́, и́щущіи же Го́спода уразумѣ́ютъ о все́мъ.
6
6
κρείσσων πτωχὸς πορευόμενος ἐν ἀληθείᾳ, πλουσίου ψευδοῦς.
Лу́чше ни́щь ходя́й во и́стинѣ, не́жели бога́тъ ло́жь.
7
7
φυλάσσει νόμον υἱὸς συνετός, ὃς δὲ ποιμαίνει ἀσωτίαν ἀτιμάζει πατέρα.
Храни́тъ зако́нъ сы́нъ разу́мный: а и́же пасе́тъ несы́тость, безче́ститъ отца́ своєго́.
8
8
ὁ πληθύνων τὸν πλοῦτον αὐτοῦ μετὰ τόκων καὶ πλεονασμῶν, τῷ ἐλεῶντι πτωχοὺς συνάγει αὐτόν.
Умножа́яй бога́тство своє́ съ ли́хвами и прибы́тки ми́лующему ни́щыя собира́єтъ є́.
9
9
ὁ ἐκκλίνων τὸ οὖς αὐτοῦ μὴ εἰσακοῦσαι νόμου, καὶ αὐτὸς τὴν προσευχὴν αὐτοῦ ἐβδέλυκται.
Укланя́яй у́хо своє́ не послу́шати зако́на и са́мъ моли́тву свою́ омерзи́лъ.
10
10
ὃς πλανᾷ εὐθεῖς ἐν ὁδῷ κακῇ, εἰς διαφθορὰν αὐτὸς ἐμπεσεῖται· οἱ δὲ ἄνομοι διελεύσονται ἀγαθά, καὶ οὐκ εἰσελεύσονται εἰς αὐτά.
И́же льсти́тъ пра́выя на пути́ злѣ́мъ, во истлѣ́ніє са́мъ впаде́тъ: беззако́нніи же мину́ютъ блага́я и не вни́дутъ въ ня́.
11
11
σοφὸς παρ᾿ ἑαυτῷ ἀνὴρ πλούσιος, πένης δὲ νοήμων καταγνώσεται αὐτοῦ.
Прему́дръ у себе́ му́жъ бога́тый, убо́гій же разуми́въ пре́зритъ єго́.
12
12
διὰ βοήθειαν δικαίων πολλὴν γίνεται δόξα, ἐν δὲ τόποις ἀσεβῶν ἁλίσκονται ἄνθρωποι.
По́мощію пра́ведныхъ мно́га быва́єтъ сла́ва, на мѣ́стѣхъ же нечести́выхъ погиба́ютъ человѣ́цы.
13
13
ὁ ἐπικαλύπτων ἀσέβειαν ἑαυτοῦ οὐκ εὐοδωθήσεται, ὁ δὲ ἐξηγούμενος ἐλέγχους ἀγαπηθήσεται.
Покрыва́яй нече́стіє своє́ не успѣ́єтъ во блага́я, повѣ́дая же обличе́нія возлю́бленъ бу́детъ.
14
14
μακάριος ἀνήρ, ὃς καταπτήσσει πάντα δι᾿ εὐλάβειαν, ὁ δὲ σκληρὸς τὴν καρδίαν ἐμπεσεῖται κακοῖς.
Блаже́нъ му́жъ, и́же бои́тся всѣ́хъ за благоговѣ́ніє, а жестосе́рдый впа́даєтъ во зла́я.
15
15
λέων πεινῶν καὶ λύκος διψῶν, ὃς τυραννεῖ, πτωχὸς ὤν, ἔθνους πενιχροῦ.
Ле́въ а́лченъ и во́лкъ жа́жденъ, и́же тира́нствуєтъ {мучи́тельски облада́єтъ}, ни́щь сы́й, надъ язы́комъ убо́гимъ.
16
16
βασιλεὺς ἐνδεὴς προσόδων μέγας συκοφάντης, ὁ δὲ μισῶν ἀδικίαν μακρὸν χρόνον ζήσεται.
Ца́рь ску́денъ уро́комъ вели́къ клеветни́къ [быва́єтъ], а ненави́дяй непра́вды до́лго лѣ́тъ поживе́тъ.
17
17
ἄνδρα τὸν ἐν αἰτίᾳ φόνου ὁ ἐγγυώμενος, φυγὰς ἔσται καὶ οὐκ ἐν ἀσφαλείᾳ. 17α παίδευε υἱὸν καὶ ἀγαπήσει σε, καὶ δώσει κόσμον τῇ σῆ ψυχῇ· οὐ μὴ ὑπακούσει ἔθνει παρανόμῳ.
Му́жа, и́же въ винѣ́ сме́ртнѣ, выруча́яй бѣгле́цъ бу́детъ, а не утвержде́нъ. Наказу́й сы́на, и возлю́битъ тя́ и да́стъ лѣ́поту твоє́й души́, не послу́шаєтъ язы́ка законопресту́пна.
18
18
ὁ πορευόμενος δικαίως βεβοήθηται, ὁ δὲ σκολιαῖς ὁδοῖς πορευόμενος ἐμπλακήσεται.
Ходя́й пра́ведно по́мощь пріи́метъ, ходя́й же въ стро́потны пути́ увя́знетъ.
19
19
ὁ ἐργαζόμενος τὴν ἑαυτοῦ γῆν πλησθήσεται ἄρτων, ὁ δὲ διώκων σχολὴν πλησθήσεται πενίας.
Дѣ́лаяй свою́ зе́млю насы́тится хлѣ́бовъ, гоня́й же пра́здность насы́тится нищеты́.
20
20
ἀνὴρ ἀξιόπιστος πολλὰ εὐλογηθήσεται, ὁ δὲ κακὸς οὐκ ἀτιμώρητος ἔσται.
Му́жъ вѣ́ры досто́йный мно́го благослови́тся, злы́й же не безъ муче́нія бу́детъ.
21
21
ὃς οὐκ αἰσχύνεται πρόσωπα δικαίων, οὐκ ἀγαθός· ὁ τοιοῦτος ψωμοῦ ἄρτου ἀποδώσεται ἄνδρα.
И́же не срамля́єтся лица́ пра́ведныхъ, не бла́гъ: таковы́й за укру́хъ хлѣ́ба прода́стъ му́жа.
22
22
σπεύδει πλουτεῖν ἀνὴρ βάσκανος, καὶ οὐκ οἶδεν ὅτι ἐλεήμων κρατήσει αὐτοῦ.
Тщи́тся обогати́тися му́жъ зави́дливъ, и не вѣ́сть, я́ко ми́лостивый возоблада́єтъ и́мъ.
23
23
ὁ ἐλέγχων ἀνθρώπου ὁδοὺς χάριτας ἕξει μᾶλλον τοῦ γλωσσοχαριτοῦντος.
Облича́яй человѣ́чы пути́ благода́ть и́мать па́че язы́комъ ласка́ющаго.
24
24
ὃς ἀποβάλλεται πατέρα ἢ μητέρα, καὶ δοκεῖ μὴ ἁμαρτάνειν, οὗτος κοινωνός ἐστιν ἀνδρὸς ἀσεβοῦς.
И́же отверга́єтъ отца́ или́ ма́терь и мни́тся не согрѣша́ти, се́й соприча́стникъ є́сть му́жу нечести́ву.
25
25
ἄπιστος ἀνὴρ κρίνει εἰκῆ, ὃς δὲ πέποιθεν ἐπὶ Κύριον ἐν ἐπιμελείᾳ ἔσται.
Невѣ́рный му́жъ су́дитъ ту́не, а и́же надѣ́єтся на Го́спода, въ прилѣжа́ніи бу́детъ.
26
26
ὃς πέποιθε θρασείᾳ καρδίᾳ, ὁ τοιοῦτος ἄφρων· ὃς δὲ πορεύεται σοφίᾳ σωθήσεται.
И́же надѣ́єтся на де́рзо се́рдце, таковы́й безу́менъ: а и́же хо́дитъ въ прему́дрости, спасе́тся.
27
27
ὃς δίδωσι πτωχοῖς, οὐκ ἐνδεηθήσεται, ὃς δὲ ἀποστρέφει τὸν ὀφθαλμὸν αὐτοῦ, ἐν πολλῇ ἀπορίᾳ ἔσται.
И́же дає́тъ убо́гимъ, не оскудѣ́єтъ: а и́же отвраща́єтъ о́ко своє́, въ ску́дости бу́детъ мно́зѣ.
28
28
ἐν τόποις ἀσεβῶν στένουσι δίκαιοι, ἐν δὲ τῇ ἐκείνων ἀπωλείᾳ πληθυνθήσονται δίκαιοι.
На мѣ́стѣхъ нечести́выхъ стеня́тъ пра́ведніи, въ поги́бели же и́хъ умно́жатся пра́ведніи.
Κεφάλαιο 29
Глава 29
1
1
ΚΡΕΙΣΣΩΝ ἀνὴρ ἐλέγχων ἀνδρὸς σκληροτραχήλου, ἐξαπίνης γὰρ φλεγομένου αὐτοῦ οὐκ ἔστιν ἴασις.
Лу́чше му́жъ облича́яй, не́жели му́жъ жестоковы́йный: внеза́пу бо пали́му єму́, нѣ́сть исцѣле́нія.
2
2
ἐγκωμιαζομένων δικαίων εὐφρανθήσονται λαοί, ἀρχόντων δὲ ἀσεβῶν στένουσιν ἄνδρες.
Похваля́ємымъ пра́веднымъ, возвеселя́тся лю́діє: нача́лствующымъ же нечести́вымъ, стеня́тъ му́жіє.
3
3
ἀνδρὸς φιλοῦντος σοφίαν εὐφραίνεται πατὴρ αὐτοῦ, ὃς δὲ ποιμαίνει πόρνας, ἀπολεῖ πλοῦτον.
Му́жу лю́бящу прему́дрость, весели́тся оте́цъ єго́: а и́же пасе́тъ любодѣ́йцы, погуби́тъ бога́тство.
4
4
βασιλεὺς δίκαιος ἀνίστησι χώραν, ἀνὴρ δὲ παράνομος κατασκάπτει.
Ца́рь пра́веденъ возвыша́єтъ зе́млю, му́жъ же законопресту́пникъ раскопова́єтъ.
5
5
ὃς παρασκευάζεται ἐπὶ πρόσωπον τοῦ ἑαυτοῦ φίλους δίκτυον, περιβάλλει αὐτὸ τοῖς ἑαυτοῦ ποσίν.
И́же уготовля́єтъ на лице́ своєму́ дру́гу мре́жу, облага́єтъ ю́ на своя́ но́ги.
6
6
ἁμαρτάνοντι ἀνδρὶ μεγάλη παγίς, δίκαιος δὲ ἐν χαρᾷ καὶ ἐν εὐφροσύνῃ ἔσται.
Согрѣша́ющему му́жу ве́лія сѣ́ть: пра́ведный же въ ра́дости и въ весе́ліи бу́детъ.
7
7
ἐπίσταται δίκαιος κρίνειν πενιχροῖς, ὁ δὲ ἀσεβὴς οὐ νοεῖ γνῶσιν, καὶ πτωχῷ οὐχ ὑπάρχει νοῦς ἐπιγνώμων.
Умѣ́єтъ пра́ведный су́дъ твори́ти убо́гимъ, а нечести́вый не разумѣ́єтъ ра́зума, и убо́гому нѣ́сть ума́ разумѣва́ющаго.
8
8
ἄνδρες ἄνομοι ἐξέκαυσαν πόλιν, σοφοὶ δὲ ἐπέστρεψαν ὀργήν.
Му́жіє беззако́нніи сожго́ша гра́дъ, му́дріи же отврати́ша гнѣ́въ.
9
9
ἀνὴρ σοφὸς κρινεῖ ἔθνη, ἀνὴρ δὲ φαῦλος ὀργιζόμενος καταγελᾶται καὶ οὐ καταπτήσσει.
Му́жъ му́дръ су́дитъ язы́ки, му́жъ же злы́й гнѣ́ваяйся посмѣва́ємь быва́єтъ, а не устраша́єтъ.
10
10
ἄνδρες αἱμάτων μέτοχοι μισοῦσιν ὅσιον, οἱ δὲ εὐθεῖς ἐκζητήσουσι ψυχὴν αὐτοῦ.
Му́жіє крове́й прича́стни возненави́дятъ преподо́бнаго, пра́віи же взы́щутъ ду́шу єго́.
11
11
ὅλον τὸν θυμὸν αὐτοῦ ἐκφέρει ἄφρων, σοφὸς δὲ ταμιεύεται κατὰ μέρος.
Ве́сь гнѣ́въ сво́й произно́ситъ безу́мный: прему́дрый же скрыва́єтъ по ча́сти.
12
12
βασιλέως ὑπακούοντος λόγον ἄδικον, πάντες οἱ ὑπ᾿ αὐτὸν παράνομοι.
Царю́ послу́шающу словесе́ непра́ведна, вси́, и́же подъ ни́мъ, законопресту́пницы.
13
13
δανειστοῦ καὶ χρεωφειλέτου ἀλλήλοις συνελθόντων, ἐπισκοπὴν ἀμφοτέρων ποιεῖται ὁ Κύριος.
Заимода́вцу и должнику́, дру́гъ со дру́гомъ соше́дшымся, посѣще́ніє твори́тъ обѣ́ма Госпо́дь.
14
14
βασιλέως ἐν ἀληθείᾳ κρίνοντος πτωχούς, ὁ θρόνος αὐτοῦ εἰς μαρτύριον κατασταθήσεται.
Царю́ во и́стинѣ судя́щему ни́щымъ, престо́лъ єго́ во свидѣ́телство устро́ится.
15
15
πληγαὶ καὶ ἔλεγχοι διδόασι σοφίαν, παῖς δὲ πλανώμενος αἰσχύνει γονεῖς αὐτοῦ.
Я́звы и обличе́нія даю́тъ му́дрость: о́трокъ же заблужда́яй срамля́єтъ роди́тели своя́.
16
16
πολλῶν ὄντων ἀσεβῶν πολλαὶ γίνονται ἁμαρτίαι, οἱ δὲ δίκαιοι ἐκείνων πιπτόντων κατάφοβοι γίνονται.
Мно́гимъ су́щымъ нечести́вымъ мно́зи грѣси́ быва́ютъ, пра́ведніи же, о́нымъ па́дающымъ, устраша́єми быва́ютъ.
17
17
παίδευε υἱόν σου, καὶ ἀναπαύσει σε, καὶ δώσει κόσμον τῇ ψυχῇ σου.
Наказу́й сы́на твоєго́, и упоко́итъ тя́ и да́стъ лѣ́поту души́ твоє́й.
18
18
οὐ μὴ ὑπάρξῃ ἐξηγητὴς ἔθνει παρανόμῳ, ὁ δὲ φυλάσσων τὸν νόμον μακαριστός.
Не бу́детъ сказа́тель язы́ку законопресту́пну, храня́й же зако́нъ блаже́нъ.
19
19
λόγοις οὐ παιδευθήσεται οἰκέτης σκληρός· ἐὰν γὰρ καὶ νοήσῃ, ἀλλ᾿ οὐχ ὑπακούσεται.
Не нака́жется словесы́ ра́бъ же́стокъ: а́ще бо и уразумѣ́єтъ, но не послу́шаєтъ.
20
20
ἐὰν ἴδῃς ἄνδρα ταχὺν ἐν λόγοις, γίνωσκε ὅτι ἐλπίδα ἔχει μᾶλλον ὁ ἄφρων αὐτοῦ.
А́ще уви́диши му́жа ско́ра въ словесѣ́хъ, разумѣ́й, я́ко упова́ніє и́мать па́че єго́ безу́мный.
21
21
ὃς κατασπαταλᾷ ἐκ παιδός, οἰκέτης ἔσται, ἔσχατον δὲ ὀδυνηθήσεται ἐφ᾿ ἑαυτῷ.
И́же ласкосе́рдъ бу́детъ от дѣ́тства, порабо́тится, на послѣ́докъ же болѣ́зновати бу́детъ о се́мъ.
22
22
ἀνὴρ θυμώδης ὀρύσσει νεῖκος, ἀνὴρ δὲ ὀργίλος ἐξώρυξεν ἁμαρτίαν.
Му́жъ гнѣвли́вый воздвиза́єтъ сва́ръ, му́жъ же я́рый открыва́єтъ грѣхи́.
23
23
ὕβρις ἄνδρα ταπεινοῖ, τοὺς δὲ ταπεινόφρονας ἐρείδει δόξῃ Κύριος.
Досажде́ніє му́жа смиря́єтъ, а смире́нныя утвержда́єтъ Госпо́дь въ сла́вѣ.
24
24
ὃς μερίζεται κλέπτῃ, μισεῖ τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν· ἐὰν δὲ ὅρκου προτεθέντος ἀκούσαντες μὴ ἀναγγείλωσι,
И́же сообща́єтся та́тю, ненави́дитъ своєя́ души́: а́ще же кля́тву предложе́нную слы́шавшіи не возвѣстя́тъ,
25
25
φοβηθέντες καὶ αἰσχυνθέντες ἀνθρώπους ὑπεσκελίσθησαν· ὁ δὲ πεποιθὼς ἐπὶ Κυρίῳ εὐφρανθήσεται. ἀσέβεια ἀνδρὶ δίδωσι σφάλμα, ὃς δὲ πέποιθεν ἐπὶ τῷ δεσπότῃ, σωθήσεται.
убоя́вшеся и постыдѣ́вшеся человѣ́ковъ, преткну́тся: надѣ́явыйся же на Го́спода возвесели́тся. Нече́стіє му́жу дає́тъ соблажне́ніє: упова́яй же на Влады́ку спасе́тся.
26
26
πολλοὶ θεραπεύουσι πρόσωπα ἡγουμένων, παρὰ δὲ Κυρίου γίνεται τὸ δίκαιον ἀνδρί.
Мно́зи угожда́ютъ ли́цамъ нача́лниковъ: от Го́спода же сбыва́єтся пра́вда му́жу.
27
27
βδέλυγμα δικαίοις ἀνὴρ ἄδικος, βδέλυγμα δὲ ἀνόμῳ κατευθύνουσα ὁδός. (Μασσ. ΛΑ´,
Ме́рзость пра́веднику му́жъ непра́веденъ: ме́рзость же законопресту́пному пу́ть правоведя́й.
10
). Γυναῖκα ἀνδρείαν τίς εὑρήσει; τιμιωτέρα δέ ἐστι λίθων πολυτελῶν ἡ τοιαύτη.
11
θάρσει ἐπ᾿ αὐτῇ ἡ καρδία τοῦ ἀνδρὸς αὐτῆς, ἡ τοιαύτη καλῶν σκύλων οὐκ ἀπορήσει·
12
ἐνεργεῖ γὰρ τῷ ἀνδρὶ ἀγαθὰ πάντα τὸν βίον.
13
μηρυομένη ἔρια καὶ λίνον ἐποίησεν εὔχρηστον ταῖς χερσὶν αὐτῆς.
14
ἐγένετο ὡσεὶ ναῦς ἐμπορευομένη μακρόθεν, συνάγει δὲ αὐτῆς τὸν πλοῦτον.*
15
καὶ ἀνίσταται ἐκ νυκτῶν καὶ ἔδωκε βρώματα τῷ οἴκῳ καὶ ἔργα ταῖς θεραπαίναις.
16
θεωρήσασα γεώργιον ἐπρίατο, ἀπὸ δὲ καρπῶν χειρῶν αὐτῆς κατεφύτευσε κτῆμα.
17
ἀναζωσαμένη ἰσχυρῶς τὴν ὀσφὺν αὐτῆς ἤρεισε τοὺς βραχίονας αὐτῆς εἰς ἔργον.
18
ἐγεύσατο ὅτι καλόν ἐστι τὸ ἐργάζεσθαι, καὶ οὐκ ἀποσβέννυται ὁ λύχνος αὐτῆς ὅλην τὴν νύκτα.
19
τοὺς πήχεις αὐτῆς ἐκτείνει ἐπὶ τὰ συμφέροντα, τὰς δὲ χεῖρας αὐτῆς ἐρείδει εἰς ἄτρακτον.
20
χεῖρας δὲ αὐτῆς διήνοιξε πένητι, καρπὸν δὲ ἐξέτεινε πτωχῷ.
21
οὐ φροντίζει τῶν ἐν οἴκῳ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς, ὅταν που χρονίζῃ· πάντες γὰρ οἱ παρ᾿ αὐτῆς ἐνδεδυμένοι εἰσί.
22
δισσὰς χλαίνας ἐποίησε τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς, ἐκ δὲ βύσσου καὶ πορφύρας ἑαυτῇ ἐνδύματα.
23
περίβλεπτος δὲ γίνεται ὁ ἀνὴρ αὐτῆς ἐν πύλαις, ἡνίκα ἂν καθίση ἐν συνεδρίῳ μετὰ τῶν γερόντων κατοίκων τῆς γῆς.
24
σινδόνας ἐποίησε καὶ ἀπέδοτο τοῖς Φοίνιξι, περιζώματα δὲ τοῖς Χαναναίοις.
25
ἰσχὺν καὶ εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο καὶ εὐφράνθη ἐν ἡμέραις ἐσχάταις.
26
στόμα αὐτῆς διήνοιξε προσεχόντως καὶ ἐννόμως, καὶ τάξιν ἐστείλατο τῇ γλώσσῃ αὐτῆς.
27
στεγναὶ διατριβαὶ οἴκων αὐτῆς, σῖτα δὲ ὀκνηρὰ οὐκ ἔφαγε.
28
τὸ στόμα δὲ ἀνοίγει σοφῶς καὶ νομοθέσμως, ἡ δὲ ἐλεημοσύνη αὐτῆς ἀνέστησε τὰ τέκνα αὐτῆς καὶ ἐπλούτησαν, καὶ ὁ ἀνὴρ αὐτῆς ᾔνεσεν αὐτήν.
29
Πολλαὶ θυγατέρες ἐκτήσαντο πλοῦτον, πολλαὶ ἐποίησαν δύναμιν, σὺ δὲ ὑπέρκεισαι καὶ ὑπερῇρας πάσας.
30
ψευδεῖς ἀρέσκειαι καὶ μάταιον κάλλος γυναικός· γυνὴ γὰρ συνετὴ εὐλογεῖται, φόβον δὲ Κυρίου αὕτη αἰνείτω.
31
δότε αὐτῇ ἀπὸ καρπῶν χειλέων αὐτῆς, καὶ αἰνείσθω ἐν πύλαις ὁ ἀνὴρ αὐτῆς.